Βοές και ψίθυροι {CR}

Μπορεί η τελευταία εβδομάδα να αλλάξει τη ροή των πραγμάτων; Η προϊστορία των ελληνικών εκλογών, τουλάχιστον στα μεταπολιτευτικά χρονικά, λέει ότι το αποτέλεσμα της κάλπης έχει στην πραγματικότητα κριθεί πριν ανοίξει επισήμως η προεκλογική περίοδος. Οι γενικότερες τάσεις έχουν διαμορφωθεί και όποιος είναι οδηγός παραμένει στην ίδια θέση μέχρι το τέλος της διαδρομής. Οι όποιες αυξομειώσεις καταγραφούν στην πορεία δεν οδηγούν σε ανατροπές. Στη βάση αυτή, το ζητούμενο – μπαίνοντας στην τελική προεκλογική στροφή – είναι η «ψαλίδα» στην κορυφή. Αυτή μπορεί να κρίνει και τις κινήσεις της επόμενης ημέρας.

Την άνοιξη του 2000 οι δημοσκοπήσεις είχαν σταματήσει να δημοσιεύονται δύο εβδομάδες προ των εκλογών. Οι μετρήσεις για τη διάθεση του εκλογικού σώματος συνεχίζονταν μόνο για την ενημέρωση των κομματικών επιτελείων και τις απαιτούμενες προσαρμογές κάθε καμπάνιας. Οσα έφθαναν στην αγορά ήταν ψίθυροι από «πληροφορίες εκ των έσω». Η αναδρομή έχει τη σημασία της επειδή εκείνες οι εκλογές ήταν οι πιο σκληρές και πιο αμφίρροπες των τελευταίων 50 χρόνων. Στην προεκλογική αφετηρία ο Κώστας Σημίτης είχε ένα προβάδισμα της τάξης της μίας ποσοστιαίας μονάδας. Ο φρέσκος Κώστας Καραμανλής ήταν πεπεισμένος για την ανατροπή – είχε, άλλωστε, κερδίσει τις ευρωεκλογές με τρεις μονάδες διαφορά, μόλις δέκα μήνες νωρίτερα. Αναλυτές και δημοσκόποι απέφευγαν τις προβλέψεις και τα στοιχήματα, καθώς όλα έδειχναν ανοιχτά. Ενα μεγάλο λάθος πριν από τις εκλογές θα μπορούσε να αποδειχθεί καταλυτικό για την τελική έκβαση. Το μεγάλο λάθος δεν ήρθε και άπαντες ακροβατούσαν σε ένα εκλογικό σχοινί, χωρίς βεβαιότητες.

Στις τελευταίες δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν πριν από την απαγόρευση, ο Σημίτης εξακολουθούσε να διατηρεί το ισχνό προβάδισμα. Και πέντε ημέρες πριν από τις κάλπες, οι ψίθυροι έγιναν ξαφνικά βοή ότι ο Καραμανλής είχε προσπεράσει μία με δύο μονάδες και η μάχη φαινόταν να κρίνεται με αλλαγή φρουράς στο Μαξίμου. Για το κλίμα αρκούσε μια δημόσια παρεμβολή του Μιλτιάδη Εβερτ περί των ευρημάτων από τις «μυστικές μετρήσεις». Την Κυριακή 9 Απριλίου 2000 το ΠΑΣΟΚ έλαβε 43,79% και η ΝΔ 42,74%. Ο Σημίτης επανεξελέγη στην πρωθυπουργία, έχοντας καταγράψει κι ένα ρεκόρ που δύσκολα θα καταρριφθεί: η κυβέρνηση ήταν η μοναδική που αύξησε το ποσοστό της από την προηγούμενη τετραετία. Μπορεί η παρέμβαση Εβερτ να προκάλεσε μια αντισυσπείρωση που επανέφερε τα ζύγια στη θέση τους. Επί της ουσίας, όμως, όσα καταγράφονταν στην προεκλογική αφετηρία επιβεβαιώθηκαν και στις κάλπες.

Σε μία προσομοίωση για τις κάλπες της 21ης Μαΐου, διαφαίνεται ότι το σκηνικό είχε διαμορφωθεί ήδη από τη στιγμή που ο Κυριάκος Μητσοτάκης οριστικοποίησε την ημερομηνία των εκλογών. Ισως ακόμη και από την ώρα που προσδιόρισε τον εκλογικό ορίζοντα. Η τραγωδία των Τεμπών άλλαξε τα χρονοδιαγράμματα, αλλά δεν ανέτρεψε τη μεγάλη εικόνα. Το εκκρεμές δεν μετακινήθηκε στην άλλη πλευρά. Για την κυβέρνηση το ζητούμενο της μεθεπόμενης Κυριακής είναι εάν το πολιτικό τραύμα των Τεμπών έχει επουλωθεί. Για την αξιωματική αντιπολίτευση, εάν διατηρείται ακόμη μια ομίχλη για τους νέους συσχετισμούς. Στην πρώτη περίπτωση, οι δεύτερες κάλπες θα στηθούν με κεντρικό θέμα την αυτοδυναμία. Στη δεύτερη, με ποιο κυβερνητικό εταιρικό σχήμα θα επιδιώξει ο Κυριάκος Μητσοτάκης να ανανεώσει τη θητεία του στο Μαξίμου.

Και στη μία και στην άλλη περίπτωση, από την επομένη των εκλογών ο λόγος περνάει στην Κατερίνα Σακελλαροπούλου. Στις επόμενες τρεις εβδομάδες η Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα είναι πρωταγωνίστρια σε μια σκηνή με άκαρπες διερευνητικές εντολές και μια υπηρεσιακή κυβέρνηση. Ο δικός της ρόλος, ως θεματοφύλακος της συνταγματικής τάξης, δεν αποτελεί μια δοκιμασία – τα βήματα είναι προδιαγεγραμμένα. Με την ίδια στην πρώτη γραμμή, ωστόσο, μπορεί να διασφαλιστεί ότι η διαδρομή έως τον Ιούλιο δεν θα πνιγεί στην τοξικότητα. Οι διαδοχικές κάλπες μπορεί να ενισχύσουν το πολωτικό κλίμα, αλλά πλέον όλοι είναι ωριμότεροι. Στις πρώτες κάλπες, άλλωστε, θα έχει καταγραφεί και η λαϊκή ετυμηγορία για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουμε.