Ο εκούσιος θάνατος ως επιστημονική φαντασία

Η Ιαπωνία γερνάει ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα στον κόσμο, διαθέτοντας ένα από τα υψηλότερα προσδόκιμα ζωής. Οι γυναίκες συνήθως ζουν μέχρι τα 87 και οι άνδρες μέχρι τα 81 έτη. Σχεδόν το 40% του πληθυσμού της είναι άνω των 60 ετών, ποσοστό που αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται καθώς ο πληθυσμός συρρικνώνεται. Τα ζευγάρια στην Ιαπωνία έχουν σήμερα κατά μέσο όρο μόλις 1,3 παιδιά – πολύ λιγότερα δηλαδή από τα 2,1 παιδιά που χρειάζονται οι κοινωνίες για να παραμείνουν σταθερές.

Ποια είναι η λύση; Η σκηνοθέτις της ταινίας «Σχέδιο 75» Τσιέ Χαγιακάβα «προτείνει» στη νέα της ταινία ένα πρόγραμμα εκούσιας αυτοκτονίας για τους ανθρώπους άνω των 75 ετών σε μια χώρα που τοποθετούσε κάποτε τους ηλικιωμένους της στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας. Οχι πλέον όμως, αφού ο πρωθυπουργός της χώρας Φούμιο Κισίντα δήλωσε ότι η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί «επείγοντα κίνδυνο για την κοινωνία».

Το σενάριο της ταινίας προβλέπει εθελοντική ευθανασία για τα άτομα άνω των 75 ετών. Οσοι έχουν χρήματα και οικογένεια μπορούν να φύγουν από τη ζωή στο τέλος ενός διημέρου που θα περιλαμβάνει θεραπείες σπα και ειδικά γεύματα. Σε όσους έχουν μικρό βαλάντιο θα δίνονται αρκετά μετρητά για να πληρώσουν τα βασικά έξοδα της κηδείας τους πριν ξαπλώσουν σε έναν σκοτεινό θάλαμο αερίων κάποιου στρατοπέδου.

Γυρισμένο στη σημερινή εποχή, σχεδόν σε πραγματικό χρόνο και με τρόπο που θυμίζει ντοκιμαντέρ, το «Σχέδιο 75» ξεκινά με μια είδηση που αφορά την επίθεση ενός ενόπλου σε ένα γηροκομείο, γεγονός που εντάσσεται στο πλαίσιο μιας επιδημίας βίας με στόχο τους ηλικιωμένους. Κι ακολουθεί μια δημοσιογραφική συζήτηση σχετικά με τη θετική ανταπόκριση του προγράμματος ευθανασίας στη χώρα.

«Είναι πολύ πραγματικό για να είναι επιστημονική φαντασία. Εκανα συγκεκριμένα αυτή την ταινία για να αποφύγω το ενδεχόμενο ένα τέτοιο πρόγραμμα να γίνει πραγματικότητα», λέει η σκηνοθέτις και προσθέτει ότι κατά την τελευταία δεκαετία η έννοια της ατομικής ευθύνης έχει γίνει εμμονή. «Πρέπει να φροντίζουμε τον εαυτό μας αντί να βασιζόμαστε στην κυβέρνηση ή να είμαστε βάρος στην κοινωνία – συνθήκη που έχει δημιουργήσει ένα είδος μίσους προς τους ηλικιωμένους και τους αδύναμους».

«Αυτό που χρειάζεται»

Η Χαγιακάβα λέει ότι όταν η ταινία κυκλοφόρησε στην Ιαπωνία, πολλοί διαδικτυακοί σχολιαστές θεώρησαν ότι το σχέδιο ήταν ακριβώς αυτό που χρειαζόταν η κοινωνία. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι όταν ερευνούσε τον χαρακτήρα της 78χρονης πρωταγωνίστριας, πήρε συνέντευξη από 15 ηλικιωμένες γυναίκες: οι περισσότερες είπαν ότι θα καλωσόριζαν το Σχέδιο 75. Συμφωνούσαν με μια τέτοια εξέλιξη επειδή δεν θέλουν να ενοχλούν κανέναν, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών ή της οικογένειάς τους.

Στον φόβο των ηλικιωμένων ότι θα γίνουν βάρος προστίθεται και εκείνος του μοναχικού θανάτου καθώς γίνεται όλο και πιο συχνό το φαινόμενο των ανθρώπων που πεθαίνουν μόνοι και τους ανακαλύπτουν ύστερα από μεγάλο χρονικό διάστημα. «Είναι λυπηρό και τρομακτικό. Αν πεθάνεις μόνος και δεν σε ανακαλύψουν για αρκετούς μήνες, το σώμα σου έχει αποσυντεθεί – και τότε ποιος θα καθαρίσει αυτό το σώμα και αυτό το διαμέρισμα;», αναρωτιέται η σκηνοθέτις.