«Ο,τι έβλεπα {LF}απ’ το παράθυρο {LF}του βαγονιού»

Αν στο προηγούμενο βιβλίο του («Ανάμεσα στους ήλιους») «ξαναδιάβαζε» το μεσογειακό τοπίο αντλώντας φίλτρα από το σεφερικό σύμπαν, στο νεότερο με τίτλο «Σώσε τη θύελλα» (επίσης από τον «Ικαρο») η εκκίνηση μοιάζει εμπνευσμένη από τον γλωσσικό ενθουσιασμό του Ελύτη (και τον Ντίρενματ, ο οποίος μνημονεύεται σαφώς). «Ξύπνησα λόγω της αμφιλύκης. Εξω ήταν ακόμα σκοτάδι αλλά δεν υπήρχε περίπτωση να ξανακοιμηθώ· η λέξη είχε πάνω μου την επίδραση μιας κούπας καφέ» γράφει ήδη στην αρχή αυτής της συλλογής δοκιμίων εσωτερικού μονολόγου για τόπους που έχει επισκεφτεί ο αφηγητής από τη Σεούλ, την Αμβέρσα και το Κάιρο έως την Κέρκυρα και την Αθήνα. «Χρειαζόμουν μια λέξη θαμπή εξαιτίας της τριβής, οπότε αρκέστηκα στο ηλιοβασίλεμα. Τώρα η ένταση των φθόγγων διατηρούνταν χαμηλή, η σημασία επέπλεε στις λέξεις». Αξίζει να ακούσουμε τον έμμεσο διάλογο με το «Ρήμα το σκοτεινόν» του νομπελίστα ποιητή: «Ετσι κι εγώ, μαθημένος όντας να σμικρύνω τα ιώτα και να/ μεγεθύνω τα όμικρον/ Ενα ρήμα τώρα μηχανεύομαι· όπως ο διαρρήκτης το αντικλείδι του/ Ενα ρήμα σε -άγω ή -άλλω ή -εύω/ Κάτι που να σε σκοτεινιάζει από τη μία πλευρά εωσότου/ Η άλλη σου φανεί. Ενα ρήμα μ’ ελάχιστα φωνήεντα όμως/ Πολλά σύμφωνα κατασκουριασμένα κάππα ή θήτα ή ταυ». Το καινούριο – υβριδικό – βιβλίο του 32χρονου συγγραφέα, το οποίο κυκλοφορεί στις 24 του μήνα, κινείται ανάμεσα στα όρια της ταξιδιωτικής παρατήρησης, του δοκιμίου, της ιστορίας της τέχνης και του στοχασμού. Ανάμεσα στους προσωπικούς ήρωες τις ιστορίες των οποίων επισκέπτεται ο Αγγελόπουλος περιλαμβάνονται ο Κλωντ Λορραίν, ο Ζέμπαλντ και ο Κόνραντ, ο Μαξ Μπλέχερ («Λίγες μέρες πριν πέσει σε κώμα… επαναλαμβάνοντας όσα του είχε πει μια κοπέλα στο Μπερκ, έλεγε στη μητέρα του πως είναι καλύτερο να κλαις πλάι σ’ ένα μνήμα παρά να συμπονάς έναν άρρωστο· σίγουρα διαισθανόταν ότι τα λόγια του την παρηγορούσαν ελάχιστα») κ.ά. Με την άδεια του εκδοτικού οίκου δημοσιεύουμε ένα απόσπασμα.

Δ.Δ.

