«Το “διαφορετικό” μάς αναγκάζει {LF}να αναθεωρήσουμε»

Σε γενικές γραμμές οι οικογένειες στη λογοτεχνία – από τον Τολστόι έως τους «Μπούντενμπροκς» – περιγράφονται με όρους κρίσης ή νεύρωσης. Η δική σας ιστορία αφορά την αγάπη και την αλληλοϋποστήριξη. Ποια ήταν η ιδέα;

Οντως η μεγάλη λογοτεχνία αντλεί έμπνευση σε μεγάλο βαθμό από τη σκοτεινή πλευρά της οικογένειας, η οποία προφανώς και υπάρχει. Αλλά εάν η οικογένεια παράγει νευρώσεις, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έχει και μια φωτεινή πλευρά. Είναι ένα καταφύγιο αλληλοστήριξης, ακατάλυτων δεσμών, τρυφερής φροντίδας. Στο δικό μου μυθιστόρημα τα παιδιά παρατηρούν το «απροσάρμοστο» παιδί, το οποίο με τον τρόπο του παρακολουθεί εκείνα. Οι γονείς παρατηρούν τα παιδιά και οι πέτρες ως στοιχεία της φύσης παρατηρούν όλη την οικογένεια. Είναι ένα βιβλίο για όσους μένουν σε εγρήγορση για κάποιον άλλο – και αυτή είναι μια μορφή οικογενειακής τρυφερότητας.

Παράλληλα είναι μια ιστορία για αδέλφια που βλέπουν τη ζωή από διαφορετική οπτική. Πώς αποφασίσατε ότι αυτή θα είναι η φόρμα για την πολυφωνική αφήγηση;

Τα αδέρφια είναι ένα θέμα που δεν απασχολεί τη λογοτεχνία σε μεγάλο βαθμό, αν και προσωπικά το θεωρώ συναρπαστικό. Η ιδέα προέκυψε κατά τη διάρκεια ενός δείπνου που είχα με μια μεγάλη οικογένεια. Κάποια στιγμή τα αγόρια και τα κορίτσια ανακάλεσαν μία κοινή ανάμνηση. Δεν είχαν βιώσει, ωστόσο, το γεγονός με πανομοιότυπο τρόπο, αλλά σύμφωνα με τη σειρά τους στην οικογένεια. Ενας απ’ τους αδερφούς φώναξε «όχι, δεν συνέβη έτσι όπως λέτε», ένας άλλος «κι όμως! Απλώς το ξέχασες»… Συμπέρανα, λοιπόν, ότι η θέση που έχουμε μέσα στην οικογένεια καθορίζει τον τρόπο που ζούμε τα γεγονότα. Για μία μυθιστοριογράφο, πρόκειται για χρυσωρυχείο!

Είχατε ποτέ προσωπική εμπειρία; Να ζήσετε κοντά σε παιδί με αναπηρία, με τρόπο που να επηρέασε την οπτική σας για τη ζωή;

Ναι, η βάση του βιβλίου είναι αυτοβιογραφική. Είχα έναν αδερφό με αναπηρία, την ίδια με αυτή που περιγράφω στο βιβλίο. Πέθανε στην ίδια ηλικία. Αλλά δεν πρόλαβα να ζήσω στη σκιά του γεγονότος ως κάτι τραγικού. Πέρασα μέσα από την εμπειρία και βγήκα λιγότερο αλαζονική και πιο «πλούσια». Ενα άτομο με αναπηρία σε παρακινεί να εγκαταλείψεις την ανεμελιά σου και να προσαρμοστείς. Είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου ότι κάποια μέρα θα έγραφα γι’ αυτόν τον «πλούτο» που μας αφήνουν οι «διαφορετικοί» άνθρωποι. Κι ύστερα φτάνει πάντοτε μία στιγμή όταν η χαρά που πήρες από τη συνάντηση μαζί τους υπερισχύει της θλίψης για την απώλειά τους.

Η αφετηρία για να γνωρίσουμε το «διαφορετικό» είναι να χάσουμε τον εγωκεντρισμό μας;

Δεν ξέρω αν μπορούμε να τον χάσουμε, πράγμα χρήσιμο ορισμένες φορές. Αλλά είναι σίγουρο ότι οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος στρέφονται γύρω από το ανάπηρο παιδί όπως οι πλανήτες γύρω από τον Ηλιο. Τους αναγκάζει να αναθεωρήσουν τη ζωή τους. Ενα κλείσιμο της πόρτας, ένα φως, η σχέση με τον χρόνο. Ολα φαίνονται πλέον διαφορετικά και πρέπει να μάθεις να «ζεις με αυτό». Δύσκολο, αλλά θεμελιώδες μάθημα. Με τον τρόπο του το παιδί με την αναπηρία τούς «εκπαιδεύει».

Η αφήγηση γίνεται από τις πέτρες, στοιχείο που φαίνεται εκ πρώτης όψεως «αφύσικο». Είναι και ένα σχόλιο για τα όρια του αποδεκτού και του μη αποδεκτού στη λογοτεχνία;

Στην ορεινή περιοχή Cévennes, σχετικά άγνωστη στη Γαλλία, υπάρχουν τοίχοι που τους ονομάζουμε «στεγνές πέτρες»: στέκουν μόνες χωρίς να συνδέονται με τσιμέντο επειδή η μία στηρίζει την άλλη. Το ίδιο συμβαίνει και με τα αδέρφια. Αλληλοστηρίζονται σαν τις πέτρες. Είμαστε «προγραμματισμένοι» να αφήσουμε κάποτε τους γονείς μας και τα δικά μας παιδιά εμάς. Αλλά όχι τ’ αδέρφια μας. Εκτός αυτού, βλέπω τις πέτρες σαν ηλικιωμένες γυναίκες που τα έχουν δει και ακούσει όλα στη ζωή τους. Δεν κρίνουν. Ο,τι θεωρείται «κανονικό» ή «αφύσικο» δεν έχει κανένα νόημα γι’ αυτές. Ζούμε με όσα έχουμε: αυτόν τον κανόνα ξέρουν απολύτως.

Ο πρωτότοκος γιος βρίσκει στο παιδί με την αναπηρία μία μορφή αγνότητας για τον κόσμο όπου είναι «ριγμένος»;

Ναι, μια μορφή αγνότητας, την απόλυτη καλοσύνη, την έννοια της ευθραυστότητας που απαιτεί προστασία. Πάνω απ’ όλα, αυτό που τον αναστατώνει, όπως και τ’ αδέρφια του, είναι το ερώτημα που αντιπροσωπεύει το παιδί: εάν πρέπει να προσαρμοστείς δίπλα στους «απροσάρμοστους»… ποιος είναι ο πιο «απροσάρμοστος»;

{1BSYG}Clara Dupont -Monod{1BSYG}{CR}{2BTIT}Προσαρμογή{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Στέγια Κάββαλου{CR}Εκδ. Ψυχογιός, σελ. 14{3BEKD}4