Εκλογικές συμμαχίες και αβεβαιότητα

Ενώ απομένει λιγότερο από ένας μήνας μέχρι τις τουρκικές προεδρικές και βουλευτικές εκλογές, διεξάγεται ένας σύνθετος προεκλογικός αγώνας. Από τη μια οι υποψήφιοι για τις προεδρικές εκλογές εντείνουν την εκστρατεία τους. Ενώ ο υποψήφιος του συνασπισμού της αντιπολιτεύσεως Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου φέρεται να προηγείται με βραχεία κεφαλή του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προκαλεί το ενδιαφέρον και η επίδοση των άλλων δύο υποψηφίων, Μουχαρέμ Ιντζέ και Σινάν Ογάν. Ιδίως η υποψηφιότητα Ιντζέ φαίνεται να προσελκύει υπολογίσιμη υποστήριξη από ψηφοφόρους που ανήκουν ιδεολογικώς στον συνασπισμό της αντιπολιτεύσεως και δυσχεραίνει έτσι την πιθανότητα επικρατήσεως Κιλιτσντάρογλου από τον πρώτο γύρο.

Από την άλλη οι βουλευτικές εκλογές εξελίσσονται σε γρίφο. Δεδομένης της υπάρξεως ορίου 7% για την είσοδο κομμάτων στη Βουλή, ο σχηματισμός κοινών πολυκομματικών ψηφοδελτίων αναδείχθηκε ως ορθολογική λύση τόσο για τα κόμματα των οποίων η δημοσκοπική επιρροή υπολείπετο του ορίου, όσο και για τα μείζονα κόμματα της Βουλής τα οποία ενδιαφέρονταν να μεγιστοποιήσουν την επιρροή τους στο νέο Κοινοβούλιο ή και να επικρατήσουν στις βουλευτικές εκλογές μέσω εκλογικών συμμαχιών. Η συμφωνία σε κοινά ψηφοδέλτια αποδείχθηκε κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση για τους τρεις μείζονες συνασπισμούς. Η αποτυχία των δύο μειζόνων κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού του Κόμματος Δικαιοσύνης και Αναπτύξεως (ΑΚΡ) και του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσεως (ΜΗΡ) να καταλήξουν σε κοινό ψηφοδέλτιο προξένησε έκπληξη, καθώς οι μικρότεροι εταίροι του κυβερνητικού συνασπισμού βρήκαν τη θέση τους στα ψηφοδέλτια του ΑΚΡ. Οι διαπραγματεύσεις εντός του συνασπισμού της μείζονος αντιπολιτεύσεως οδήγησαν στη συμμετοχή υποψηφίων των τεσσάρων μικρών κομμάτων  στα ψηφοδέλτια του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), αλλά και στη σε δεκαέξι περιφέρειες συνεργασία με το «Καλό Κόμμα» (IP). Τέλος, ο υπό το φιλοκουρδικό ΗDP «Συνασπισμός της Εργασίας και της Ελευθερίας» συγκέντρωσε σε κοινό ψηφοδέλτιο υποψηφίους πολλών αριστερών και οικολογικών κομμάτων. Η αποτυχία των ΑΚΡ και ΜΗΡ να καταλήξουν σε κοινό ψηφοδέλτιο ενισχύει την πιθανότητα απώλειας της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας για τον κυβερνητικό συνασπισμό, ιδίως αν το ΜΗΡ δεν ξεπεράσει το όριο του 7%.

Τα παραπάνω οδήγησαν στην αναζωπύρωση των συζητήσεων για την πιθανότητα ενός πρωτοφανούς στην πολιτική ιστορία της Τουρκίας σεναρίου «συγκατοικήσεως», της επικρατήσεως δηλαδή του υποψηφίου του ενός συνασπισμού στις προεδρικές και της νίκης του άλλου συνασπισμού στις βουλευτικές εκλογές. Αξίζει να υπενθυμίσει κανείς ότι οι αρμοδιότητες του τουρκικού Κοινοβουλίου έχουν συρρικνωθεί μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2017, η οποία αντικατέστησε το κοινοβουλευτικό με ισχυρό προεδρικό σύστημα. Τούτο σημαίνει ότι ο πρόεδρος της Τουρκίας διαθέτει το συνταγματικό δικαίωμα να κυβερνά τη χώρα μέσω προεδρικών διαταγμάτων παρακάμπτοντας το Κοινοβούλιο. Το πόσο πολιτικώς εφικτό θα είναι αυτό θα εξαρτηθεί από τις μετεκλογικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες. Το μείζον ζήτημα στο οποίο η σημασία του Κοινοβουλίου παραμένει αναλλοίωτη είναι η αναθεώρηση του Συντάγματος, η οποία αποτελεί και θεμελιώδη προεκλογική υπόσχεση του συνασπισμού της μείζονος αντιπολιτεύσεως. Το τουρκικό Σύνταγμα δύναται να αναθεωρηθεί με πλειοψηφία τριών πέμπτων των βουλευτών και επικύρωση μέσω δημοψηφίσματος ή και με πλειοψηφία δύο τρίτων άνευ δημοψήφισματος. Αν και η αναθεώρηση του Συντάγματος προϋποθέτει διπλή νίκη, οι προεδρικές εκλογές παραμένουν το βαρόμετρο των πολιτικών εξελίξεων και θα προσδιορίσουν το μετεκλογικό τοπίο.

Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επικεφαλής του Προγράμματος Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