Πρωτοπόρος στη μουσική {LF}και στα πολιτικά δικαιώματα

«Ο βασιλιάς της calypso», ο ερμηνευτής, ο ηθοποιός αλλά κυρίως εκείνος που έσπασε τα εμπόδια για τους αφροαμερικανούς ερμηνευτές στη δεκαετία του 1950 – πριν ακόμα γίνει μια εξέχουσα φυσιογνωμία στον αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα -, ο Χάρι Μπελαφόντε πέθανε από νεφρική ανεπάρκεια χθες σε ηλικία 96 ετών (τα είχε κλείσει την 1η Μαρτίου) στο σπίτι της Νέας Υόρκης. Αναμφισβήτητα ο πιο επιτυχημένος αμερικανός ποπ σταρ από την Καραϊβική, έκανε δημοφιλές το μουσικό είδος calypso στο παγκόσμιο κοινό. Το δε πρωτοποριακό του άλμπουμ «Calypso» (1956) ήταν το πρώτο LP με πωλήσεις εκατομμυρίων από καλλιτέχνη.

Τα πρώτα μαθήματα όχι μουσικής αλλά ζωής τα πήρε από τη μητέρα του, όταν η τελευταία γύρισε κάποια μέρα στο σπίτι τους χωρίς να έχει βρει εργασία. Σε συνέντευξή του σημειώνει τα εξής: «Με δάκρυα στα μάτια μού είπε ότι δεν πρέπει να αφήσω ποτέ την αδικία να με διαπεράσει χωρίς να την έχω πολεμήσει». Και ο Μπελαφόντε δεν ξέχασε ποτέ τη συμβουλή της μητέρας του. Υπερασπίστηκε πάντοτε τα δικαιώματα των Αφροαμερικανών, παρόλο που στην ίδια συνέντευξη σημείωσε με θλίψη ότι αν και τραγούδησε μουσική με «ρίζες στη μαύρη κουλτούρα των αμερικανών νέγρων, της Αφρικής και των Δυτικών Ινδιών», οι περισσότεροι από τους θαυμαστές του ήταν λευκοί. Σε μια εποχή που ο διαχωρισμός ήταν ακόμα ευρέως διαδεδομένος και οι Αφροαμερικανοί εξακολουθούσαν να εμφανίζονται σπανίως σε κινηματογράφο και τηλεόραση, η άνοδός του στο ανώτερο κλιμάκιο της show business ήταν ιστορική. Οταν η δισκογραφική εταιρεία του τον προώθησε ως «βασιλιά της calypso», στο Τρινιντάντ, στην αναγνωρισμένη γενέτειρα της μουσικής αυτής, τον κατηγόρησαν ως υποκριτή.

Η εμβληματική εκδοχή που παρουσίασε του λαϊκού τραγουδιού της Τζαμάικας «Day Ο» (γνωστό παγκοσμίως ως «The Banana Boat Song») ξεσήκωσε παγκόσμια τρέλα. Ιδιαιτέρως εμφανίσιμος και με το ξεκούμπωτο στο στήθος πουκάμισό του, το κοινό τον λάτρευε, σε μια εποχή που στο μεγαλύτερο μέρος των ΗΠΑ οι φυλετικές διακρίσεις ήταν απροκάλυπτα φανερές. Οπως είχε δηλώσει ο ίδιος στον αμερικανικό ιστότοπο NPR το 2011, η ηχογράφηση του «Banana Boat Song» ήταν εμπνευσμένη από τους πωλητές που άκουγε να τραγουδούν στους δρόμους. «Το τραγούδι είναι ένα τραγούδι δουλειάς. Πρόκειται για τους άντρες που ιδρώνουν όλη μέρα και αμείβονται ελάχιστα. Παρακαλούν να έρθει ο tally man (στην αργκό αυτός που πουλάει αγαθά με δόσεις, κρατώντας παράλληλα τεφτέρι) και να τους κάνει μια ειλικρινή καταμέτρηση: “Μετρήστε τις μπανάνες που διάλεξα για να πληρωθώ”. Οταν οι άνθρωποι τραγουδούν αυτό το κομμάτι με χαρά, το χορεύουν και το αγαπούν, δεν καταλαβαίνουν ότι είναι τραγούδι εξέγερσης». Και αυτό το τραγούδι της εξέγερσης περιλαμβάνεται στο άλμπουμ του Μπελαφόντε «Calypso» (όπως και το «Jamaica Farewell»). Το άλμπουμ έμεινε για 31 εβδομάδες στο Νο 1 των τότε νεοδημιουργηθέντων τσαρτ άλμπουμ του Billboard.

Το ξεκίνημα

Χρόνια νωρίτερα, παράτησε το λύκειο και εντάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό, υπηρέτησε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και όταν αυτός τελείωσε εργάστηκε ως βοηθός θυρωρού, όταν κάποιος του έδωσε εισιτήρια για μια παράσταση στο American Negro Theatre. Αυτό ήταν. Αρχισε να ασκείται δίπλα στον Σίντνεϊ Πουατιέ και την ηθοποιό, συγγραφέα και ακτιβίστρια Ρούμπι Ντι. Ξεκίνησε να τραγουδά και σε κλαμπ και πολύ σύντομα είχε συμβόλαιο ηχογράφησης.

Το 1954, κέρδισε το βραβείο Tony για την επιθεώρηση «Almanac». Εμφανίστηκε σε ταινίες και σε τηλεοπτικές εκπομπές. Το 1959, του δόθηκε εκπομπή στο CBS, με τίτλο «The Revlon Revue: Tonight With Belafonte». Η εκπομπή κέρδισε βραβείο Emmy, το πρώτο για Αφροαμερικανό. Ο Μπελαφόντε κέρδισε επίσης τρία βραβεία Grammy (συμπεριλαμβανομένου ενός τιμητικού). Το 1989 έλαβε το βραβείο Kennedy Center Honours. Του απονεμήθηκε το Εθνικό Μετάλλιο των Τεχνών το 1994. Το 2014, έλαβε το Ανθρωπιστικό Βραβείο Jean Hersholt και το 2022 εισήχθη στο Rock and Roll Hall of Fame στην κατηγορία Early Influence.

Το 1985, ήταν ένας από τους διοργανωτές πίσω από το βραβευμένο με Grammy τραγούδι «We Are the World», μια προσπάθεια πολλών καλλιτεχνών για τη συγκέντρωση κεφαλαίων για την Αφρική, και έπαιξε στη συναυλία Live Aid την ίδια χρονιά. Το 2015 έλαβε Οσκαρ για το ανθρωπιστικό του έργο.

Υπήρξε από τους πιο έμπιστους φίλους του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Το 1963 βοήθησε να οργανωθεί η Πορεία Ελευθερίας στην Ουάσιγκτον, όπου ο Κινγκ εκφώνησε την ομιλία του «Ι Have Α Dream». Αλλωστε καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του ήταν υπέρμαχος των πολιτικών δικαιωμάτων και μεταξύ άλλων συμμετείχε στο κίνημα κατά του απαρτχάιντ.

Οπως είπε κάποτε ο καλός του φίλος Σίντνεϊ Πουατιέ, ο Μπελαφόντε ήταν μια «ανεκτίμητη ενεργειακή δύναμη» και «πάντα ένας τολμηρός τύπος». Και ο ίδιος έτσι θα ήθελε να τον θυμόμαστε.