«Δυσκολευόμαστε {LF}να εκφράσουμε {LF}το συλλογικό»

Με το τέταρτο κατά σειρά μυθιστόρημά της που μεταφράζεται για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, με τίτλο «Κόρες» (μτφ. Τέο Βότσος, Κείμενα), η Γερμανίδα Λούσι Φρίκε αποτελεί μία από τις ευχάριστες εκπλήξεις της τρέχουσας σεζόν. Ενα μυθιστόρημα δρόμου που ξεκινά από τη Γερμανία, περνά στην Ιταλία και από εκεί στην Ελλάδα. Με κοφτερό χιούμορ και δραματικές ανατροπές, το βιβλίο συναντά δύο από τις πλέον «έντονες» προσωπικότητες – πρωταγωνίστριες της πρόσφατης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, τη Μάρτα και την Μπέτι. Δυο γυναίκες στα σαράντα τους χρόνια, με άνυδρες προσωπικές σχέσεις και αποξενωμένες από τους πατεράδες τους, ψάχνουν το νόημα της ζωής στην επιθυμία, στη λύτρωση από το παρελθόν, στην περιπέτεια της ταυτότητάς τους. Η Λούσι Φρίκε βρέθηκε πριν από λίγο καιρό στην Αθήνα, όπου και συνομιλήσαμε μαζί της.

Κάπου στο βιβλίο γράφετε πως ο κόσμος μοιάζει με παράνομο download. Σε αυτούς τους αβέβαιους καιρούς τι σας απασχολεί περισσότερο;

Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε από πίξελ που αναπαριστούν γεγονότα. Πολλές φορές ερμηνεύουμε και την παραμόρφωση αυτών. Με απασχολούν πολλά πράγματα σήμερα και ένα από τα πρώτα είναι η εισβολή στην Ουκρανία και οι επιπτώσεις του πολέμου. Ακολούθως η Ευρώπη φαίνεται χωρισμένη σε πολλά επίπεδα. Και αυτό φαίνεται τόσο στην αντιμετώπιση του πολέμου όσο και στη δυσκαμψία αντιμετώπισης των οικονομικών προβλημάτων. Οι κρίσεις στην οικονομία είναι απανωτές, με αποτέλεσμα να ισχυροποιείται ο πόλος των ακροδεξιών κομμάτων, ενώ η κεντρική θα λέγαμε διοίκηση φαντάζει αδύναμη να αξιολογήσει τα πράγματα. Υπάρχει η αίσθηση στους πολίτες ότι περπατούν σε κινούμενη άμμο. Αυτό αυξάνει την ανασφάλεια και τις φοβίες. Προσωπικά είναι η πρώτη φορά που δυσκολεύομαι να καταλάβω προς τα πού πηγαίνει ο κόσμος.

Αυτό ενδέχεται να δυσκολέψει τον προσανατολισμό ενός συγγραφέα;

Υπάρχει αμηχανία από πλευράς πολλών συγγραφέων, όπως και εκδοτών. Οταν γράφεις, έχεις στον νου σου τον αναγνώστη. Μέσα στην παρούσα ασάφεια υπάρχουν σκέψεις πως το κοινό θέλει βιβλία περισσότερο χιουμοριστικά ή ότι θα αναζητήσει μυθιστορήματα διαφυγής από την καθημερινότητα. Και αυτό, αν θέλετε, μοιάζει λογικό, καθώς τα τελευταία τρία τουλάχιστον χρόνια η κόπωση γίνεται εμφανής σε πολλούς πολίτες. Ξέρετε, βρισκόμαστε σε αντιφατικούς καιρούς. Από τη μια πλευρά υπάρχουν αιτήματα για να αλλάξει κάτι και από την άλλη καθόμαστε σπίτι παρέα με το Netflix ή όποια άλλη πλατφόρμα. Το συλλογικό δυσκολεύεται και το ιδιωτικό είναι «στενό».

