Ρεαλισμός για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Η συγκυρία μοιάζει ιδανική για μια έκδοση που φέρει τον υπότιτλο «Οι προκλήσεις Τουρκίας και Ευρώπης – πενήντα χρόνια ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης». Δεν είναι μόνο ο μισός αιώνας έντασης που υποδεικνύεται, αλλά και τα 100 χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης (Ιούλιος 1923), οι σχεδόν παράλληλες εκλογές στις δύο χώρες, αλλά και ο πρόσφατος σεισμός (τον οποίο η έκδοση «προλαβαίνει» με το τελευταίο σημείωμα). Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης ανήκει στους «ειδήμονες» (όσο και αν η λέξη ενοχλεί πλέον στην εποχή των διαιρέσεων), οι οποίοι μπορούν να αναλύσουν την τρέχουσα επικαιρότητα εντάσσοντάς την, ωστόσο, σε μια μακροσκοπική προσέγγιση και παρουσιάζοντας τη μεγάλη εικόνα. Προφανώς μέσα από τη θεώρηση του ρεαλισμού στις διεθνείς σχέσεις και του ορθού λόγου ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τακτικός αρθρογράφος των «ΝΕΩΝ» και του «Βήματος», υπερασπίζεται στο «Ελλάδα: ορίζοντας 2030» (εκδ. Παπαζήση, 2023) την εξωτερική πολιτική των ανοιχτών οριζόντων, που οφείλει πλέον να είναι και μια πολιτική αρχών, όπως αποδεικνύεται με τη στάση της Ελλάδας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ο τόμος είναι υβριδικός με τη θεματολογία να εκτείνεται από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την περίφημη «συνεκμετάλλευση» στο Αιγαίο και τη Χάγη έως την τριγωνική σχέση Ευρωπαϊκής Ενωσης – Ελλάδας – Τουρκίας. Η ανάλυση ξεκινάει με την ένταξη της ελληνικής πολιτικής μέσα στο λεγόμενο σύστημα «κρίσεων διαρκείας», εκφάνσεις του οποίου παρατηρούμε καθημερινά ως μια νέα κανονικότητα. Στην επιδίωξη πλέον η Ελλάδα να συνομιλεί με πολλαπλούς παράγοντες, τονίζει ο συγγραφέας, «η εξωτερική πολιτική διέπεται από ορισμένες βασικές αρχές, όπως ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου, η προώθηση της συνεργασίας και της σταθερότητας, η υποστήριξη του πολυμερισμού (multilateralism)». Ως μέσα αξιοποιεί τις σημαντικές δυνατότητες «ήπιας ισχύος» (soft power) που διαθέτει (πολιτισμός, δίκτυα διασποράς, ναυτιλία, τεχνολογία, θρησκεία κ.λπ.), αλλά και την οικονομική και πολιτική της ανάπτυξη ως ευρωπαϊκή χώρα δημοκρατίας και κράτους δικαίου.

Ειδικά στην ανάλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών οφείλει κανείς να παίρνει υπόψη τις παρακάτω θέσεις: αντικειμενική θεώρηση της Τουρκίας («ούτε να υπερτιμούμε ούτε να υποτιμούμε τη σημασία της»), διάλυση εσφαλμένων προσλήψεων, αύξηση του κόστους αναθεωρητισμού («ο επεκτατισμός καθίσταται “δαπανηρός” μέσω της σύμπραξης, του “κλειδώματος” της Τουρκίας σε περιφερειακά, συλλογικά θεσμικά πλαίσια συνεργασίας»), πρόσδεση Τουρκίας σε ΕΕ, ειρηνική επίλυση διαφορών, ο χρόνος εναντίον της Ελλάδας, ευρύτερη ατζέντα, υποβοήθηση λύσης Κυπριακού, εξωτερική πολιτική αρχών.

Το ενδιαφέρον στην ανάλυση του Π.Κ. Ιωακειμίδη είναι ότι κατατίθεται ακριβώς με μακροσκοπική διάσταση – και συγκεκριμένα με τον ορίζοντα του 2030, όπου η μεγάλη υπαρξιακή πρόκληση είναι «η προστασία της εθνικής κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας της χώρας», ώστε να μην υποστεί «κάποιο επώδυνο τραύμα». Από την άλλη πλευρά, οι ελληνοτουρκικές διαφορές εντάσσονται στην ευρύτερη ατζέντα για την εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με την οποία ο καθηγητής Ευρωπαϊκής Ενοποίησης και Πολιτικής έχει ταυτίσει την προσωπική του διαδρομή. Δεν είναι μόνο η θέση της μέσα στην πολυμέρεια του διεθνούς συστήματος ούτε μόνο οι προκλήσεις όπως η εισβολή Πούτιν. Η επόμενη ημέρα περιλαμβάνει αναπόφευκτα το «νέο θεσμικό επίπεδο ανάπτυξης», που, κατά την άποψη του συγγραφέα, απαιτεί τολμηρά βήματα προς το όραμα της sui generis ομοσπονδίας (διαφωτιστικό ως προς αυτό είναι το κεφάλαιο 52).