H εξέλιξη της οικογένειας στην Ελλάδα την τελευταία 40ετία

Από το 1980 και έπειτα παρατηρείται στην Ελλάδα μια όλο και μεγαλύτερη αναβολή του γάμου και της τεκνοποίησης, η οποία ξεκίνησε περί τα μέσα της δεκαετίας του 1960 στη Σκανδιναβία. Ετσι, στη χώρα μας, ενώ οι γυναίκες συνάπτουν τον πρώτο τους γάμο μόλις στα 23,2 τους έτη και αποκτούν το πρώτο τους παιδί στα 24,2 τους έτη το 1980, σαράντα περίπου έτη αργότερα (2020) τελούν τον πρώτο τους γάμο στα 30,4 έτη και αποκτούν το πρώτο παιδί στα 30,7 έτη.

Περαιτέρω, ενώ αποκτούν κατά μέσο όρο 2,2 παιδιά το 1980, κάνουν μόλις 1,4 το 2020. Επίσης, η συχνότητα λύσης του γάμου έχει φτάσει στα 3 στα 10 ζευγάρια στη χώρα μας και στην Ιταλία (τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα αφορούν την περίοδο 2015-2017), ενώ ανέρχεται σε 5 στα 10 ζευγάρια στην Ισπανία και στη Γαλλία. Τέλος, χάρη και στη θέσπιση του Συμφώνου Συμβίωσης, σταδιακά αυξάνεται η εκτός γάμου τεκνοποίηση στην Ελλάδα (μόλις 4 στα 100 παιδιά γεννιούνται εκτός γάμου το 2000, αλλά η αναλογία αυτή έχει ανέλθει στο 16,5% το 2021), η οποία παραμένει, εν τούτοις, η χαμηλότερη στον ευρωπαϊκό χώρο.

Η όλο και εντονότερη αναβολή της τεκνοποίησης θα οδηγήσει όλο και περισσότερες γυναίκες στη χρήση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Επιπλέον, η αύξηση της εκτός γάμου τεκνοποίησης και της συχνότητας λύσης του γάμου έχει ως αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό των μονογονεϊκών οικογενειών (οι οποίες ασφαλώς χρήζουν μεγαλύτερης προστασίας από την πολιτεία) και των οικογενειών με έναν θετό και έναν βιολογικό γονέα.

Αναπόφευκτα, τα επόμενα χρόνια θα αυξηθεί το πλήθος των ατόμων που θα ζουν μόνα σε μεγάλες ηλικίες, καθώς μια μη αμελητέα αναλογία αυτών θα έχουν αποκτήσει λίγους ή καθόλου απογόνους, είναι δε πιθανό να μην έχουν κοντινούς συγγενείς, όπως αδέρφια, ενώ είναι αβέβαιο αν θα έχουν διατηρήσει τον επισημοποιημένο δεσμό τους. Πρέπει, επομένως, σύντομα να δημιουργηθούν οι δομές στήριξης αυτών των ατόμων με έμφαση στις υποδομές υγείας και κοινωνικής πρόνοιας.

Τέλος, τα όποια μέτρα πολιτικής ληφθούν για την ενίσχυση της οικογένειας και της γονιμότητας οφείλουν να είναι επικεντρωμένα στο παιδί και την οικογένειά του, ανεξαρτήτως της μορφής της (επισημοποιημένη ή όχι, συμβίωση ή μονογονεϊκή οικογένεια).

Ο Γιώργος Κοντογιάννης είναι διδάκτωρ Δημογραφίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μεταδιδακτορικός ερευνητής Ερευνητικού Προγράμματος «Δημογραφικά Προτάγματα στην Ερευνα και Πρακτική στην Ελλάδα»