Τι μπορεί να σημαίνει για εσάς σήμερα η φράση «γυναικεία λογοτεχνία», σε μια εποχή όπου ο δημόσιος διάλογος στη Δύση έχει ανάψει γύρω από τη φύση των φύλων;

Αν μπορώ να διακρίνω μεταξύ της δικής μου γενιάς και της νεότερης των συγγραφέων, υπάρχουν αρκετές διαφορές. Κυρίως από την πλευρά των θεματικών – μια λέξη που δεν μου αρέσει – που αναπτύσσονται. Πράγματι οι νεότεροι γράφουν σχεδόν αποκλειστικά για τη διαφορετικότητα και την εξερεύνηση της ταυτότητας των φύλων. Λογοτεχνικά αυτά δεν με ενδιαφέρουν τόσο, διότι, όταν σκέφτομαι, έχω μέσα μου και τα δύο φύλα. Πότε «γίνομαι» άντρας και πότε γυναίκα ή και τα δύο. Για παράδειγμα, στο παρόν βιβλίο οι πρωταγωνίστριές μου προβληματίζονται βάσει του γυναικείου τους ψυχισμού, αλλά ενεργούν με ανδρικό τρόπο. Ο όρος στον οποίο αναφέρεστε και πολλοί αναφέρονται ως «γυναικεία λογοτεχνία» μού φαίνεται κάπως αστείος, γιατί πρώτον δεν υπάρχει αντιστοίχιση με κάποια κατηγορία, «ανδρική λογοτεχνία».

Πώς αρχίσατε να γράφετε το βιβλίο με τον εμφατικό τίτλο «Κόρες»;

Οταν ένιωσα την ανάγκη να γράψω για δυο γυναίκες στα σαράντα τους περίπου, που συζητούν ακατάπαυστα οτιδήποτε τους έρχεται στο μυαλό. Τι μπορεί να ταλανίζει μια γερμανίδα γυναίκα σε αυτή τη μεταιχμιακή ηλικία, κοντά στην εμμηνόπαυση; Πώς μπορεί να τα οργανώσει στο μυαλό της, με τι ξεσπά, από τι έλκεται. Μετά άρχισα να δουλεύω την πλοκή και έπεσα «πάνω» στη σχέση με τους πατεράδες. Διότι, ξέρετε, αν έγραφα μόνο για δυο γυναίκες που μιλάνε π.χ. στην κουζίνα, θα τελείωνε σε εξήντα σελίδες το πολύ. Ετσι βγήκε ένα τρίπρακτο έργο, που δεν είχα ιδέα για το πώς θα διαμορφωθεί αρχικά.

Πώς επιλέξατε τη φόρμα του μυθιστορήματος δρόμου; Δεν τη συναντούμε συχνά πλέον.

Το καλύτερο που έχεις να κάνεις είναι να αφήσεις τους χαρακτήρες να σου μιλήσουν με ειλικρίνεια. Είχα ανάγκη τη φόρμα του μυθιστορήματος δρόμου, γιατί εκεί βρίσκεσαι συνεχώς σε κίνηση. Το αναπάντεχο κυριαρχεί, ο ρυθμός ελίσσεται. Τα άγνωστα τοπία καθρεφτίζουν τις άγνωστες πτυχές των χαρακτήρων μου: της Μπέτι και της Μάρτα. Ο χρόνος αλλάζει και μαζί του αλλάζει και η γλώσσα, γίνεται πιο προφορική. Πέρασα αρκετό καιρό στην Ελλάδα και στην Ιταλία κι έτσι έβαλα τις περισσότερες από τις εντυπώσεις μου στο βιβλίο. Κυριάρχησε η ιδέα τού πώς αλλάζουμε ως προσωπικότητες.

Πώς θα χαρακτηρίζατε τις πρωταγωνίστριές σας, τι σας έμαθαν;

Κατ’ αρχάς η Μπέτι και η Μάρτα διαθέτουν ένα ισχυρό αίσθημα αυτοειρωνείας. Δεν παίρνουν τον εαυτό τους στα σοβαρά. Τους παρακινεί η δραματική τους ανάγκη. Η Μάρτα γεμάτη ορμόνες θέλει να κάνει επειγόντως παιδί και η άλλη, η Μπέτι, βρίσκεται στο στάδιο της κατάθλιψης και της αναζήτησης ενός χαμένου εαυτού. Δύο τραυματισμένες γυναίκες, που είναι δύσκολο να τις ακολουθήσει κανείς. Δύο παράξενες γυναίκες μέσα σ’ ένα αυτοκίνητο, ιδού ένας εναλλακτικός υπότιτλος. Εχουν μεγάλη κατανόηση η μία για την άλλη, ενώ αστειεύονται για την ύπαρξή τους. Τις βλέπω από απόσταση και ταυτόχρονα βουτάω μέσα τους. Η σχέση με τους πατεράδες τους είναι ειδικής φύσης. Εκείνοι είναι σταθερά απόντες. Στη δική μου φουρνιά, για να το γενικεύσω λίγο, όπως και στην προηγούμενη, πολλοί πατεράδες έλειπαν από το σπίτι. Τα παιδιά ήταν σχεδόν «αγνώστου πατρός». Κυριαρχούσε μια βουβαμάρα. Οπωσδήποτε αυτά δημιούργησαν πληγές. Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Πολλές νεότερες οικογένειες έχουν πατεράδες και βρίσκονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο πιο κοντά στα παιδιά τους. Βέβαια μπορεί να είναι τυπικά εκεί ή να έχουν κάκιστη συμπεριφορά ή να είναι υπερπροστατευτικοί (άλλη μία τάση της εποχής μας), όμως με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τούς βρίσκεις κάπου. Στο βιβλίο έμαθα πώς να επαναξιολογήσω τη σχέση με τον πατέρα μου.

