Πολιτική, ποδόσφαιρο, γυναίκες και τηλεόραση

Ο θάνατος του Σίλβιο Μπερλουσκόνι, αποτέλεσμα μιας μορφής λευχαιμίας που βρέθηκε να αντιμετωπίζει από τον περασμένο Απρίλιο, μου θύμισε μια παλιά ιστορία. Το 1996, έναν περίπου χρόνο μετά την ίδρυση του κόμματος του Σίλβιο Μπερλουσκόνι με το ποδοσφαιρικό όνομα Forza Italia, ο ιταλός σκηνοθέτης Νάνι Μορέτι έστειλε ένα γράμμα στην εφημερίδα «Corriere della Sera». Σε αυτή την επιστολή, που είχε προκαλέσει πολιτικό σάλο, γι’ αυτό και τη θυμάμαι ακόμα, ο Μορέτι είχε συγκεντρώσει το σύνολο των χαρακτηρισμών που είχαν αποδώσει στον Μπερλουσκόνι οι άνθρωποι και οι εφημερίδες της ιταλικής Αριστεράς: ήταν συνολικά 298 σε λιγότερο από έναν χρόνο! Ο Μορέτι αναρωτιόνταν μήπως κάποια στιγμή θα ‘πρεπε η ιταλική Αριστερά να σταματήσει να ψάχνει αφοριστικούς χαρακτηρισμούς και να ασχοληθεί με το να του απαντήσει πολιτικά. Ο προβληματισμός του δεν έπιασε τόπο.

Απρίλης

Οποιος θέλει να καταλάβει τι ήταν ο πολιτικός Μπερλουσκόνι και γιατί κέρδιζε εκλογές θα πρέπει να δει την ταινία του Νάνι Μορέτι «Απρίλης». Διαπραγματεύεται όχι τόσο την άνοδό του στην εξουσία, όσο την αμηχανία στην αντιμετώπισή του. Η ιταλική Αριστερά έβλεπε πάντα στον Μπερλουσκόνι έναν δαίμονα που έφερε τη χρεοκοπία του πολιτικού λόγου – αρχικά τον απειλούσε με φυλακίσεις και καταδίκες, αφού οι εταιρείες του τελούσαν υπό μόνιμη δικαστική έρευνα, έπειτα προσπάθησε να τον απαξιώσει, στη συνέχεια τον παρουσίασε ως συνομιλητή και υπερασπιστή των συμφερόντων της Μαφίας -, πάντα τον αντιμετώπιζε συγχυσμένα. Κυρίως έπεσε θύμα της πρακτικής του: οδηγήθηκε σε έναν δρόμο υπερβολών. Τον δρόμο που ο ίδιος γνωρίζει καλύτερα.

Παρουσία

Η ιταλική Αριστερά δαιμονοποιούσε την παρουσία του, την ίδια ώρα που ο Μπερλουσκόνι έχτιζε επικοινωνιακά μια συμπαγή εικόνα – αυτό μετρούσε πιο πολύ από μια ξεκάθαρη πολιτική πρόταση. Η μοναδική άλλωστε πρόταση του Μπερλουσκόνι ήταν ο αντικομμουνισμός. Τον διαφήμιζε πάντα, φωνάζοντας ήδη από το 1996 ότι η Ιταλία και οι αξίες της κινδυνεύουν, όχι απλά για να σπείρει τον πανικό σε ένα εκλογικό σώμα που δυσκολευόταν να καταλάβει τι μέλλει γενέσθαι μετά την κατάρρευση των Χριστιανοδημοκρατών που κυβέρνησαν με λογιών λογιών συμμάχους για 50 χρόνια, αλλά και για να δημιουργήσει στην Αριστερά την ανάγκη να απολογηθεί για την ιστορική ύπαρξή της: έλεγε πως οι ηγέτες της, κι όχι αυτός, ήταν έτοιμοι να χτίσουν ένα καθεστώς ανελευθερίας. Η Αριστερά προσπαθούσε να τον παρουσιάσει ως απατεώνα, χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι ο Μπερλουσκόνι δεν είχε πρόβλημα με τον ρόλο, αφού ανέκαθεν γνώριζε ότι ο απατεώνας της διπλανής πόρτας μπορεί να είναι και συμπαθής και χρήσιμος ειδικά για έναν κόσμο που με τους απατεώνες μπορεί να συνδιαλλαγεί ευκολότερα από όσο με τους δογματικούς.

Πρόβαλλε

Ο Μπερλουσκόνι έριχνε λαδάκι στο καντήλι της δαιμονοποίησής του: πρόβαλλε τον αριβισμό του θυμίζοντας ότι ξεκίνησε την καριέρα του κάνοντας τον κονφερασιέ σε κρουαζιέρες, δεχόταν την κατηγορία του υποκριτή ηθικολόγου γνωρίζοντας ότι η πατριδοκαπηλική ηθικολογία του θα επιστρέψει στην πανίσχυρη καθολική εκκλησία να συστρατευτεί μαζί του, αφού με τα ψέματα δεν είχε πρόβλημα. Ηθελε να τον εμφανίζουν ως έναν ρηχό άνθρωπο που ασχολείται με το ποδόσφαιρο, τις γυναίκες και την τηλεόραση, γιατί γνώριζε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των συμπατριωτών του θα ‘θελε να κάνει το ίδιο. Χαιρόταν επίσης όταν η ιταλική Αριστερά τον κατηγορούσε για πολιτική σύγχυση και ένδεια πολιτικής ιδεολογίας, γιατί έτσι μπορούσε να συνθηματολογεί και να δείχνει πως δεν έρχεται από κανένα παρελθόν. Ο Μπερλουσκόνι πόνταρε πάντα σε ένα είδος λαϊκισμού της υπεραπλούστευσης: ήθελε πάντα όλα να φαίνονται για αυτόν εύκολα, την ώρα που η ιταλική Κεντροαριστερά έψαχνε λέξεις για να κάνει κατανοητές τις σύνθετες λύσεις που πρότεινε. Κυρίως ο Ιταλός πόνταρε πάντα στο γεγονός ότι ήταν επιχειρηματίας και μιλούσε για ένα «κράτος – επιχείρηση» με διοικητή αυτόν, που τόσο αγαπούσε τα αποτελέσματα. Ως τέτοιος ένωσε την ιταλική Δεξιά που ήταν διαχωρισμένη ανάμεσα σε εκείνους που νοσταλγώντας την κληρονομιά του Μουσολίνι ονειρεύονταν ένα πανίσχυρο κεντρικό κράτος, και σε εκείνους που ήθελαν μια Ιταλία πολυδιασπασμένη και φεντεραλιστική, ώστε «οι Βόρειοι να μην πληρώνουν για τους Νότιους».

Μίλαν

Περιττό να πω ότι ένα από τα κορυφαία ατού του πολιτικού Μπερλουσκόνι υπήρξε η Μίλαν. Ευθύς μόλις την απέκτησε το 1987 και μολονότι τη βρήκε σε κακή κατάσταση, πρόταξε ως στόχο τη διεθνή της καταξίωση: οκτώ τελικοί του Τσάμπιονς Λιγκ σε 17 χρόνια, όταν ο ίδιος αποφάσισε να πολιτευτεί, χρησιμοποιήθηκαν ως αποδείξεις του πόσο η ομάδα, δηλαδή ο ίδιος, ξέρει να κερδίζει. Ο Μπερλουσκόνι δεν απέκτησε για αυτό τη Μίλαν, μολονότι το αφήγημα της ιταλικής Αριστεράς έλεγε το αντίθετο: το 1987 ήταν ο πλούσιος κουμπάρος του Μπετίνο Κράξι – δεν είχε πολιτικές φιλοδοξίες αφού άλλωστε οι Σοσιαλιστές, κυρίως, του έκαναν όλα τα γούστα. Αλλά φυσικά όταν ασχολήθηκε με την πολιτική η Μίλαν ήταν ένα παράδειγμα της αποτελεσματικότητάς του. Κι επίσης σίγουρα τον βοήθησε πολύ το ότι ως ιδιοκτήτης της ομάδας είχε γίνει εξαιρετικά συμπαθής στους ιταλούς ποδοσφαιρόφιλους για δύο λόγους: πρώτον γιατί πάντα στόχευε στην ευρωπαϊκή διάκριση της ομάδας και ξόδεψε για αυτή πολύ σωστά τα ωραία του χρήματα και δεύτερον γιατί απαιτούσε να βλέπει από την ομάδα παραγωγικό, θεαματικό και μοντέρνο ποδόσφαιρο.

Αριστος

Η Μίλαν του δεν είχε ποτέ διαιτητικές βοήθειες, οι συνεργάτες του δεν ασχολήθηκαν ποτέ με την ιταλική ομοσπονδία, η ποδοσφαιρική του κριτική έδειχνε ότι ήταν ένας άριστος γνώστης του μοντέρνου ποδοσφαίρου: ακόμα και οι επιθέσεις του σε προπονητές, μέσω σκληρών δημόσιων τοποθετήσεων, είχαν πάντα κάτι το ακριβοδίκαιο. Ως πρόεδρος της Μίλαν ήταν ζηλευτός από όλους πολύ πριν ασχοληθεί με την πολιτική. Ηταν νικητής, μισούσε το κατενάτσιο, αγόραζε μεγάλους παίκτες. Και κέρδιζε.

Αβαντάζ

Οι πολιτικές του νίκες βασίστηκαν, είναι η αλήθεια, περισσότερο στην επικοινωνία και λιγότερο στην όποια πρόταση. Ο Μπερλουσκόνι δυσκολευόταν πάντα να καταλάβει ότι το «κερδίζω» δεν είναι συνώνυμο του «κυβερνάω καλά». Η ιταλική Κεντροαριστερά δυσκολευόταν να καταλάβει ότι είναι αδύνατο να κυβερνήσεις χωρίς να κερδίζεις. Οι μάχες της ιταλικής Αριστεράς με τον Μπερλουσκόνι υπήρξαν καταπληκτικές, αλλά ο Μπερλουσκόνι είχε πάντα το αβαντάζ των ασταμάτητων πολιτικών του μεταμορφώσεων. Οταν εμφανίστηκε, παρίστανε τον φιλελεύθερο κεντροδεξιό, υπερασπιζόταν την ελεύθερη οικονομία, στη δεύτερη κυβερνητική του θητεία έφερε στην Ιταλία ανάπτυξη. Στην Ιταλία των πολλών μικρών επιχειρήσεων ο Σίλβιο ήταν ο εχθρός των φόρων – ο καλός κρατιστής πατερούλης. Μετά την κρίση του 2011, έγινε αντιευρωπαϊστής, φίλος του Πούτιν, προφήτης του τραμπισμού, «αντιμνημονιακός». Ο κάποτε αντίπαλός του Βάλτερ Βελτρόνι είχε πει πως δεν ήταν πιστός σε τίποτα: ούτε σε γυναίκα, ούτε σε ιδεολογία, ούτε καν στους φίλους του. Ισως ήταν στη Μίλαν. Την οποία βέβαια και πούλησε κάποια στιγμή…