Ενα αιωνόβιο «αριστούργημα {LF}της διπλωματίας»

Ως «ιερό κείμενο» περιγράφουν τη Συνθήκη της Λωζάννης τούρκοι πανεπιστημιακοί και διπλωμάτες, θέλοντας να επισημάνουν την αξία της ως θεμέλιου λίθου στη δημιουργία της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας. Ακόμα και αν κάποιοι επιχειρούν να την αμφισβητήσουν. Για μια «συνθήκη-ορόσημο», η οποία αποτελεί θεμέλιο σταθερότητας, μονιμότητας και οριστικής λύσης, κάνουν λόγο οι έλληνες διπλωμάτες και πανεπιστημιακοί. Η σημασία και ο ρόλος της Συνθήκης της Λωζάννης για τη σταθερότητα, που δεν αφορά μόνο την Τουρκία και την Ελλάδα, υπογραμμίστηκε και στο διεθνές συνέδριο που διοργάνωσαν με αφορμή τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από την υπογραφή της το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το ΕΛΙΑΜΕΠ την περασμένη εβδομάδα.  

Μια συνθήκη που έχει επιδείξει ανθεκτικότητα όσο λίγες χαρακτήρισε τη Συνθήκη της Λωζάννης και η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, από το βήμα του συνεδρίου. Ξεκαθάρισε δε ότι «οποιαδήποτε προσπάθεια ανατροπής της θα υπονόμευε αναπόφευκτα την ειρήνη και την ισορροπία που έχει παραμείνει αμετάβλητη επί έναν αιώνα, για να διαμηνύσει ότι «οι συνθήκες που καθορίζουν σύνορα δεν λήγουν».  

Η Συνθήκη της Λωζάννης αποτελεί το κείμενο που όρισε τα σύνορα της Τουρκικής Δημοκρατίας με τους γείτονές της βάζοντας τέλος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στόχος να πετύχει τη σταθερότητα και την οριστικότητα, έχοντας πετύχει μέχρι σήμερα να εγγυάται την ηρεμία στην περιοχή. Γεγονός που παραδέχθηκε η πλειονότητα των ομιλητών στο συνέδριο του ΕΛΙΑΜΕΠ και του ΕΚΠΑ. Εστω και αν ορισμένοι εξ αυτών, όπως ο τούρκος καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, Γιουτζέλ Ασέρ, επιχείρησαν να αναδείξουν τα σημεία στα οποία Αθήνα και Αγκυρα έχουν αντικρουόμενες απόψεις.

Η αξία του διαλόγου. Στην αξία της διπλωματίας στην επίλυση των ζητημάτων, με αφορμή τη συζήτηση για τα 100 χρόνια της Λωζάννης, αναφέρθηκαν ιδιαίτερα έμπειροι διπλωμάτες και των δύο χωρών, που έχουν υπηρετήσει για χρόνια τον διάλογο, τονίζοντας ότι ο ρόλος τους είναι να μην επιτρέπουν την εκτροπή των σχέσεων των δύο χωρών με τρόπο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε συγκρούσεις. Ιδιαίτερη αναφορά στη ρητορική και από την πλευρά της Ελλάδας τόσο από πολιτικούς όσο και από ΜΜΕ και στη συχνότητα με την οποία η Τουρκία επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση της χώρας, όχι απαραίτητα με θετικό τρόπο, έκανε ο πρέσβης ε.τ. και επικεφαλής της ελληνικής ομάδας στις διερευνητικές επαφές, Παύλος Αποστολίδης.

Ενώ ο Φαρούκ Λογόγλου, πρέσβης ε.τ. και πρώην μέλος της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης στην Τουρκία, μιλώντας για το «αριστούργημα της διπλωματίας», όπως χαρακτήρισε τη Συνθήκη της Λωζάννης, σημείωσε την αξία του διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών και την ανάγκη και οι δύο πλευρές να έχουν διάθεση για να συνομιλήσουν, τονίζοντας ότι Ελλάδα και Τουρκία γνωρίζονται πολύ καλά. Οταν δε ρωτήθηκε για το casus belli, δεν δίστασε να απαντήσει πως αν αφαιρέσεις το «casus», δηλαδή αυτό που ο ένας από τους δύο θεωρεί αιτία, τότε διαγράφεις αυτομάτως και το «belli».

Η ευθύνη των πολιτικών. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσαν τούρκοι καθηγητές, όπως ο Μουσταφά Αϊντίν (καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Καντίρ Χας), ξεκινώντας από την αξία της Συνθήκης της Λωζάννης, και στον ελληνοτουρκικό διάλογο. Υπογράμμισε την ανάγκη και την ευθύνη των πολιτικών των δύο πλευρών να εκπαιδεύσουν τους πολίτες Ελλάδας και Τουρκίας στην έννοια του συμβιβασμού. Μία λέξη που, όπως είπε, σε Ελλάδα και Τουρκία έχει αρνητικό φορτίο, σε αντίθεση π.χ. με την αγγλική γλώσσα. Λέγοντας ότι οι δύο πλευρές ίσως θα πρέπει να επιλέξουν να διαπραγματευθούν στα αγγλικά, θέλοντας να τονίσει την ανάγκη να αναζητηθεί η κοινή γλώσσα που θα οδηγήσει σε συμφωνία. Ο ίδιος δε έψεξε τους πολιτικούς οι οποίοι, ενώ, όπως είπε, στο παρελθόν οι διπλωμάτες είχαν καταφέρει να καταλήξουν σε συμφωνία, όχι μόνο μία φορά, απέφυγαν να την υπογράψουν.  

Σημαντικό για τους ομιλητές όχι να αμφισβητηθεί η συνθήκη, αλλά να βρεθεί ο τρόπος να σπάσει ο φαύλος κύκλος της έντασης. Ενώ αρκετοί ήταν οι ομιλητές που αναφέρθηκαν στο σύμφωνο φιλίας Ελευθερίου Βενιζέλου – Κεμάλ Ατατούρκ, με τη Συνθήκη της Λωζάννης να χαρακτηρίζεται ως ένα πρότυπο για την οικοδόμηση της Ειρήνης που μπορεί να εμπνεύσει τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον.