Πόσο ακόμα μπορούν να αυξάνονται τα όρια ηλικίας

Η αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης βελτιώνει τη σχέση του αριθμού εργαζομένων προς αριθμό συνταξιούχων, εξασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Η λύση αυτή φαίνεται ότι δεν λαμβάνει υπόψη το προσδόκιμο υγείας και παραγωγικότητας, το οποίο δεν αυξάνεται όσο το προσδόκιμο ζωής. Ούτε λύνει την αιτία του προβλήματος που είναι το δημογραφικό.

Σήμερα, το γενικό όριο ηλικίας συνταξιοδότησης στην Ελλάδα είναι τα 67 έτη.Το προσδόκιμο ζωής πριν από τον Covid ήταν 81,9 έτη και το 2021 έπεσε στα 80,2 έτη. Ομως, το προσδόκιμο υγείας και παραγωγικότητας για τις γυναίκες είναι σήμερα στα 66,8 έτη και για τους άνδρες στα 65. Συνεπώς, πόσο ακόμα μπορούν να αυξάνονται τα όρια ηλικίας για σύνταξη;

Ανισότητες. Η αμερικανίδα καθηγήτρια οικονομικώνTeresa Ghilarducci αποτελεί, ίσως, την πιο χαρακτηριστική φωνή της άποψης ότι η συνεχής αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση. Μιλώντας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» εξηγεί ότι «υπάρχει αυξανόμενος φόβος ότι οι άνθρωποι θα ζήσουν πολύ και δεν θα έχουν αρκετά χρήματα στα γηρατειά. Αλλά η λύση τού να εργάζεσαι περισσότερο προϋποθέτει ότι οι ηλικιωμένοι ζουν περισσότερο, μπορούν να εργάζονται περισσότερο και οι εργοδότες θα θέλουν να τους απασχολούν. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι το μέσο προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, αλλά γίνεται όλο και πιο άνισο. Οι πλούσιοι ζουν περισσότερο και έχουν την πολυτέλεια να συνταξιοδοτηθούν. Οι λιγότερο εύποροι δεν μπορούν να συνταξιοδοτηθούν και έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής. Ο χρόνος συνταξιοδότησης γίνεται όλο και πιο άνισος. Επίσης, η ικανότητα εργασίας και η μακροζωία δεν είναι το ίδιο. Το προσδόκιμο ζωής μπορεί να αυξάνεται αλλά περισσότεροι ηλικιωμένοι δεν έχουν την υγεία ή τις δεξιότητες για να είναι σε θέση να βρουν δουλειά. Οι εργαζόμενοι χωρίς ανώτερη εκπαίδευση αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες αντιξοότητες όσον αφορά την εύρεση εργασίας στα γηρατειά και τη μακροβιότερη και υγιέστερη ζωή».

Τα δεδομένα αυτά, τελικά, βλάπτουν και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Οπως εξηγεί η καθηγήτρια και ειδικός στα ασφαλιστικά συστήματα Ghilarducci, «η αύξηση της επίσημης ηλικίας που μπορεί κανείς να εισπράξει πλήρη σύνταξη μπορεί να βλάψει τη βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού και ασφαλιστικού συστήματος, επειδή οι άνθρωποι μπορεί να εισπράττουν τις μειωμένες συντάξεις τους ενώ εργάζονται, χωρίς τα συστήματα να εξοικονομούν χρήματα. Η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης μπορεί να οδηγήσει τους ηλικιωμένους που δεν έχουν χρήματα να καταφύγουν σε άλλα προγράμματα για στήριξη των ευάλωτων. Αντίθετα, οι συνταξιοδοτήσεις βοηθούν τους εργοδότες να τους αντικαταστήσουν με εργαζόμενους που μπορεί να είναι πιο παραγωγικοί και να έχουν τις απαραίτητες δεξιότητες, γεγονός που καθιστά την οικονομία πιο παραγωγική. Οι εργαζόμενοι που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα και πρέπει να παραμείνουν στο εργατικό δυναμικό σε μεγάλες ηλικίες έχουν χαμηλότερα ποσοστά παραγωγικότητας από τους εύπορους ηλικιωμένους που δεν χρειάζεται να εργάζονται. Οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν τεράστια εμπόδια στην εργασία, την υγεία, τις δεξιότητες, ενώ οι εργοδότες θέλουν νεότερους εργαζόμενους».

Υγεία και παραγωγικότητα. Ο καθηγητής οικονομικών υγείας στο London School of Economics, Ηλίας Μόσιαλος, προτείνει την παράλληλη εξέταση της διαφοροποίησης των ορίων ηλικίας ανά κλάδο, ανάλογα με τη βαρύτητα της εργασίας στη σωματική καταπόνηση και, τελικά, στο προσδόκιμο ζωής. Σύμφωνα με τον Η. Μόσιαλο, η συνεχής αύξηση των ορίων ηλικίας προϋποθέτει ότι το προσδόκιμο όριο ζωής αυξάνεται σημαντικά – κάτι που δεν ισχύει στην παρούσα περίοδο λόγω της πανδημίας Covid που μεσολάβησε – και ότι παράλληλα αυξάνεται το προσδόκιμο υγείας και παραγωγικότητας, κάτι το οποίο δεν ισχύει. Από την άλλη πλευρά, η οριζόντια μείωση των ορίων ηλικίας για ταχύτερη αντικατάσταση του εργατικού δυναμικού προϋποθέτει ότι υπάρχει διαθεσιμότητα του δυναμικού αυτού, πράγμα που πάλι δεν είναι δεδομένο, λόγω του δημογραφικού και άλλων οικονομικών και εκπαιδευτικών παραγόντων.

Στο ασφαλιστικό σύστημα, τα έσοδα αυξάνονται είτε με υψηλότερες εισφορές (μείωση ανταγωνιστικότητας, αύξηση κόστους εργασίας και μείωση καθαρών μισθών για τους εργαζόμενους) είτε με περισσότερους εργαζόμενους σε σχέση με τους συνταξιούχους. Τα έξοδα μειώνονται είτε με περικοπές συντάξεων είτε με αύξηση των ορίων ηλικίας, διότι, στην πραγματικότητα, μειώνεται ο χρόνος που θα λαμβάνει κάποιος σύνταξη και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.