Τα «άλλα» περιοδικά

Σταφυλή

Αφιέρωμα στον Κώστα Βάρναλη

Τέταρτο τεύχος για το περιοδικό «Σταφυλή» των εκδόσεων «Κουκκίδα», η θεματολογία του οποίου αφορά τη λογοτεχνία, το θέατρο και τις τέχνες. Στο τεύχος Απριλίου το κεντρικό αφιέρωμα αφορά τον Κώστα Βάρναλη: περίπου 100 σελίδες και 11 σημειώματα. Ανάμεσα στα τελευταία η αναφορά σε ένα κριτικό σημείωμα του Βάρναλη για τον Βιζυηνό, η καταγραφή των μελοποιήσεών του και «μια λυρική διαμάχη ανάμεσα στον Παλαμά, τον Βάρναλη και τον Μαλακάση στο περιοδικό “Μούσα” το 1923». Στο δοκίμιο, εκτός άλλων, η Ευσταθία Δήμου υπογράφει ένα κείμενο για τη διερεύνηση της γυναικείας ποίησης του Μεσοπολέμου (Μυρτιώτισσα, Μελισσάνθη, Ανθούλα Σταθοπούλου), ενώ στα μεταφράσματα ανήκει «Το ξαμόλυμα των ζώων του τσίρκου» του Γέητς από τον Κώστα Κουτσουρέλη. Το τεύχος διανθίζεται με ποιήματα των Σωτήρη Σαράκη, Δημήτρη Παπαστεργίου, Δημήτρη Περοδασκαλάκη, Νιόβης Ιωάννου, Ειρήνης Καραγιαννίδου, Θανάση Χατζόπουλου και των διευθυντών του περιοδικού Κώστα Ριζάκη και Διώνης Δημητριάδου. Συνέντευξη με τον Γερμανό εκδότη Ντιρκ Ούβε Χάνσεν, με δηλωμένη αγάπη για την ελληνική ποίηση, έχει πάρει η Αναστασία Γκίτση.

Παρέμβαση

Αφιέρωμα στα τρένα

Το τεύχος 213 – 214 του κοζανίτικου περιοδικού, υπό τη διεύθυνση του Β.Π. Καραγιάννη, επέλεξε – εκτός επικαιρότητας – ένα μικρό αφιέρωμα στα τρένα και τους σιδηροδρομικούς σταθμούς. Η αρχή γίνεται με το μικροδιήγημα «Το φυλάκιο» του Γιώργη Παυλόπουλου («όταν ξεκίνησε το τρένο, σε όλα τα παράθυρα ήταν μονάχα το δικό της πρόσωπο»). Ακολουθούν τα ποιήματα «Φωνές» του Ηλία Κεφάλα και «Ανάμεσα» της Αφροδίτης Κοΐδου (αναφορά στο σεφερικό «Κράτησα τη ζωή μου»), τα πεζά «Σιδηροδρομικός σταθμός Κατερίνης» του Αντώνη Κάλφα, «Μικρά καθυστέρησις» του Σίμου Ολφίδη, «Σιδηροδρομικός σταθμός Φλώρινας – Ταξίδι στις ράγες του χρόνου» της Δότας Σαρβάνη, το μικροδιήγημα «Της φωτιάς» (Χριστίνα Καραντώνη), ποιητικά και άλλα σπαράγματα του Γιάννη Καισαρίδη, τέσσερις μαρτυρίες για το τρένο στην Εδεσσα (Θοδωρής Σαρηγκιόλης), σημείωμα του Χρήστου Χαρτοματσίδη για το τρένο στον σοβιετικό κινηματογράφο, τα διηγήματα «Η γυναίκα για ένα τραίνο που δεν έρχεται ποτέ» του Γιάννη Τσιτσίμη και «Τρανσαλπίνα – αργότερα» του Παναγιώτη Δημόπουλου, το μεταφρασμένο – εξαιρετικό – «Adlestrop» του Εντουαρντ Τόμας (από την Αννα Κουστινούδη), το πεζό «Ράγες ονείρων» του Αντώνη Παπαβασιλείου, το ποίημα «Hauptbahnhof Nurnberg» της Αναστασίας Γκίτση και «Η μοναξιά των τρένων» της Ιωάννας Λαδοπούλου – Παπαδοπούλου, καθώς και το καταληκτικό αυτοβιογραφικό κείμενο του Β.Π. Καραγιάννη «Ταξείδια στις ράγες με τα πόδια».

