Ο Πούτιν, το bromance με τον Ερντογάν και το αμοιβαίο συμφέρον

Ανακοινώνοντας, την Τετάρτη, τη δίμηνη παράταση της συμφωνίας για την εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών από λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ευχαρίστησε και τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον Αντόνιο Γκουτέρες, τον γ.γ. του ΟΗΕ. Μόνο τον πρώτο αποκάλεσε όμως «αγαπητό μου φίλο». Ηταν χτυπητή η αντίθεση με τις δηλώσεις που είχε κάνει παραμονές του πρώτου εκλογικού γύρου στην Τουρκία ο υποψήφιος της αντιπολιτευόμενης συμμαχίας, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, όταν κατηγόρησε τη Μόσχα για διασπορά deepfakes και άλλων μορφών παραπληροφόρησης, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Αν θέλετε τη φιλία μας μετά τη 15η Μαΐου, κάτω τα χέρια από την Τουρκία». Τελικά, η αντιπολίτευση ηττήθηκε στις κοινοβουλευτικές εκλογές, και ο Κιλιτσντάρογλου έχει περισσότερες πιθανότητες να χάσει παρά να κερδίσει στον δεύτερο προεδρικό γύρο στις 28 Μαΐου. Που σημαίνει ότι, αντίθετα με τις ΗΠΑ και τις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ο ρώσος πρόεδρος πρέπει να είναι κατευχαριστημένος. Μετά την επίθεση του Κιλιτσντάρογλου, άλλωστε, ο Ερντογάν είχε σπεύσει να τον βάλει στη θέση του λέγοντας: «Δεν μπορώ να το επιτρέψω αυτό. Οι σχέσεις μας με τη Ρωσία δεν είναι λιγότερο σημαντικές από τις σχέσεις μας με την Ουάσιγκτον».

Από όταν έγινε ο Ερντογάν πρωθυπουργός, στη διάρκεια της πρώτης προεδρικής θητείας του Πούτιν, το 2003, οι δυο τους έχουν αναπτύξει μια καλή σχέση εργασίας -ως «bromance», το έχουν περιγράψει κάποιοι. Μοιράζονται τον ίδιο απολυταρχισμό και αντίστοιχη αντιδυτική ρητορική, αμφότεροι βλέπουν εξάλλου τον εαυτό τους ως ηγέτη μιας μεγάλης δύναμης που δεν αντιμετωπίζεται με τον προσήκοντα σεβασμό. Οχι ότι δεν έχουν συγκρουστεί: το 2015, ο Πούτιν χαρακτήρισε την κατάρριψη ενός ρωσικού πολεμικού αεροσκάφους από τουρκικά μαχητικά κοντά στα συροτουρκικά σύνορα ως «πισώπλατο μαχαίρωμα». Δύο χρόνια αργότερα, στη δίκη ενός πρώην αξιωματούχου της τουρκικής ΜΙΤ που καταδικάστηκε για επαφές με το κίνημα Γκιουλέν, αποκαλύφθηκε πως ο ίδιος είχε ενημερώσει τον Ερντογάν για εισήγηση της ρωσικής FSB να υπονομευτεί, ως αντίποινα, το καθεστώς του με εκστρατείες σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένης της παραπληροφόρησης και μιας μεγάλης εισροής προσφύγων στην Τουρκία. Οι δύο χώρες ανταγωνίζονται για επιρροή στον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή, ενώ έχουν στηρίξει διαφορετικά στρατόπεδα στη Λιβύη και τη Συρία – αν και πλέον ο Ερντογάν συντονίζει τη στρατιωτική του δραστηριότητα στη Συρία με τον Πούτιν, και προωθεί μια συμφιλίωση με το καθεστώς Ασαντ, κόντρα στην αμερικανική θέση. Στην πραγματικότητα, η συνεργασία των δύο ηγετών βασίζεται εξίσου στην ιδεολογική εγγύτητα και στο αμοιβαίο συμφέρον. Παρότι μέλος του ΝΑΤΟ, η Τουρκία αγόρασε ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα S-400 και ο Ερντογάν αρνείται να επικυρώσει την ένταξη της Σουηδίας. Παρότι θεωρητικά σύμμαχος των ΗΠΑ και της Ευρώπης, δεν υιοθέτησε τις κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία, έχει προσφέρει καταφύγιο σε φιλοπουτινικούς ρώσους ολιγάρχες και συνεχίζει να αποκομίζει κέρδη από ποικίλα deals με το Κρεμλίνο: το εμπόριο ανάμεσα στις δύο χώρες έφτασε τα 62 δισ. δολάρια το 2022, έναντι 35 δισ. με τις ΗΠΑ.

Ο Κιλιτσντάρογλου έχει δηλώσει πως αν εκλεγεί, θα επιδιώξει αποκατάσταση των σχέσεων με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ· θα εφαρμόσει τις δυτικές κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας, θα επικυρώσει την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ και θα προσπαθήσει να πάρει τα F-16 και τα F-35 που στερούν εδώ και καιρό οι ΗΠΑ από την Τουρκία λόγω των S-400. Δύσκολα θα μπορούσε βέβαια να τηρήσει όλες αυτές τις υποσχέσεις: ο Ερντογάν διατήρησε τον έλεγχο του Κοινοβουλίου. Και η Τουρκία έχει μεγάλη οικονομική και ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία. Ακόμα και όταν επιτέθηκε, προεκλογικά, στη Μόσχα, ο Κιλιτσντάρογλου έσπευσε να προσθέσει: «Είμαστε πάντα υπέρ της συνεργασίας και της φιλίας». Αλλά με τον Ερντογάν, ο Πούτιν δεν χρειάζεται καν να αμφιβάλλει.