Ο ήλιος μεσουράνησε την ώρα που η αμαξοστοιχία πλησίαζε στον σταθμό του Μόκπο· προηγουμένως κρεμόταν χαμηλά πάνω απ’ τη νοτισμένη γη, καταυγάζοντας τις τεχνητές λίμνες και τα ρυάκια όπου καθρεφτίζονταν μοναχικά δέντρα… Σπάνια διαγραφόταν στον ορίζοντα η σιλουέτα μιας βιομηχανικής μονάδας, με τις τσιμινιέρες της να ορθώνονται σαν πέτρινοι καλαμιώνες που εξαφανίζονταν πριν να συλληφθούν σε κάθε τους λεπτομέρεια απ’ το βλέμμα, ή ένα συγκρότημα πολυώροφων κατοικιών το οποίο, εξαιτίας της ομίχλης που το περιέζωνε, μεταμορφωνόταν σ’ ένα δεμάτι θερισμένα στάχυα, όμως τούτες οι στιγμιαίες ρήξεις δεν κατάφερναν να ανατρέψουν την κυρίαρχη αίσθηση, δηλαδή να αλλοιώσουν την εικόνα του ομοιογενώς καταποντισμένου τοπίου, αλεσμένου από ένα άρρωστο αλλά θελκτικό φως. Κατά τη μακρά διαμονή του στην Ιταλία ο Κλωντ Λορραίν φιλοτέχνησε μια σειρά σχεδίων της ρωμαϊκής υπαίθρου, υιοθετώντας για την τελειοποίησή τους τεχνικές δανεισμένες απ’ την ακουαρέλα. Έχοντας μπροστά του ένα φύλλο λευκού ή γαλάζιου χαρτιού σχεδίαζε αδρά τη φύση, τα ερείπια και τις ισχνές ανθρώπινες φιγούρες με γραφίτη, εκμεταλλευόμενος την ιδιαιτερότητα αυτού του ορυκτού, που συνίσταται στο ότι, σε αντίθεση με την κιμωλία ή τον ξυλάνθρακα, επιτρέπει τη δημιουργία σκιαγραφιών των οποίων οι γραμμές δεν αδυνατίζουν με τη μετέπειτα προσθήκη νερού ή λαδιού. Στη συνέχεια περνούσε την πένα του πάνω απ’ τα ίχνη του γραφίτη και, αφότου το μελάνι στέγνωνε, εξέθετε το έργο στο υγρό στοιχείο, πλένοντάς το με αραιωμένη γκρίζα ή, συχνότερα, καστανή μπογιά. Στην πρώτη περίπτωση τα περιγράμματα χωνεύονταν απ’ τις υπόφαιες πινελιές, ενώ στη δεύτερη το χαρτί αποκτούσε μια κεχριμπαρένια όψη όμοια μ’ εκείνη του κατεργασμένου μεταξιού πάνω στο οποίο δουλεύονταν παραδοσιακά οι σινικές μελάνες. Ο,τι έβλεπα απ’ το παράθυρο του βαγονιού απείχε ριζικά απ’ τη μεσογειακή φωτοχυσία που δοκίμασε να απαθανατίσει ο Λορραίν, όπου το φως αναδεικνύει την πυρρόξανθη γη, οι γήινοι τόνοι κατοπτρίζονται στον ουρανό, και το τοπίο, έχοντας καταλυθεί, γίνεται αναλαμπή· ωστόσο το πελιδνό πέπλο που σκέπαζε τα πάντα, η απόλυτη επιβολή του λυμφατικού κίτρινου που έσταζε απ’ τις διαμελισμένες ακτίνες, αιχμαλώτιζε τον ουρανό και διαχεόταν στις φλούδες του εδάφους και στα στάσιμα νερά, έφερνε στον νου τα ρευστά σχέδια, δίχως να μεσολαβεί κάποια λογική εξήγηση. Φτάνοντας στο Μόκπο περάσαμε απ’ το ξενοδοχείο και μετά, έχοντας πρώτα επισκεφθεί το εργοστάσιο όπου πραγματοποιούνταν η διέλαση του ατσαλιού, κατευθυνθήκαμε προς το ναυπηγείο. Ενόσω λάμβαναν χώρα οι τεχνικές συναντήσεις, τα παράθυρα των γραφείων σείονταν απ’ τα χτυπήματα μιας αστρικής σφύρας.

Προχωρώντας ανάμεσα στις σκεπασμένες εγκαταστάσεις όπου συναρμολογούνταν οι καρίνες των βαποριών, έβλεπα τις πύρινες βρύσες της θερμικής συγκόλλησης να αναβλύζουν απ’ τα χυτευμένα μέταλλα, με τη βροχή από σπίθες να αντιφεγγίζει στις πανοπλίες των εργατών. Το βράδυ, τόσο τα ημιτελή σκαριά που ναυπηγούνταν στις δεξαμενές όσο και τα καταστρώματα των πρόσφατα καθελκυσμένων πλοίων πλημμύριζαν απ’ το φως δεκάδων φακών και φαναριών· κάθε χαλύβδινος σκελετός μετατρεπόταν σ’ έναν γαλαξία που σελάγιζε ώς τη στιγμή της διάλυσής του στην πρωινή καταχνιά. Μόλις ολοκληρώθηκε το πρωτόκολλο παράδοσης – παραλαβής το δεξαμενόπλοιο απέπλευσε, ξεμακραίνοντας απ’ την επικράτεια του ατροφικού φωτός· είχε λάβει εντολή απ’ τους ναυλωτές να διασχίσει τον Ειρηνικό και, ανοιχτά του Παναμά, έχοντας προσεγγίσει στο λιμάνι της Μπαλμπόα, να δηλώσει την ετοιμότητά του να εισέλθει στο κανάλι. Φτάνοντας στην αντίπερα όχθη, που βρέχεται απ’ τα νερά του Ατλαντικού, θα αγκυροβολούσε στο Κριστόμπαλ αναμένοντας επικαιροποιημένες διαταγές… Είτε θα κινούνταν προς τις νότιες ακτές της Βραζιλίας, πλούσιες σε υποθαλάσσια κοιτάσματα υδρογονανθράκων που αντλούνται μόνο εφόσον διαρραγούν οι κυκλώπειοι θόλοι αλατιού κάτω απ’ τους οποίους βρίσκονται θαμμένα, είτε, αφήνοντας πίσω του τη διακεκαυμένη ζώνη, θα έπλεε βόρεια προκειμένου να παραλάβει παρτίδες ελαφρύτερου σχιστολιθικού πετρελαίου σε μια απ’ τις διάσπαρτες στον Κόλπο του Μεξικού υπεράκτιες εγκαταστάσεις. Από εκεί θα αναχωρούσε με σκοπό να ξεφορτώσει σε κάποιο απ’ τα τερματικά που εξυπηρετούν τα διυλιστήρια της Ευρώπης· το Ρότερνταμ, η Χάβρη και -διαμέσου του Πορθμού του Γιβραλτάρ και του Πελάγους Αλμποράν- η Αουγκούστα της Σικελίας αποτελούσαν τις επικρατέστερες επιλογές.