recto/verso

Η ομορφιά της απογύμνωσης

«Νομίζω ότι όλα τα κείμενα του τεύχους προτείνουν μια στάση απογύμνωσης των πραγμάτων, πολύπλευρης διάνοιξης και ανοιχτής παραδοχής, κάτι που τελεί σε κατάσταση εμφανούς σύγκρουσης με τον γενικό θρίαμβο γύρω μας και, ενίοτε, μέσα μας». Αυτά γράφει, εκτός άλλων, στο εισαγωγικό σημείωμα ο εκδότης του «recto/verso» Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς για το τέταρτο τεύχος του περιοδικού δοκιμιακού λόγου, που έχει τη δύναμη να αιφνιδιάζει τους ενημερωμένους αναγνώστες. Η «είσοδος» στη διαδικασία απογύμνωσης γίνεται με το μεταφρασμένο κείμενο «Δεν γνωρίζω αυτό που βλέπω παρά μόνο δίνοντάς του μορφή» του Τζιακομέτι (μτφ. Κρέων Βασιληάς): «Τα γλυπτά μου είχαν μια ορισμένη επιτυχία. Αλλά ήταν αυτή η επιτυχία, ακριβώς, που με παρέλυε». Ακολουθούν συνεισφορές των: Ηλία Παπαγιαννόπουλου («Φαλμεράγιερ», υλικό από μια εργασία εν προόδω για τον ιστορικό που «διατρέχει αδιάλειπτα τη νεοελληνική περιπέτεια»), Ανθής Λεούση («Ο Γέητς ανάμεσα στα σχολειαρόπαιδα», ανάλυση των πραγματολογικών στοιχείων που οδήγησαν στο ποίημα «Ανάμεσα στα σχολειαρόπαιδα» του ιρλανδού ποιητή), Θανάση Χατζόπουλου («La réalite au risque de la poésie»: «η ποίηση βρίσκεται συνεχώς σε σταυροδρόμι… ένα βήμα μπρος, δύο πίσω. Δύο βήματα μπρος, ένα πίσω. Στη μία περίπτωση υποχωρείς, στην άλλη προχωράς. Είναι και ζήτημα αναλογιών. Υπάρχουν γενιές που υποχωρούν, υπάρχουν και άλλες που προχωρούν») και του ίδιου του εκδότη («Αυτοψία στο Πίτσμπουργκ», σκέψεις για την τέχνη, την αναπαράσταση και την αντικειμενική πραγματικότητα, με αφορμή τα φιλμ του αμερικανού κινηματογραφιστή Σταν Μπράκατζ). Στα μεταφράσματα του τεύχους ανήκουν «Η επεξεργασία του τέλους του πολιτισμού» του Jonathan Lear (μτφ. Αρτεμις Γρίβα) για τα προβλήματα που αντιμετώπισαν όταν απειλήθηκαν με εξαφάνιση οι ιθαγενείς Κρόου της Βόρειας Αμερικής, οι «Δύο διαλέξεις για τον Σαίξπηρ» του Σ.Τ. Κόλεριτζ (μτφ. Δ-Χ. Τομαράς) το 1812 και «Το τράβελινγκ του Καπό» του Σεζ Ντανέ (μτφ. Μαρίνα Τομαρά). Από τον συγγραφέα που θεμελιώνει τον ποιητικό λόγο περί κινηματογράφου ένα σχόλιο για την ταινία «Καπό» του Τζίλλο Ποντεκόρβο για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ανθρωπος

Αφιέρωμα στη βιοηθική

Τις επιστημονικές, ηθικές, φιλοσοφικές και θεολογικές προεκτάσεις της «βιοηθικής» αναλύει στο ένατο τεύχος ο «Ανθρωπος» του Μιχάλη Πάγκαλου, με την επιμέλεια ειδικά για την περίσταση του Γιάννη Μπέκου. Το αφιέρωμα, άλλωστε, ξεκινάει με μια συνέντευξη στον τελευταίο του κορυφαίου προτεστάντη θεολόγου Στάνλεϋ Χάουεργουας («Η ασθένεια και ο θάνατος δημιουργούν μια μοναξιά που μας τρομάζει, γιατί θεωρούμε και εμείς ότι κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τον πόνο μας. Σε τέτοιες στιγμές χρειαζόμαστε κάποιους να μας αγγίξουν, κάποιους που να είναι φίλοι ή γιατροί και νοσηλευτές»). Ο ίδιος ο Γ. Μπέκος γράφει για τη «βιοηθική και το πρόβλημα του θανάτου», όπου σκιαγραφεί το πλαίσιο για μια συζήτηση περί ευθανασίας «με τις αναγκαίες αποστάσεις από τις θεωρίες που διατυπώνονται». Τις θέσεις του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου παρουσιάζει ο Μιλτιάδης Βάντσος, ενώ ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει το σημείωμα του Πολυχρόνη Μπούσιου για τη σειρά μελετών του Πωλ Ριακίρ για τον Γκαμπριέλ Μαρσέλ, οι οποίοι συνδέονταν με μακρά φιλία. Με διηγήματα, αφηγήματα και πεζά συμμετέχουν, εξάλλου, οι Γιάννης Πατσώνης, Λίλα Τρουλινού, Μαριάννα Παπουτσοπούλου. Η «αφήγηση» ολοκληρώνεται, όπως πάντα, στο τελικό τμήμα «Βιβλία, γράμματα και τέχνες» με βιβλιοκρισίες και θεατρική κριτική (σε περίπου 50 σελίδες).

