«Στα όρια της φαντασίας και της οικειότητας»

«Μια καφετιά πεταλούδα προσγειώνεται στο μπράτσο του Καλντερόν και την παγιδεύει γρήγορα. Το πλάσμα παλεύει να ξεφύγει, αλλά εκείνος του πιέζει τα φτερά και το κρατά από τα άκρα. Σφίγγει δυνατά για να μην μπορεί να ξεφύγει. “Θα δεις, απλά πρέπει να τη δεις”, λέει στον Gorriti καθώς το κουνάει, “είναι απλά αξιολάτρευτη”. Αλλά πιέζει τόσο δυνατά που αρχίζει να νιώθει τις άκρες των φτερών να κολλάνε μεταξύ τους. Γλιστράει τα δάχτυλά του προς τα κάτω και βλέπει ότι τα έχει σημαδέψει. Η πεταλούδα προσπαθεί να ελευθερωθεί, κουνώντας τα φτερά της, και ένα από αυτά σκίζεται στη μέση σαν χαρτί». Αυτός είναι ο συναισθηματικός πυρήνας του μικροαφηγήματος «Πεταλούδες» της αργεντινής συγγραφέως Σαμάνθα Σβέμπλιν, από τον οποίο εκκινεί η σκηνοθέτρια Μαρία Σάββα στην παράσταση «Δεσμοί. Ιστορίες ανοίκειας καθημερινότητας». Πρόκειται για μια σύνθεση διηγημάτων από το βιβλίο «Mouthful of Birds» (Διεθνές Βραβείο Μπούκερ 2019), απ’ όπου μάλιστα οι «Πεταλούδες» έμειναν έξω. «Οι ιστορίες της Σβέμπλιν καταφέρνουν να διαλύσουν τους αποδεκτούς κανόνες της κοινωνίας, τα ερωτήματα αιωρούνται και δεν είναι εύκολο να απαντηθούν. Ετσι καταλήγουν να σχηματίζουν ένα κοινό ερώτημα και μας παρακινούν να αναρωτηθούμε πώς θα μπορούσαμε να περιηγηθούμε στην ηθική χωρίς αυτούς τους κανόνες και γιατί τους αποδεχθήκαμε κάποτε», λέει η σκηνοθέτρια στο «Νσυν».

Ποιο είναι το σύμπαν της Σβέμπλιν από το οποίο αντλείτε τις ιστορίες;

Η Σαμάνθα Σβέμπλιν με σκοτεινό χιούμορ συνθέτει ιστορίες που βρίσκονται στα όρια του παραλόγου, του φανταστικού και του τρόμου, με χαρακτήρες που αιωρούνται στο όριο της φαντασίας και της οικειότητας. Τα θέματα που συνθέτουν το αφηγηματικό της σύμπαν στις ιστορίες αυτές είναι οι δεσμοί των προσώπων, το δέσιμο και η αλληλεξάρτηση, όπως επίσης και η βία που πολλές φορές αναπτύσσεται στις καθημερινές εστίες οικειότητας.

Τα διηγήματα συνομιλούν με τον σουρεαλισμό και το στοιχείο του Φαντασιακού. Ποια είναι η πρόκληση για να παρουσιαστούν σε θεατρική αφήγηση;

Ξεκινήσαμε από την ψυχολογική σχέση των προσώπων, από τις σχέσεις και τα κίνητρά τους. Οι ιστορίες έπρεπε να διασκευαστούν για να μπορέσουμε να προσωποποιήσουμε ένα μέρος του αφηγηματικού λόγου ώστε οι χαρακτήρες της κάθε ιστορίας να μιλήσουν μέσα από αυτόν. Στη συνέχεια, αφήσαμε τον αφηγηματικό λόγο και τη σωματικότητα των ηθοποιών να συμπληρώσουν και να συνθέσουν τις εικόνες και, τέλος, χρησιμοποιήσαμε βιντεοπροβολές ώστε να τονιστούν τα σουρεαλιστικά στοιχεία κάθε ιστορίας.

Συμμερίζεστε προσωπικά αυτή τη «λοξή ματιά» της συγγραφέως για τα όρια πραγματικότητας και φανταστικού, ειδικά σε μια τέχνη όπως το θέατρο;

Οταν δουλεύεις στο θέατρο, πατάς με το ένα πόδι στη ζωή όπου η πραγματικότητα και το φανταστικό – τουλάχιστον για μένα – συνυπάρχουν, γιατί και στη ζωή ο καθένας πλάθει και σκηνοθετεί τον υποκειμενικό του κόσμο. Και στο θέατρο πατάς με το άλλο πόδι, κι εκεί σου δίνεται η ευκαιρία και το δικαίωμα να δημιουργήσεις έναν φανταστικό κόσμο, που όμως ξεκινάει από εμπειρίες ανθρώπων και από τη δική σου πραγματικότητα. Από αυτή ξεπηδάει ένας φανταστικός κόσμος. «Η λογοτεχνία είναι η πρακτική άσκηση της ενσυναίσθησης», επισημαίνει η Σβέμπλιν. Το θέατρο, λοιπόν, μας δίνει τη δυνατότητα να ταυτιστούμε και να καταλάβουμε κάτι για τους άλλους και τον εαυτό μας. Η ζωή μάς δίνει τη δυνατότητα μέσα από την ενσυναίσθηση να πλησιάσουμε τους άλλους, όμως οι περισσότεροι δεν διαθέτουμε τον απαιτούμενο χρόνο για να το κάνουμε, και για αυτό οι σχέσεις παραμένουν επιφανειακές.