«Βαγγέλη μου, μη φοβάσαι»

«Να τρως φρέσκα αβγά».

Εβαλε δύο τεράστιες παλάμες κάτω από τις μασχάλες μου και με σήκωσε ψηλά. Τα γένια του γρατζουνούσαν το πρόσωπό μου, αλλά εγώ δεν το απομάκρυνα το δικό του.

«Να τρως φρέσκα αβγά, άβραστα», διευκρίνισε και με απόθεσε απαλά στα μαρμάρινα σκαλοπάτια μπροστά στην Ωραία Πύλη, όπου μόλις πριν μου είχε δώσει το αντίδωρο, «ετούτο είναι το μυστικό… για να μεγαλώνεις», αναστέναξε σιγανά, ενώ ευλογούσε τους άλλους.

Κι όταν είχα φτάσει στην έξοδο της εκκλησίας, αυτός, πάλι από την Ωραία Πύλη του Αγίου Αθανασίου, του μητροπολιτικού ναού της πόλης μου, βροντοφώναξε ταράσσοντας την ησυχία του χώρου: «Να ‘ρθεις αύριο στο σπίτι μου, να σου δείξω».

Δεν άντεξα στην περιέργεια. Πήγαμε μαζί, το ίδιο απόγευμα, ως την άκρη της μεγάλης αυλής του. Εκεί είχε το κοτέτσι, δίπλα σε παμπάλαιο σπιτάκι. Εχωσε το άσπρο χέρι του κάτω από την κοιλιά μιας παχιάς, κατάλευκης κότας, που φτερούγιζε πανικόβλητη επιτόπου κοιτάζοντας διαρκώς πίσω της, και διάλεξε ένα μεγάλο αβγό.

«Πιάσ’ το», με πρόσταξε.

Το έπιασα χωρίς χρονοτριβή.

«Είναι ζεστό;» με ρώτησε με έκδηλη προσδοκία να το επιβεβαιώσω.

«Καίει», αποκρίθηκα.

Τότε το πήρε από μένα, έβγαλε προσεκτικά από το πέτο του ράσου του μια μακριά βελόνα, τρύπησε το αβγό στη μυτερή κορφή του, ύστερα το τρύπησε και στην άλλη.

«Ρούφα το», είπε.

Υποχώρησα κατατρομαγμένος.

«Καλά, καλά», συγκατάνευσε με κατανόηση. «Πρόσεξε τώρα εδώ», συνέχισε, και γύρισε το αβγό στο στόμα του.

Ρουφούσε με τα μάτια σφαλιστά, τα χείλη του είχαν περισφίξει ολόγυρα το μυτερό ημισφαίριο του αβγού. Αυτό κράτησε για τρία ολόκληρα λεπτά. Ολη αυτή την ώρα η άσπρη κότα τον παρατηρούσε κατάπληκτη, κακαρίζοντας. Σταμάτησε μόνο όταν ο παπάς είπε αποφασιστικά, «πάρ’ το», και μου έβαλε στο χέρι το πανάλαφρο άδειο κέλυφος: «Κοίτα να μην το σπάσεις», επανέλαβε, κατά τη συνήθειά του, αυστηρός. Με τα μεγάλα μάτια του καρφωμένα επίμονα πάνω μου.

Ημουν εφτά χρονών, αλλά κράτησα την εντολή του παπα-Αντώνη, χωρίς να καταλάβω ποτέ τη χρησιμότητά της, ως τα σήμερα που έμαθα για τον θάνατό του, τρίτη μέρα της Ανάστασης, και είπα να το βρω.

Και το βρήκα, σ’ ένα παλιό χαρτόκουτο, το άδειο κέλυφος. Το σήκωσα στο φως και πάσχιζα να δω το εσωτερικό του. Απροσδόκητα εκείνο τρίφτηκε μέσα στις χούφτες μου, έγινε θρύψαλα. Μια βαριά μυρωδιά από θειάφι γέμισε αμέσως το δωμάτιο κι αμέτρητες μικροσκοπικές αράχνες σκορπίζονταν βιαστικά και ατελείωτα πάνω στο δάπεδο, όπου είχαν πέσει τα τσόφλια. Εσπευσα ν’ ανοίξω το παράθυρο.

«Μα αυτά είναι κορακίστικα», επαναλάμβαναν ενοχλημένες, γυναίκες σοβαρές, αλλά και άλλοι κύριοι αυστηροί. Μερικοί μαθητές γελούσαν και αστεΐζονταν ανοίκεια μέσα στην εκκλησία.