Εντευκτήριο

Θεσσαλονίκη, 1915

To 124o τεύχος του θεσσαλονικιώτικου περιοδικού περιέχει μία συναρπαστική επιλογή από τις σημειώσεις της αγγλίδας νοσοκόμας Monica Stanley κατά το πέρασμά της από τη Θεσσαλονίκη το 1915, στην αποστολή της οργάνωσης Women’s Imperial Service League: «Καθώς μπαίναμε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, υπήρχε ένα πλοίο που ονομαζόταν “Αθηνά”·ανήκει στους Γερμανούς. Φτάσαμε στις 2 η ώρα στη Θεσσαλονίκη· έπρεπε να αγκυροβολήσουμε έξω. Επιβιβάστηκαν ένας γιατρός, ο Άγγλος πρόξενος και ο αρχηγός της αστυνομίας. Έφτασαν είκοσι τρεις λάντζες για να μας περάσουν απέναντι· […] διαπιστώσαμε ότι δεν μπορούσαμε να εξασφαλίσαμε διαμονή στο ξενοδοχείο επαρκή για όλη τη μονάδα μας». Εκτός από τα «πάγια» – διηγήματα, ποιήματα, μεταφράσματα και κριτικές – ενδιαφέρον έχει και η παρουσίαση των επιφυλλίδων που έγραψε ο Philippe Jaccottet για την τοπική ελβετική εφημερίδα «La Beroche», την περίοδο 1956 – 1964: όψεις της καθημερινής ζωής, τοπία, εποχές που αλλάζουν στον απόηχο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. «Δεν έχω επισκεφτεί ποτέ την Ελλάδα, κι αυτό δεν είναι το πιο σημαντικό (δεν την έχω επισκεφτεί για τον ίδιο λόγο που φοβόμαστε να πάμε στο σινεμά να δούμε ένα βιβλίο που αγαπήσαμε να παραμορφώνεται εξαιτίας παραχωρήσεων: όμοια για την Ελλάδα, θα φοβόμουν πολύ τα ψέματα του τουρισμού, τα ταξίδια που λανθασμένα γίνονται πολύ βιαστικά)… Αν αγάπησα τόσο πολύ τα τοπία της Προβηγκίας που φέρουν το σημάδι της Μεσογείου ακόμη κι όταν απέχουν από αυτήν πάνω από εκατό χιλιόμετρα, είναι γιατί αυτό που με συγκινούσε, που μου μιλούσε με τόση δύναμη και επιμονή, ήταν, χωρίς να το έχω ποτέ διαψεύσει, ένα είδος φωνής που ήταν ανάλογη με τη φωνή της Ελλάδας». Οι εικονογραφήσεις του τεύχους προέρχονται από το έργο του Γιώργου Λαζόγκα, ο οποίος έφυγε από τη ζωή τον περασμένο Ιούλιο, ενώ το φωτογραφικό ένθετο είναι της Αννας Χρυσίδη («Μοναδικοί άνθρωποι σε κοινό τόπο»).

Βλάβη

Με δύναμη από τους «αντίποδες»