Οι σχέσεις τους δεν έχουν καμία σταθερότητα, σαν οι πρωταγωνίστριές σας να έχουν πάρει διαζύγιο από τις ρίζες τους.

Πράγματι, οι συναισθηματικές σχέσεις τους έχουν εν πολλοίς καταστραφεί. Αντίθετα από ό,τι μπορεί κανείς να υποθέσει, δεν είναι ούτε νιώθουν ηττημένες. Η Μάρτα έχει έναν σύζυγο με τον οποίο προσπαθούν να κάνουν παιδί, ενώ η Μπέτι δεν έχει ανακαλύψει ακόμη εκείνον που θα αντέξει το εσωτερικό της φορτίο. Αμφότερες έχουν μια ισχυρή τάση στο να είναι ανεξάρτητες. Αμεση συνέπεια αυτού είναι να μην υπάρχουν σταθερές – δεσμευτικές σχέσεις. Αυτό έχει σαφώς μεγάλο τίμημα. Σήμερα η γυναίκα έχει τη δυνατότητα να είναι περισσότερο ανεξάρτητη από ό,τι σε προηγούμενες γενιές. Ομως το στίγμα που ακολουθεί το «μια γυναίκα μόνη» μη νομίζετε πως έχει φύγει. Και οι δυο έχουν μια τάση φυγής από την καταγωγή τους. Η επιθυμία να αγαπηθούν τις παρακινεί. Διότι από τους γονείς τους έχουν λάβει κυρίως σιωπή. Αυτή τους η επιθυμία είναι ανίκανη να εκφραστεί πλήρως μπροστά στον φόβο να μην απογοητευτούν. Ετσι, άνθρωποι της δικής μου γενιάς για να κατανοηθούν έφτασαν να πηγαίνουν ομαδικά σε ψυχοθεραπευτές. Ενώ η τωρινή μιλά για τα πάντα και όλα έχουν να κάνουν με τα συναισθήματα και το «πώς αισθάνομαι».

Εχετε μια λοξή πολιτική ματιά, που διαπερνά όλο το μυθιστόρημα, με έναν αυτοσαρκασμό που δεν συναντάμε εύκολα. Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα;

Το πολιτικό δεν μπορείς να το αφήσεις απέξω αν θέλεις να υπάρχεις στο κοινωνικό σύνολο, όπως επίσης και να συγκροτήσεις τον εαυτό σου. Στο βιβλίο αναφέρομαι π.χ. στη βουλιμικότητα των Airbnb, τα οποία έχουν απαγορεύσει σχεδόν την πρόσβαση στην κατοικία. Είναι μέρος εκείνου που λέμε παθητικό κέρδος. Από τη μία η οικονομική δυσπραγία πολλών μεσοαστών και από την άλλη οι ψηφιακοί νομάδες (κυρίως ελεύθεροι επαγγελματίες), οι οποίοι έδιναν τα διαμερίσματά τους για να δουλέψουν από εξωτικά μέρη. Το ίδιο έκανα κι εγώ αρχικά. Είμαι μέρος του προβλήματος. Στην πορεία, όλο αυτό νέκρωσε τον ιστό των πόλεων. Τι θα κάνουμε γι’ αυτό; Οι λύσεις δεν είναι εύκολες γιατί οι ανάγκες μπλέκονται η μία μέσα στην άλλη και η υποκρισία περισσεύει.

{1BSYG}Lucy Fricke{1BSYG}{CR}{2BTIT}Κόρες{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Τεό Βότσος{CR}Εκδ. Κείμενα, σελ.304{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 15,90 ευρώ{4BTIM}