Ηταν Μεγάλη Πέμπτη. Η νύχτα της Σταύρωσης.

«Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ο εν ύδασι την γην κρεμάσας», ακούστηκε από το ιερό μια τσιριχτή, ασθενική φωνή, αμέσως μετά την ανάγνωση του πέμπτου Ευαγγελίου. Σαν να σκιζόταν βίαια ένα σάπιο δέντρο και να αποχωριζόταν κομμάτι από τον κορμό του, τρίζοντας αργά και επίμονα. Και πώς μια αστραπή χαράζει λεπτή γραμμή στο σκοτεινό στερέωμα, που μόλις προλαβαίνει το μάτι να τη συλλάβει, έτσι χώρισε στη μέση το εκκλησίασμα αυτή η φωνή: Σε εκείνους που γνώριζαν και στους αδαείς.

Σε εκείνους που καταλάβαιναν και στους ξένους.

«Μα ποιος είναι μέσα στο ιερό;» ψιθύρισαν μερικοί, ανήσυχοι. «Ενας πάρα πολύ ψηλός παπάς», εξήγησε κάποιο παιδί.

Υστερα βγήκε η πομπή των ιερέων από την αριστερή πόρτα του ιερού της εκκλησίας του Αϊ-Γιάννη του Κυνηγού. Ηταν πέντε. Λαμπροστόλιστοι, χρυσοποίκιλτοι. Κρατούσαν λαμπάδες και θυμιατήρια και βάδιζαν αργά και τελετουργικά μέσα στον ναό. Ο αρχιμανδρίτης, μπροστά απ’ όλους, έφερε με ευλάβεια την εικόνα της Σταύρωσης, δύο ιερείς πίσω του είχαν κάπως ξεκοπεί και ακολουθούσε μόνος του ένας γερο-παπάς, φορτωμένος τον ξύλινο Σταυρό. Οπως ο Σίμων ο Κυρηναίος. Εσταζε ο ιδρώτας στο μέτωπο και πάνω στη λευκή γενειάδα του. Ρυάκια κατέβαιναν δεξιά κι αριστερά στον ζαρωμένο λαιμό του, σαν καταρράχτες. Ο γέρος παπάς σερνόταν, έτοιμος να καταρρεύσει, κρατώντας ωστόσο τον μεγάλο σταυρό στους οστεώδεις ώμους του και υποβασταζόμενος διακριτικά από τον πατέρα Παναγιώτη.

«Ο παπα-Αντώνης, ο παπα-Αντώνης», επαναλάμβαναν μερικοί ηλικιωμένοι μέσα από το πλήθος με έξαψη. Σκαρφάλωσε ασθμαίνοντας τα τρία μαρμάρινα σκαλοπάτια κι έφτασε κάποτε κατάκοπος μπροστά στην Ωραία Πύλη, ο παπα-Αντώνης. Εσπευσαν να του πάρουν τον Σταυρό από τον ώμο οι δύο ιερείς.

Κούφιοι οι χτύποι των καρφιών παρηχούσαν μέσα στην κατάμεστη εκκλησία καθώς καρφωνόταν ο Θεάνθρωπος πάνω στον ξύλινο Σταυρό. Ρίγη συγκίνησης διαπέρασαν καθέναν από τους εκκλησιαζόμενους στη φρικώδη αναπαράσταση. Την κατανυκτική σιγή διέκοψε η αμετάκλητη, ομαδική τώρα, αναγγελία των ιερέων: «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ο εν ύδασι την γην κρεμάσας».

Και ξαφνικά, άναρθρες μικρές φωνούλες. Οπως αμέτρητες φυσαλλίδες στον βυθό, κάτω από τα ύδατα. Γέμισαν τον ναό, ανέβηκαν ψηλά ως τον θόλο του, περιδινίστηκαν εκεί για λίγο και γλίστρησαν προς τον ουρανό.

Ο παπα-Αντώνης έβγαζε τον λόγο του!

