Αγωγοί «αγωγής»

Δεν μπορεί να ξέρει κανείς αν είναι η τοξικότητα ή η έλλειψη αγωγής που βαραίνει περισσότερο την προεκλογική ατμόσφαιρα. Ή αν είναι η τοξικότητα που προϋποθέτει την έλλειψη αγωγής, ή η έλλειψη αγωγής που γιγαντώνει την τοξικότητα. Οτιδήποτε και αν συμβαίνει, έστω και αν υπολείπονται δυόμισι εβδομάδες ως τις εκλογές, θα ευχόταν κανείς να άλλαζε έστω και ελάχιστα αυτό το ζοφερό κλίμα, όχι τόσο για να σωθούν τα προσχήματα όσο για να μη δημιουργηθεί μια δυσβάσταχτη μετεκλογικά «κληρονομιά», καθώς οι έννοιες της αξιοπρέπειας και της ευγένειας θα έχουν καίρια πληγωθεί. Εχουν εξαπατηθεί βαθύτατα όσοι πιστεύουν ή φαντάζονται πως οτιδήποτε δυσάρεστο ή μεμπτό συμβαίνει για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, ή συνδέεται με μια δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα τεταμένη πολιτικά και κοινωνικά περίοδο, παρέρχεται χωρίς εξαιρετικά ζημιογόνες συνέπειες μόλις λήξει η περίοδος αυτή.

Κάθε είδους κυοφορία μέσα σε έναν άρρωστο οργανισμό – τρανό παράδειγμα η Χούντα – θα «καρποφορήσει» μέσα στον οργανισμό αυτό, και μάλιστα όταν δεν θα υπάρχει ούτε ένας που θα ήταν πρόθυμος να θυμηθεί πόσο είχε συμβάλει άμεσα ή έμμεσα στην κυοφορία αυτή. Για να μη μακρηγορούμε όμως – έστω και σχετικά βέβαια πάντα με το θέμα μας αλλά και λίγο θεωρητικά – αισθάνεται να φρίττει κανείς, επιεικώς, πέραν ενός αισθήματος πνιγμονής που του δημιουργείται, παρακολουθώντας, αν όχι το σύνολό τους, έναν μεγάλο τουλάχιστον αριθμό τους, τις μεταμεσονύχτιες κυρίως συζητήσεις με πολιτικά πρόσωπα σε σχέση με τις επικείμενες εκλογές. Μπορεί σε σχέση με όσα λέγονται να χρεώνεται ο καθένας την ευθύνη για τα λεγόμενά του, όλοι μαζί όμως – εκπρόσωποι συνήθως των τεσσάρων από τα έξι βασικά κόμματα – χρεώνονται στο ακέραιο μια πρωτοφανή έλλειψη ευπρέπειας απέναντι στους συναδέλφους τους και κυρίως, όλοι μαζί, απέναντι στο κοινό που τους παρακολουθεί. Με το να πιστεύουν δηλαδή πως είναι δυνατόν να ακούγονται ενώ μιλάνε ταυτόχρονα όλοι μαζί. Ή μάλλον να μη μιλάνε αλλά να φωνάζουν με τόση ένταση ώστε να είναι αδύνατον να πιστέψεις πως ό,τι λέγεται μπορεί να είναι μια συνέχεια και μια απάντηση επειδή ο ένας εκπρόσωπος άκουσε τον άλλον και αυτά που λέει δεν τα έφερε έτοιμα, για λογαριασμό του ο καθένας, από το σπίτι του ή από το γραφείο του.

Αν ο διάλογος που γίνεται δημόσια δεν διατηρεί τις προϋποθέσεις ενός διαλόγου όπως ολοκληρώνεται ιδιωτικώς ανάμεσα σε πέντε-έξι αξιοπρεπείς, πρώτα από όλα ανθρώπους, κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί πως γίνεται κυρίως για λόγους εντυπωσιασμού, καταναλωτικούς. Οσο δυνατότερη επιδιώκεται να ακούγεται μια φωνή, τόσο πιο μειωμένη συνείδηση διαθέτει του προβλήματος που υποτίθεται πως την κάνει να αγωνιά. Είναι όμως το λιγότερο απάνθρωπο και άδικο να λογαριάζεται ότι το παρόν και το μέλλον μιας χώρας μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη λογική τού «βάλτε τώρα που γυρίζει». Γιατί τι άλλο μαρτυράει το να προσέρχεσαι στην αγορά εκθειάζοντας την πραμάτεια σου εσύ ο ίδιος ως την αποτελεσματικότερη και εντυπωσιακότερη, και μάλιστα συγκρίνοντάς την με την πραμάτεια ανθρώπων, συναδέλφων σου για την ακρίβεια, που έχεις ομολογήσει ήδη, απερίφραστα μάλιστα πως τους περιφρονείς; Με λίγα λόγια δηλαδή, πώς καταδέχεσαι να συγκρίνεσαι με ανθρώπους που θεωρείς υποδεέστερούς σου προκειμένου να θεωρηθείς ο καλύτερος;