Η βιωσιμότητα {LF}του χρέους παραμένει {LF}μεγάλη πρόκληση

Η οικονομική επιβράδυνση, ο πληθωρισμός και οι γεωπολιτικές εντάσεις είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της πολύ δύσκολης περιόδου που διανύει η Ευρώπη, δηλώνει η Μπεάτα Γιαβόρσικ, επικεφαλής οικονομολόγος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD), μιλώντας στα «ΝΕΑ» με αφορμή συμμετοχή της στο Brussels Economic Forum της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η κυρία Γιαβόρσικ μιλά επίσης για την αποτελεσματικότητα των δυτικών κυρώσεων στη Ρωσία υπό το πρίσμα των πρόσφατων αλλαγών στις διαδρομές του διασυνοριακού ευρασιατικού εμπορίου, ενώ για την ελληνική οικονομία κάνει λόγο για θετικές εξελίξεις αλλά και για προκλήσεις.

«Διανύουμε μια πολύ δύσκολη περίοδο με πολλαπλές διασυνδεδεμένες προκλήσεις. Η Ευρώπη έχει εισέλθει σε οικονομική επιβράδυνση, πολεμά τον πληθωρισμό και αντιμετωπίζει γεωπολιτικές εντάσεις οι οποίες μπορεί δυνητικά να επηρεάσουν αρνητικά τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές», λέει η επικεφαλής οικονομολόγος της EBRD και επεξηγεί: «Παρότι βλέπουμε πτώση στις τιμές προϊόντων και ενέργειας, ο πυρήνας του πληθωρισμού παραμένει επίμονος. Στην Ευρώπη οι τιμές ενέργειας είναι έξι φορές υψηλότερες από τις ΗΠΑ, επηρεάζοντας αρνητικά την ανταγωνιστικότητά της. Μια επιβράδυνση στη Γερμανία που προβλέπει το ΔΝΤ θα έχει αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις σε όλη την Ευρώπη. Ο πόλεμος και η αβεβαιότητα στην πρόσβαση και το κόστος ενέργειας μειώνουν τη βούληση για επενδύσεις. Παρότι η Ευρώπη είναι σε καλύτερη θέση όσον αφορά την αποθήκευση φυσικού αερίου, η αβεβαιότητα παραμένει. Επιπλέον, υπάρχουν γεωπολιτικές εντάσεις. Ο πόλεμος είναι το σοκ που προκάλεσε αύξηση στις τιμές ενέργειας, απαιτεί επιπλέον δαπάνες για να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις του και να στηριχθεί η Ουκρανία, ενώ επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη. Επίσης, ο νόμος IRA στις ΗΠΑ που οδήγησε σε συζητήσεις για χαλάρωση στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, μπορεί να πιέσει περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά, ενώ η αντιστροφή της παγκοσμιοποίησης, που εκδηλώνεται μέσω των εντάσεων ΗΠΑ – Κίνας, επηρεάζει αρνητικά τον πληθωρισμό».

ΤΑ ΕΜΠΟΡΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Αμεσα συνδεδεμένη με τον πόλεμο είναι και η αλλαγή των εμπορικών προτύπων, λέει η κυρία Γιαβόρσικ. «Οι εξαγωγές από την Ευρώπη έχουν μειωθεί πάνω από το ήμισυ προς τη Ρωσία. Είναι πιο δραματική για αγαθά στα οποία έχουν επιβληθεί μερικώς ή πλήρως κυρώσεις. Παράλληλα βλέπουμε αύξηση των εξαγωγών από την Ευρώπη προς τις χώρες του Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας, ειδικά σε Αρμενία, Κιργιστάν, Καζακστάν, οι οποίες έχουν με τη σειρά τους αυξήσει τις εξαγωγές προς τη Ρωσία και κυρίως για προϊόντα που περιλαμβάνονται στις κυρώσεις. Αναλύσαμε στοιχεία σε περίπου 5.400 σειρές προϊόντων, αλλά δεν αντιστοιχούν επακριβώς στις λίστες των κυρώσεων. Αυτοκίνητα με κινητήρες εσωτερικής καύσης, για παράδειγμα, βρίσκονται υπό κυρώσεις μόνο αν η τιμή είναι πάνω από 50.000 ευρώ, και τα “κοστούμια” του σκι μόνο αν κοστίζουν πάνω από 300 ευρώ. Η σαμπάνια είναι υπό κυρώσεις, το προσέκο όχι. Επίσης, η αλλαγή στα εμπορικά μοτίβα δημιούργησε άνοιγμα για την Τουρκία και την Κίνα. Η Τουρκία έχει υπερδιπλασιάσει τις εξαγωγές προς τη Ρωσία. Η Κίνα εξάγει περισσότερο στη Ρωσία, και ειδικά προϊόντα που η Ευρώπη έχει θέσει υπό κυρώσεις, όπως φορτηγά ντίζελ. Οι εισαγωγές τους στη Ρωσία από την Ευρώπη μειώθηκαν κατά εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια, ενώ οι εισαγωγές τους από την Κίνα αυξήθηκαν κατά 360 εκατ. δολάρια», επεξηγεί. Τι δείχνουν τα στοιχεία αυτά; «Η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων εξαρτάται επίσης από τις χώρες που κάνουν εξαγωγές, και κάποιες είναι επιεικείς με τις εταιρείες τους, οι οποίες μπορεί να παρακάμπτουν τις κυρώσεις μέσω άλλων εμπορικών διαδρομών. Αν πιεστούν οι χώρες της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου, θα βρεθεί άλλη διαδρομή. Είναι δύσκολη η επιβολή κυρώσεων χωρίς ευρεία συνεργασία», δηλώνει.