Τριμηνιαίο περιοδικό για το βιβλίο που έκανε «πρεμιέρα» στη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης και γεννήθηκε από τη δυναμική και ανθρώπους των εκδόσεων «αντίποδες» (Μαριτίνα Ασκητοπούλου, Χρήστος Κρυστάλλης, Εύα Πλιάκου, Πάρης Τσούτσης). Η έμπνευση της ονομασίας από το ομότιτλο βιβλίο του Ντύρενματ περνάει στις συστάσεις των πρώτων σελίδων: «Με τον Ντύρενματ μας ενώνει μια κοινή βλάβη: σίγουρα υπάρχει χώρος για μερικές πιθανές ιστορίες… Το βιβλίο είναι αφορμή για κριτική επεξεργασία, για κατανόηση του παρόντος, της στιγμής ή του συμβάντος. Είναι πρώτη ύλη προς διάλυση κι όχι εικόνισμα, τοτέμ ή μουσειακό είδος». Σε αυτό το πλαίσιο η «Βλάβη» υπόσχεται να φιλοξενεί κριτικές απόπειρες, ενώ δηλώνει «ανοιχτή στο σφάλμα, στην κριτική ή την επανόρθωση». Τα «Μικρά νέα» των πρώτων σελίδων είναι αρκούντως αιχμηρά για πρόσωπα και πράγματα στον χώρο του βιβλίου – και έτσι πρέπει -, ενώ τα κείμενα εκτείνονται από τη λογοτεχνική αξία της αυτοβιογραφίας (παράδειγμα Ανί Ερνό) και τα τελευταία μυθιστορήματα του Κόρμακ Μακάρθι έως κριτική για παραστάσεις («Σπιρτόκουτο – the musical») και μουσική. Το πρώτο αφιέρωμα αφορά το «φαινόμενο Καραγάτση» και τις παραφράσεις στην ποίηση του Ελύτη, ενώ φιλοξενείται μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τη μεταφράστρια Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, η οποία ανοίγει όντως σε κοινή θέα το περιβόητο εργαστήριο του μεταφραστή.

Φρμκ

Για την «Ανθρωπόκαινο»

Από τις πλέον πρωτότυπες, «ανοιχτές» και ουσιαστικά πειραματικές προσπάθειες που χαρτογραφούν το «ποιητικό φαινόμενο» στην εποχή μας. Τα εχέγγυα παρέχονται από την ομάδα του περιοδικού, με διευθύντρια έκδοσης την Κατερίνα Ηλιοπούλου και συντακτική ομάδα τους Βασίλη Αμανατίδη, Ορφέα Απέργη, Φοίβη Γιαννίση, Ελένη Ηλιοπούλου, Παναγιώτη Ιωαννίδη, Γιάννα Μπούκοβα, Θοδωρή Χιώτη. Στο 17ο τεύχος (έως το καλοκαίρι 2023) τα δοκιμιακά και ποιητικά κείμενα είναι αφιερωμένα στην έννοια της Ανθρωποκαίνου, που έχει μπει για τα καλά στη δημόσια συζήτηση και λειτουργεί σαν τον «γκρίζο ρινόκερο» της κλιματικής αλλαγής, τον οποίο όλοι βλέπουμε αλλά κάνουμε ότι δεν αναγνωρίζουμε. Το αφιέρωμα ξεκινάει αρκούντως «ποιητικά» με ερέθισμα ένα παράθεμα του Ζαχαρία Παπαντωνίου από το 1908: «το αυτοκίνητον φθάνει πλέον εις το ύψιστον της αυθαδείας, δηλαδή φτύνει τόπον και χρόνον, και χαράσσει εις τα νώτα του πλανήτου ανεξάλειπτον πληγήν από καουτσούκ». Διαφωτιστικό το σημείωμα του Timothy Clark «Η ανθρωπόκαινος – ζητήματα ορισμού» (σε μετάφραση Δημήτρη Μόσχου), αρμονικός ο ποιητικός αιφνιδιασμός του Robert Hass (από τον «Οδηγό πεδίου») που ακολουθεί εισάγοντας σε μια μεγάλη ενότητα από ποιήματα: «Δεν θα πω πολλά για τη θάλασσα/ εκτός ότι είχε, σχεδόν/ χρώμα σαν το κομμένο γάλα…». Από τις υπόλοιπες συνεισφορές σταχυολογούμε ενδεικτικά το κείμενο της Μάνιας Μπερνίση «Μια ποιητική του χώρου του Ελαιώνα: η αστική στρωματογραφία του αττικού υπεδάφους ως μνημείο της Ανθρωποκαίνου». Συμφωνούμε με τις συστάσεις του ίδιου του περιοδικού ότι πρόκειται για τεύχος – αναφορά με κείμενα σύγχρονων στοχαστών, όπως η Donna Haraway, η Carol Crumley, η Francesca Ferrando, o Timothy Morton, καλλιτεχνών και ποιητ(ρι)ών όπως η Cecilia Vicuña, η Jorie Graham, η Inger Christensen, η Natalie Diaz, η Mary Oliver, αλλά και με πολλές άλλες φωνές: από την Συρία, το Ντονμπάς, την πορτογαλόφωνη Αφρική, τη Βουλγαρία και τη Γερμανία.