Μετά από πέντε χρόνια απουσίας, λόγω βαρέος εγκεφαλικού, γύρισε στην εκκλησία, στην οποία ιερουργούσε επί τριάντα επτά χρόνια, για μια τελευταία πράξη. Για αυτό το κήρυγμα. Στην εκκλησία που ο ίδιος είχε κτίσει, πέτρα την πέτρα, μανουάλι το μανουάλι, εικόνα την εικόνα, ευθύς αμέσως μετά τη μετάθεση από τον γενέθλιο τόπο μας, την Αμφιλοχία, και την τοποθέτησή του στην Αθήνα. Στην ίδια συνοικία, κατά σπάνια σύμπτωση, βρέθηκα να ζω μόνιμα κι εγώ. Σαν να ακούω ακόμα τα λόγια του, σε κάθε καινούργιο απόκτημα αυτής της εκκλησίας. «Σήμερα αμάρτησα, ενορίτες μου. Πήρα ετούτο το μεγάλο αρτοφόριο. Είναι ακριβό. Δεν έπρεπε να το πάρω, το ξέρω. Ομως δείτε το πώς λαμπρύνει τον ναό μας. Καταυγάζει το ημίφως. Τον οβολόν σας αιτούμαι, ενορίτες μου, και τη συγχώρεσή σας ικετεύω».

Ο μητροπολίτης, εν τη μεγαθυμία του, τού είχε επιτρέψει να βγάλει το ύστατο κήρυγμα.

«Μα τι λέει; Αυτά είναι κορακίστικα. Δεν καταλαβαίνουμε λέξη». Ψίθυροι δυσφορίας και διαμαρτυρίες συνόδευαν το κήρυγμα του άγνωστου πλέον παπά. Κοίταξα γύρω μου εξοργισμένος. Εγώ που λάτρευα αυτό τον λόγο του από παιδί. Μια φορά μάλιστα αποτόλμησα να το ομολογήσω. «Μ’ αρέσει πολύ το κήρυγμά σου της Μεγάλης Πέμπτης, παππούλη. Το ξέρω όλο απ’ έξω. Την κάθε του λέξη».

Την ώρα που ο παπα-Αντώνης πάσχιζε υπεράνθρωπα να εκστομίσει τις λέξεις του, ώστε να γίνουν κατανοητές, καθάρισε ξαφνικά το μυαλό μου. Βγήκα από τη μέθεξη και παρατήρησα γύρω μου. Ηταν ένα ξένο σ’ εμένα πλήθος. Αλβανοί, Πακιστανοί, Ιρακινοί και Σύροι, βρίσκονταν στριμωγμένοι πλάι μου. Γυναίκες με μαντίλες αραβικές, Ινδές με πολύχρωμα φορέματα. Ξένοι μετανάστες που δεν μπορεί να ‘τανε ορθόδοξοι. Ούτε καν χριστιανοί. Μια σύναξη παράταιρη και αλλοπρόσαλλη. Μετείχαν όλοι αυτοί, από κοινού, μαζί μου, στα πάθη του Χριστού.

Στέκονταν ακόμα κοντά μου κι άντρες σκοτεινοί, «ασεβείς και παράνομοι», σίγουρα άνθρωποι του υποκόσμου. Και μόνο πολύ μακριά διέκρινα κάποια οικεία φιγούρα να με κοιτάζει αλαφιασμένη, μόλις όμως διασταυρώνονταν το βλέμμα μας, έσπευδε να το αποστρέψει.

Ψηλάφισα τότε στην τσέπη το πορτοφόλι μου. Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης αφυπνίστηκε. Επανήλθα στην πραγματικότητα του έξω κόσμου. Εκοβε τώρα το μάτι μου σαν ξυράφι.

Ξέφυγε κατόπιν η σκέψη μου ολότελα και άρχισα να διαλογίζομαι, εκεί, μέσα στην εκκλησία, Μεγάλη Πέμπτη της Σταύρωσης, και να κάνω συλλογισμούς περίπλοκους, σκέψεις, δαιδαλώδεις και αδιέξοδες. Κοινωνιολογικού, ας πούμε, χαρακτήρα.

Πώς είχε αλλάξει δηλαδή η ζωή μας άγρια, αφού στα σαράντα σχεδόν χρόνια που ζούσα στη Δάφνη είχε γίνει, ήτανε πια, ο κόσμος όλος άγνωστος. Πολλοί πεθάνανε – δυσανάλογα πολλοί για τόσα χρόνια κατέληξα. Κι οι καλύτεροι, μετακομίσανε. Και πάλι δυσανάλογα πολλοί. Ολοι εκείνοι που με ήξεραν, που μου χαμογελούσαν. Καινούργιοι κάτοικοι ήρθανε. Δύσκολοι και απρόσιτοι. Ανθρωποι ξένοι. Από κάθε φύλο και φυλή.

Αθεος ήμουν, άπιστος και είχα πέσει σε απορία, σ’ αυτόν, τον παράταιρο για μένα χώρο. Εγώ, που μόνο για τον παπα-Αντώνη βρισκόμουνα εκεί. Για την παράστασή του. Στο ιερό μπροστά, εκείνος συνέχιζε τις σπαραχτικές και ακατάληπτες οιμωγές του. Καμιά λέξη δεν ακουγόταν όμως ολόκληρη. Σχεδόν καμία συλλαβή. Σπασμένες βγαίναν οι φράσεις του, θραύσματα από παλιά, ωραία αγάλματα, κι όπως τα ψάρια στη στεριά ίδια σπαρταράγανε πάνω στα ψηφιδωτά και στα μάρμαρα της εκκλησίας, πάνω στην Αγία Τράπεζα και στα πολύχρωμα βυζαντινά βιτρό.

Το εγκεφαλικό και η συγκίνηση αχρήστευαν εντελώς κάθε προσπάθειά του.

Ενα υπόκωφο βουητό σηκώθηκε, παρ’ όλ’ αυτά, και με επανέφερε. Ενα βουητό, όμοιο με τη λάβα που κοχλάζει χρόνια, και αναθυμιάζει, κι αυτήν ακριβώς τη στιγμή σκάει, βγαίνει στην επιφάνεια. Μια ζεστή ομίχλη περιτύλιξε ύστερα το παράταιρο πλήθος μέσα στην εκκλησία.

«Ορφανά, ιδού ο πατέρας σας».

«Παρθένες, ιδού ο νυμφίος σας».

«Απελπισμένοι, ιδού ο σωτήρας σας».

«Πικραμένοι, ιδού ο ηδύς κύριός σας».

Ο παπα-Αντώνης ανέμιζε τα τεράστια χέρια του αφήνοντας άναρθρες φωνές, ρογχώδεις λαρυγγισμούς, μ’ έναν τόνο που παρέπεμπε σε λόγο οιστρήλατο. Στο φλογερό κήρυγμα που έβγαζε κάθε χρόνο τη Μεγάλη Πέμπτη της Σταύρωσης, επί τριάντα επτά συναπτά έτη, και οι λίγοι παλιοί από το εκκλησίασμα τα επαναλάμβαναν αργά, ρυθμικά, εκείνα τα «λόγια» του, οι μόνοι που τα καταλάβαιναν, καθώς τα είχαν ακούσει αμέτρητες φορές να «παίζονται» δραματικά μέσα στον ναό. Τα ίδια πάντα κι απαράλλαχτα.

Σαν από θαύμα, το εκκλησίασμα όλο, πήρε τότε τα «λόγια» τού άρρωστου παπά, δισταχτικά στην αρχή και αργότερα  με θέρμη, και τα επαναλάμβανε, όλο και πιο δυνατά, πανομοιότυπα, έτσι όπως τα άκουγε από τους διπλανούς του. Ανθρωποι μεταξύ τους άγνωστοι, που ούτε τη γλώσσα την ελληνική πιθανώς γνώριζαν.

Μαζεύτηκαν σε μικρές ομάδες έξω από την εκκλησία και σκορπίστηκαν αργότερα εκείνα τα πλήθη, ταπεινά και ευγενικά. Χάθηκαν μέσα στα σκοτεινά δρομάκια της λαϊκής συνοικίας της Αθήνας, παίρνοντας μαζί τους το δικό μας παλιό μυστικό.

«Μεθαύριο, τη Λαμπρή, θα ανταλλάξω αναστάσιμο φιλί μ’ αυτούς τους ανθρώπους», σκέφτηκα έκπληκτος και ένιωσα, παραδόξως, πολύ ελαφρύς.

Με την άκρη του ματιού μου, είδα κατόπιν τον παπα-Αντώνη να τον κουβαλάνε σχεδόν σηκωτό στη μαύρη Μερσεντές της Αρχιεπισκοπής.

Πέθανε ανήμερα την Ανάσταση.

Οταν πήγα, το ίδιο καλοκαίρι, στο σπίτι του, στην ιδιαίτερη πατρίδα μας, για να συλλυπηθώ την παπαδιά, μου είπε πως είχε από καιρό αφήσει στο πέτρινο αχούρι ένα γράμμα για μένα ο παπάς, το οποίο και θα μου ‘δινε, «κάποια άλλη στιγμή».