Ειδικότερα για την Ευρώπη επισημαίνει ότι η υψηλότερου κόστους εξυπηρέτηση του κρατικού χρέους λόγω της ανόδου του αλλά και της αύξησης των επιτοκίων και η ανάγκη περισσότερων δαπανών για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και του ουκρανικού πολέμου δημιουργούν πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς, εξού και δίνονται συμβουλές να είναι προσεκτικές οι χώρες στις δαπάνες. «Προς όφελος της Ευρώπης το RRF έδεσε τα χέρια των κυβερνήσεων, αναγκάζοντάς τες να επενδύσουν στο μέλλον και όχι σε τρέχουσες ανάγκες. Είναι δύσκολο για τις κυβερνήσεις να κοιτούν πέρα από τον εκλογικό κύκλο και το πρόβλημα είναι σύνθετο σε κοινωνίες που γηράσκουν, όπου οι δαπάνες προσανατολίζονται κυρίως σε τρέχουσες ανάγκες αντί για μελλοντική ανάπτυξη», επισημαίνει.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. Για την ελληνική οικονομία λέει ότι «υπάρχουν κάποιες θετικές εξελίξεις, ο προϋπολογισμός αναμένεται να επιστρέψει σε πρωτογενές πλεόνασμα, το χρέος έχει μειωθεί, παραμένει το υψηλότερο στην Ευρώπη, αλλά η τάση είναι πτωτική, και η Ελλάδα στην αρχή του χρόνου έλαβε πάνω από 7 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Παράλληλα, υπάρχουν προκλήσεις. Ο πυρήνας του πληθωρισμού είναι επίμονος, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν μειωθεί, τον Μάρτιο του 2021 αντιπροσώπευαν το ένα τρίτο όλων των δανείων και τον Σεπτέμβριο του 2022 ήταν 9%, αλλά τώρα μπαίνουμε σε εποχή χαμηλότερης ανάπτυξης και υψηλότερων επιτοκίων, οπότε πρέπει να παρακολουθούνται. Παράλληλα, εξαιτίας της απόσυρσης των έκτακτων μέτρων, μπορεί να δούμε περισσότερες πτωχεύσεις, κάτι που ισχύει για όλη την Ευρώπη. Επίσης, αποτελεί πρόκληση για την Ελλάδα να σταματήσει τελικά η χρήση των λιγνιτικών μονάδων, ενώ η μεγάλη πρόκληση είναι η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του χρέους. Εδώ ο πληθωρισμός βοηθά, αλλά υπάρχουν περισσότεροι λόγοι για δαπάνες», λέει.

Η παρουσία της EBRD. Οσον αφορά την παρουσία της EBRD στη χώρα μας, λέει ότι πέρυσι επένδυσε 687 εκατ. ευρώ σε 16 έργα. «Το 55% των επενδύσεων αφορούσε πράσινη μετάβαση, που αποτελεί προτεραιότητα για μας και την Ελλάδα. Πρόσφατα φτάσαμε σε 100 επενδυτικά έργα στην Ελλάδα. Οι προτεραιότητες περιλαμβάνουν την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας στηρίζοντας την επέκταση του ιδιωτικού τομέα, την τοπική διασυνδεσιμότητα υποδομών και την ανθεκτικότητα των τραπεζών. Στηρίζουμε τη χρήση του RRF, τεχνολογικές νεοφυείς εταιρείες, ενώ ο τρόπος που συμμετέχουμε σε πράσινα ομόλογα δείχνει την εμπλοκή μας στη δημιουργία καινοτόμων τραπεζικών προϊόντων. Η EBRD λειτουργεί ως καταλύτης. Επενδύοντας στη χώρα, στέλνουμε μήνυμα σε ιδιωτικούς επενδυτές ότι η Ελλάδα προσφέρει καλές ευκαιρίες και έτσι κινητοποιούμε ιδιωτικές επενδύσεις. Παράλληλα, ξεκλειδώνουμε ευκαιρίες για τον ιδιωτικό τομέα μέσω της συνεργασίας με την κυβέρνηση για τη βελτίωση των ρυθμιστικών πλαισίων».