Ηταν πιο εύκολο τότε να είσαι επαναστάτης

Η αλήθεια είναι ότι στις διαδηλώσεις των τελευταίων μηνών κατά της μεταρρύθμισης των συντάξεων στη Γαλλία έχουν εμφανιστεί πανώ κι έχουν ακουστεί συνθήματα που παραπέμπουν στον Μάη του ’68. Κι είναι επίσης αλήθεια ότι υπάρχουν κάποιες ομοιότητες ανάμεσα στις δύο κινητοποιήσεις. Το νεανικό πάθος, για παράδειγμα. Και η καταγγελία της αστυνομικής βίας, έστω κι αν εκείνο το «Σε Ερ Ες, Ες Ες» (που ακούστηκε πολύ τότε, αλλά στην πραγματικότητα χρονολογείται από τις απεργίες των ανθρακωρύχων το 1948) είναι πια κάπως ντεμοντέ.

«Υπάρχει μια παράδοση λαϊκών εξεγέρσεων στη Γαλλία», λέει στον απεσταλμένο της ισπανικής «El Pais» ο πρώην διευθυντής της «Libération» και του «Nouvel Observateur» Λοράν Ζοφρέν, που ήταν 15 ετών όταν οι φοιτητές της Σορβόνης άρχισαν να καταλαμβάνουν κτίρια και να αναμετριούνται με την αστυνομία στις διαδηλώσεις που έκαναν μαζί με τους καθηγητές τους. «Ολοι ξέρουμε, καθώς το μαθαίνουμε στο σχολείο, ότι η Δημοκρατία γεννήθηκε από μια εξ αυτών».

Κάπου εδώ όμως τελειώνουν οι αναλογίες. Και ο Ζοφρέν επισημαίνει μια ριζική διαφορά ανάμεσα στο τότε και το τώρα: «Το ’68 παίζαμε την επανάσταση, χωρίς στην πραγματικότητα να την κάνουμε. Υπήρχε μια θεατρική πλευρά. Αλλά και κάτι γιορταστικό, γιατί το ’68, ο κόσμος, εμείς, πιστεύαμε στην ιδέα του μέλλοντος, πιστεύαμε ότι το μέλλον θα ήταν καλύτερο. Θέλαμε να κατακτήσουμε πράγματα. Δεν φοβόμασταν τίποτα. Τώρα, οι διαδηλώσεις, οι διαμαρτυρίες, έχουν περάσει στην άμυνα. Ο στόχος είναι να διατηρηθούν τα κεκτημένα. Ο κόσμος αγωνίζεται επειδή βλέπει ότι το μέλλον είναι μαύρο, ζοφερό, πολύπλοκο, πολύ χειρότερο. Οι νέοι είναι φοβισμένοι και αγχωμένοι. Η κλιματική αλλαγή, η έλλειψη δουλειάς, προοπτικών… Εμείς δεν φοβόμασταν. Ηταν πιο εύκολο τότε να είσαι επαναστάτης».

Οταν ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις, ο Ζοφρέν συγκρότησε μαζί με τους συμμαθητές του μια επιτροπή που διεκδίκησε και πέτυχε τρία πράγματα: να τους επιτρέπεται να καπνίζουν στους διαδρόμους, να μπορούν να έχουν μακριά μαλλιά και να αφαιρεθούν τα έδρανα διδασκαλίας από τις τάξεις. «Υπάρχει ακόμη μια θεμελιώδης διαφορά», τονίζει. «Τότε υπήρχαν τα κομμουνιστικά μοντέλα, το καπιταλιστικό σύστημα δεν ήταν το μόνο. Και αυτό επέτρεπε την ιδέα ότι ένας άλλος κόσμος ήταν δυνατός και ότι κάποιος μπορούσε να ενταχθεί σε αυτόν τον κόσμο. Τώρα δεν υπάρχουν άλλα μοντέλα. Είδαμε ότι οι κομμουνιστικές χώρες δεν λειτουργούν, ότι η Βενεζουέλα είναι μια καταστροφή. Και συμβιβαζόμαστε με την ιδέα ότι πρέπει να συντηρηθούμε, να αποφύγουμε την πτώση».

H μεγάλη γενική 24ωρη απεργία έγινε πριν από 55 ακριβώς χρόνια, στις 13 Μαΐου του 1968. Για πρώτη φορά φοιτητές και εργάτες διαδήλωσαν μαζί σε όλη τη Γαλλία – πάνω από 500.000 μόνο στο Παρίσι – με ένα κοινό σύνθημα: να φύγει ο Ντε Γκολ. Είχε προηγηθεί 48 ώρες νωρίτερα, κατά τη λεγόμενη «νύχτα των οδοφραγμάτων», η βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων από την αστυνομία. Μέσα σε λίγες ημέρες παρέλυσε όλη η χώρα. Πάνω από 25.000 εργαζόμενοι της Renault ετοιμάστηκαν για κατάληψη 30 ημερών. Ομως οι ελπίδες διαψεύστηκαν όταν ο Ντε Γκολ διέλυσε τη Βουλή και προκήρυξε εκλογές. Η Γαλλία της εποχής ήταν αποφασιστικά συντηρητική.

Ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ έχει μια άλλη προσέγγιση για τη σύγκριση των σημερινών διαδηλώσεων με το ’68. Τη χαρακτηρίζει «αντικατοπτρισμό, όνειρο, μια σύγκριση εκτός πραγματικότητας». «Το ’68 σκεφτόμασταν το μέλλον», λέει στην «El Pais». «Σήμερα, όλο αυτό είναι ένα απαισιόδοξο κίνημα. Το αν θα συνταξιοδοτηθείς δύο χρόνια αργότερα δεν είναι ένα ζήτημα ζωής ή θανάτου. Πίσω από αυτές τις διαμαρτυρίες υπάρχει φυσικά κάτι άλλο. Μετά την Covid, αφού διαπιστώσαμε τα τελευταία χρόνια ότι δεν υπάρχει ούτε ο σοσιαλισμός ούτε η μετά θάνατον ζωή, η θρησκεία, η συνταξιοδότηση έγινε ξαφνικά ένα είδος Παραδείσου όπου επιτέλους θα είμαστε ελεύθεροι. Το να μας κλέβουν λοιπόν δύο χρόνια από αυτόν τον Παράδεισο γίνεται ξαφνικά κάτι πολύ σημαντικό. Το κίνημα αυτό αντανακλά την αγωνία της εποχής, που έχει να κάνει με την αρρώστια, με την κλιματική αλλαγή, με την έλλειψη ικανοποίησης από τη δουλειά. Αυτό ήταν το λάθος του Μακρόν. Επρεπε να έχει συντάξει πρώτα έναν νόμο για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και μόνο μετά να πιάσει τις συντάξεις».

«Τον Μάη του ’68 ήμουν 23 ετών», καταλήγει ο Κον-Μπεντίτ. «Νομίζετε ότι έδινα δεκάρα για τη συνταξιοδότησή μου;».

Nτανιέλ Κον-Μπεντίτ (1945 – )
Τα ανίκανα συνδικάτα
H πιο εμβληματική φυσιογνωμία του Μάη, ο «κόκκινος Ντάνι», έκλεισε τον περασμένο μήνα τα 78 του χρόνια. Βαριέται αφόρητα να μιλάει για εκείνες τις ημέρες. Και επισημαίνει άλλη μια διαφορά ανάμεσα στα οδοφράγματα του ’68 και τις σημερινές διαδηλώσεις κατά του Μακρόν. «Τότε κηρύχθηκε μια γενική απεργία που την ακολούθησαν εκατομμύρια εργαζόμενοι. Η οικονομία σταμάτησε. Σήμερα, τα συνδικάτα είναι ανίκανα να οργανώσουν μια γενική απεργία. Βλέπουμε σποραδικά πράγματα, μια απεργία στις μεταφορές, μια κατάληψη ενός διυλιστηρίου… Ενα μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν συμφωνεί με τον νόμο, δεν φτάνει όμως και να κατεβεί στους δρόμους». Το αποτέλεσμα; Μετά τον Μάη, οι εργάτες πέτυχαν βελτίωση των συνθηκών εργασίας και μισθολογικές αυξήσεις της τάξης του 10%. Σήμερα, δεν κατάφεραν να αποσυρθεί ο μισητός νόμος για τις συντάξεις.