Παραβιάζοντας τις αρχές της φιλοξενίας, την παράτησα σύξυλη κι έτρεξα από μόνος μου στο ερειπωμένο χαγιάτι, που ήταν από χρόνια κλειστό, έσπρωξα την ξεβαμμένη πόρτα, μπήκε μέσα ο δυνατός αέρας κι εγώ προχώρησα στον αραχνιασμένο, στον πνιγηρό χώρο. Δεν είχε φως και κινούμουνα δύσκολα μεσ’ στα σκοτάδια. Πλησίασα το ξύλινο τραπέζι, πήρα στα χέρια μου διάφορα σκονισμένα βιβλία και τα ξεφύλλιζα με ένταση, έψαχνα να βρω το γράμμα του.

Εκείνη τη στιγμή, απίθανες μικρές εκρήξεις άρχισαν να αντηχούν ολόγυρά μου. Επεσα με πάταγο, πρηνηδόν, στο έδαφος, πάνω σε μπουκάλια και παλιές καρέκλες. Οι κροτίδες συνέχιζαν να σκάνε γύρω μου σε αραιότερα πλέον διαστήματα. Σε λίγο σηκώθηκα αναστατωμένος. Από μακριά ακούστηκαν ανήσυχες φωνές. Μπήκαν ταυτόχρονα, η παπαδιά και η παρακόρη, η γριά Ευλαμπία, η υπηρέτρια του σπιτιού. Ανοιξαν την πόρτα διάπλατα, άνοιξαν τα παράθυρα. Μια τελευταία κροτίδα έσκασε πίσω μου, πολύ πιο δυνατά. Οι γριές γυναίκες σταυροκοπήθηκαν.

«Μπα σε καλό του, ο ευλογημένος, το ‘χε γεμίσει άδεια τσόφλια από αβγά το σπίτι. Πήραν αέρα σήμερα και έσκασαν, όλα μαζί. Σαν στρακαστρούκες, σαν τα χαλκούνια της Ανάστασης. Μυστήριος άνθρωπος, τόσα χρόνια δεν άφησε άλλον να μπει εδώ μέσα».

«Να και τον φάκελο που έχει για σένα», μου ‘πε θυμωμένη η παπαδιά. Τον πήρε πάνω από το τζάκι και μου τον έδωσε. Βιαστικά άρχισε να σκουπίζει το πέτρινο αχούρι. Πίσω της σκούπιζε και η Ευλαμπία, ανήσυχη.

Ηταν το κήρυγμα της Μεγάλης Πέμπτης.

«Παρθένες, ιδού ο νυμφίος σας, ορφανά, ιδού ο πατέρας σας», άρχισα να διαβάζω φωναχτά, και ας το ήξερα το κήρυγμα, όλο απ’ έξω, λέξη προς λέξη.

Αφού το διάβασα, το μάτι μου έπεσε στο πίσω, στο άγραφο μέρος της σελίδας. Είχε συμπληρώσει δύο φορές με μολύβι μια τελευταία παραίνεση, που δεν την ξεστόμισε ποτέ, σε καμιά εκκλησία.

«Βαγγέλη μου, μη φοβάσαι».

«Βαγγέλη μου, μη φοβάσαι».

Ο Βαγγέλης ήταν ο γιος του που πέθανε σε ηλικία εφτά χρονών.

Σκέφτομαι, τι ζυγίζει πιο πολύ, ένα καλάθι με ενενήντα εννιά ακριβώς αβγά ή πέντε κοτόπουλα συνταιριασμένα μαζί; Το καλάθι με τα αβγά στο αριστερό χέρι και τα ζωντανά κοτόπουλα στο δεξί.

Τέντωνα τα πόδια ανοιχτά, καθώς βάδιζα, κι έτσι κρατούσα την ισορροπία μου. Και έτσι ισορροπώ ακόμα. Αχνή φτάνει η φωνή μου, από μακριά, καθώς διαλαλεί το εμπόρευμα μέσα στα χωματένια σοκάκια της παραλιακής πολίχνης.

«Αβγά, φρέσκα αβγά!»

Είμαι κι εγώ στην ίδια ηλικία. Εφτά χρονών. Και πάντα σ’ αυτήν παραμένω.

Ο Ανδρέας Μήτσου είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του μυθιστόρημα «Τα ανίσχυρα ψεύδη του Ορέστη Χαλκιόπουλου» κυκλοφορεί από τις εκδ. Καστανιώτη