Αγάπη για την παράδοση, «έρωτας» για την Ελευσίνα

Η Δέσποινα Γερουλάνου, φύλακας – άγγελος της ελληνικής χειροτεχνικής παράδοσης, η γυναίκα που ανέδειξε τα πωλητήρια των Μουσείων Μπενάκη ως αυτόνομο χώρο και ανανέωσε τον σχεδιασμό των εκθέσεων, πρόεδρος του ΔΣ της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης Ελευσίνα 2023, έφυγε χθες από τη ζωή ύστερα από πολυήμερη νοσηλεία στην εντατική μονάδα αθηναϊκού νοσοκομείου λόγω πνευμονολογικής ασθένειας.

Η παρουσία της στην πολιτιστική ζωή της Αθήνας την ενέτασσε επί σειρά ετών στους «θετικούς» ανθρώπους του πολιτισμού, που εργάζονται άοκνα και αθόρυβα, ώστε κάποια στιγμή να ανακαλύπτουμε το αποτέλεσμα της προσφοράς τους. Διακριτική στον βίο της, εμψυχωτική και προτρεπτική προς τους δημιουργούς και τους καλλιτέχνες, πρόσφερε την αγάπη της για τη χειροτεχνία και τον νεοελληνικό πολιτισμό αναδιοργανώνοντας το πρώτο πωλητήριο του μουσείου και ιδρύοντας τέσσερις νέους χώρους για την προώθηση και υποστήριξη παραδοσιακών και σύγχρονων εφαρμοσμένων τεχνών και σχεδιασμού. Το πολύχρονο έργο της ως διευθύντριας των Γκαλερί του Μουσείου Μπενάκη την οδήγησε στη θέση εκπροσώπου της Ελλάδας στο Πολιτιστικό Συμβούλιο του Michelangelo Foundation for Creativity and Craftsmanship που προωθεί τη διάσωση της ευρωπαϊκής χειροτεχνίας.

Η κόρη του Μαρίνου Καλλιγά και της Αιμιλίας Γερουλάνου – Καλλιγά, εγγονής του Αντώνη Μπενάκη, σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και με προτροπή του Δημήτρη Χορν πρωταγωνίστησε μαζί του στον «Αρχιμάστορα Σόλνες» σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού. Συνέχισε τις σπουδές της στη Δραματική Σχολή του Ελληνικού Θεάτρου Τέχνης (Θέατρο Τέχνης) Κάρολος Κουν, δοκίμασε την κινηματογραφική ηθοποιία, πριν φύγει για το Παρίσι το 1990 παρακολουθώντας για δύο χρόνια μαθήματα ζωγραφικής, γλυπτικής και κοσμημάτων. Το 1992 επέστρεψε στην Αθήνα οργανώνοντας ατομικές και ομαδικές εκθέσεις και από το 1994 με πρόταση της Ρένας Ανδρεάδη, μέλους της διοικούσας επιτροπής του Μουσείου Μπενάκη, μπήκε στο πωλητήριο του κτιρίου της Κουμπάρη 1.

Στο πωλητήριο του Μπενάκη

«Σκοπός μας – εκτός από την οικονομική υποστήριξη των πολιτιστικών δραστηριοτήτων του μουσείου – ήταν η διατήρηση των παραδοσιακών τεχνικών που τείνουν να χαθούν. Αλλά και η υποστήριξη των τεχνιτών που τις χρησιμοποιούν. Τα αντικείμενα στο πωλητήριο γινόντουσαν με αυθεντική παλιά τεχνική. Αυτή είναι άλλωστε και η διαφορά μας από ένα τουριστικό κατάστημα στο Μοναστηράκι», μας έλεγε η ίδια στη συνέντευξή της στα «ΝΕΑ», στις 11/12/2018. Ηταν η εποχή που οργάνωνε τις γνωριμίες της στο εξωτερικό, κυρίως στην Αγγλία, την Ελβετία και την Ιταλία, για να προωθήσει τους έλληνες τεχνίτες στο δίκτυο του Homo Faber που είχε συσταθεί από το Michelangelo Foundation.

«Η “ανίχνευση” του τεχνίτη είναι ένα θέμα. Το έκανα από πάντα ως χόμπι. Μάθαινα τεχνικές, έφτιαχνα κοσμήματα, καπέλα, αγιογραφίες, μου άρεσε η χειροτεχνία, χωρίς να έχω όμως την υπομονή να είμαι η ίδια που θα έφτιαχνε αντικείμενα. Το τι χαρακτηρίζει αυτήν την τάξη των ανθρώπων το λέει ο Ρίτσαρντ Σένετ στο βιβλίο του “Ο τεχνίτης”: “Η χειροτεχνία δίνει όνομα στην πρωταρχική ανθρώπινη ανάγκη επιθυμίας να κάνεις καλά μια δουλειά για τον εαυτό σου”. Για μένα ήταν χαρά να συνεργάζομαι μαζί τους. Ο τεχνίτης βρίσκει τη λύση. Αισθανόμουν μια σιγουριά ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους, που σε αντίθεση από όλους εμάς πατούσαν πάνω στη γη. Οι τεχνίτες εντοπίζουν πράγματα, θέτουν ερωτήματα στη διαδικασία κατασκευής του αντικειμένου. Αυτός ο πρακτικός τρόπος και η περιέργειά τους για την εύρεση προβλημάτων που οδηγεί το μυαλό τους στη λύση, στο άνοιγμα του ορίζοντα, με βοηθούσε πολύ».

Στο συλλυπητήριο μήνυμα για την απώλειά της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη μεταξύ άλλων επεσήμανε τον ρόλο που η Δέσποινα Γερουλάνου είχε – μαζί με τον Μιχαήλ Μαρμαρινό – στη διοργάνωση της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας Ελευσίνας: «Εξέφρασε τη δοτικότητα που τη χαρακτήριζε ως προσωπικότητα, αναλαμβάνοντας μια εξαιρετικά δύσκολη θέση, τη θέση του προέδρου του ΔΣ της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, και υπερέβαλε εαυτήν, ώστε η Ελευσίνα να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του θεσμού. Δούλεψε σκληρά, αντιμετώπισε προβλήματα και προκλήσεις, έδωσε λύσεις. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη συνεργασία μας. Της χρωστάμε ένα μεγάλο ευχαριστώ για όλα όσα κατάφερε. Την ευχαριστώ για τη φιλία της και για όλα όσα μας προσέφερε. Βαθιά συλλυπητήρια στην οικογένειά της, στην Αιμιλία, τον Παύλο, την Ειρήνη, τη Μαρίνα, και στους πολλούς της φίλους».

Η σορός της Δέσποινας Γερουλάνου θα αποτεφρωθεί αύριο, Πέμπτη, σε στενό οικογενειακό κύκλο.

ΕΛΕΥΣΙΣ 2023
«Αντίο, Δέσποινα»

Οι συνεργάτες και φίλοι της από την Πολιτιστική Πρωτεύουσα αποχαιρέτησαν τον δικό τους άνθρωπο αναφέροντας, εκτός άλλων: «Χάρις στην ευρηματικότητα, το ανοιχτό πνεύμα, την προσήλωση, την παιδεία, την ευγένεια και το χαμόγελό της, η πόλη της Ελευσίνας κατάφερε να τραβήξει πάνω της το παγκόσμιο πολιτιστικό ενδιαφέρον. Το αποτύπωμά της θα μείνει για πάντα ταυτισμένο με τον θεσμό… αλλά και με το μέλλον της Ελευσίνας, μιας πόλης που η Δέσποινα την αγάπησε βαθιά, με σεβασμό και ανιδιοτέλεια».