Η μεγάλη κρίση της Γαλλίας

Το (όχι και τόσο μακρινό) 2006, επί προεδρίας Ζακ Σιράκ, η κυβέρνηση του Ντομινίκ ντε Βιλπέν είχε προωθήσει ένα νομοσχέδιο που δημιουργούσε μία σύμβαση αορίστου χρόνου ειδικά για νέους, με μία διετή δοκιμαστική περίοδο, κατά την οποία θα ήταν πιο εύκολη η απόλυσή τους: ήταν το επονομαζόμενο Σύμφωνο Πρώτης Πρόσληψης. Υπήρξαν όμως μεγάλες αντιδράσεις, και η κυβέρνηση κατέφυγε τελικά στο άρθρο 49:3 του Συντάγματος προκειμένου να το περάσει, παρακάμπτοντας την Εθνοσυνέλευση. Το αμφιλεγόμενο Σύμφωνο υιοθετήθηκε οριστικά, και τέθηκε σε ισχύ. Ηταν όμως τόσο ακραία η κοινωνική ένταση και οι κινητοποιήσεις που πυροδότησε, ώστε ανεστάλη, και τελικά καταργήθηκε. Μπορεί άραγε να επαναληφθεί η ιστορία 17 χρόνια αργότερα, με τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που πέρασε η κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν παρακάμπτοντας, και αυτή, την Εθνοσυνέλευση;

Είναι ένα από τα σενάρια που αφήνει ανοιχτά ο γαλλικός Τύπος, εφόσον ενταθούν (και διαρκέσουν) οι απεργίες και οι διαδηλώσεις στη χώρα, που συνοδεύονται σταθερά τις τελευταίες ημέρες από επεισόδια. Οπως επιβεβαίωσε πάντως ο χθεσινός, νέος γύρος κινητοποιήσεων, ο ένατος κατά σειρά από τον Ιανουάριο, όταν πρωτοπαρουσιάστηκε η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, ο πρώτος μετά την κυβερνητική προσφυγή στο άρθρο 49:3 και την οριακή επιβίωση της πρωθυπουργού, Ελιζαμπέτ Μπορν, από μία κοινοβουλευτική πρόταση μομφής, η πολιτική και κοινωνική κρίση στη Γαλλία βαίνει κλιμακούμενη. Ενας πρόεδρος της Δημοκρατίας απομονωμένος, μία πρωθυπουργός αποδυναμωμένη, μία Εθνοσυνέλευση ηλεκτρισμένη, μία χώρα ολόκληρη σε αναταραχή: ο Μακρόν βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη απειλή για την εξουσία του μετά τις κινητοποιήσεις των Κίτρινων Γιλέκων, πριν από τέσσερα χρόνια.

Η τηλεοπτική συνέντευξη που παραχώρησε προχθές, με δεδηλωμένο στόχο να «ηρεμήσει τα πνεύματα», μάλλον είχε το αντίθετο αποτέλεσμα. Ο γάλλος πρόεδρος δήλωσε διατεθειμένος να «επωμισθεί την αντιδημοφιλία», ως θυσία, για το «γενικό συμφέρον της χώρας», και αποφασισμένος να συνεχίσει το μεταρρυθμιστικό του έργο. Οσοι προσπαθούν να θέτουν την επικαιρότητα σε μία ιστορική διάσταση, βλέπουν τη Γαλλία να βρίσκεται αντιμέτωπη με μία θεσμική κρίση: όσα συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα, επισημαίνουν, απλώς ξύνουν τις γαλλικές πληγές που τόσες και τόσες έρευνες έχουν καταγράψει: τη δυσπιστία απέναντι στην εξουσία, την αποσύνδεση ανάμεσα στους ψηφοφόρους και τους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους, μία αίσθηση ότι η κορυφή του κράτους, παραδομένη στην αλαζονεία, συμπεριφέρεται στους πολίτες βάναυσα… «Είναι η ίδια η αρχή της εκπροσώπησης του λαού από τους αιρετούς, η αρχή που κληρονομήσαμε από το 1789 και στην οποία στηρίζονται οι θεσμοί μας, που αμφισβητείται», επισημαίνει στη «Le Monde» ο Ντομινίκ Ρουσό, καθηγητής δημοσίου δικαίου στη Σορβόννη. «Η ιδέα της ψήφου χάνει τη δύναμή της, δεν αρκεί πλέον να δημιουργήσει έναν σταθερό δεσμό. Το άρθρο 49:3 είναι η θεσμική μετάφραση του ρητού “Δεν κυβερνάει ο δρόμος”, εδώ και χρόνια, όμως, υπάρχει μία αξίωση των πολιτών να συμμετέχουν περισσότερο στις αποφάσεις. Αυτό δημιουργεί κάτι που ξεπερνά την πολιτική κρίση».

Δεν είναι τυχαίος ο σάλος που προκάλεσε ο Μακρόν δηλώνοντας, την Τρίτη, ότι «το πλήθος, όποιο και αν είναι, δεν έχει νομιμότητα απέναντι στον λαό που εκφράζεται, κυρίαρχος, μέσα από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους του». Ο γάλλος πρόεδρος θεωρεί πως η εκλογή και επανεκλογή του είναι επαρκής λαϊκή εντολή να μεταρρυθμίσει τη χώρα όπως κρίνει ότι χρειάζεται. Ο ίδιος βέβαια είχε υποσχεθεί, χάνοντας τον περασμένο Ιούνιο την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, μία «νέα μέθοδο» – κάνοντας κάποιους να ελπίζουν πως θα εμπνεόταν, υποχρεωτικά, από τις σκανδιναβικές ή τη γερμανική κοινοβουλευτική δημοκρατία, που είναι βασισμένες στην κουλτούρα της συνεργασίας. Δεν ανανέωσε ωστόσο το λογισμικό του, και η αντιπολίτευση απέρριψε τη χείρα που της έτεινε – ή έκανε πως της τείνει. Η Ακροαριστερά ονειρεύεται επαναστάσεις, η Ακροδεξιά συνδαυλίζει τα χειρότερα λαϊκά ένστικτα, όσο για τη Δεξιά, τους Ρεπουμπλικανούς, αυτή δεν συγχώρησε ποτέ τον Μακρόν για το γεγονός ότι την υποβίβασε σε ρόλο κομπάρσου.

Αν περάσει τον σκόπελο του Συνταγματικού Συμβουλίου, και δεν καταφέρει (όπως είναι το πιθανότερο) η συμμαχία της Αριστεράς να περάσει το «δημοψήφισμα με κοινή πρωτοβουλία» που προωθεί, αν αντέξει στην πίεση του δρόμου, η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση που θέλησε ο Μακρόν θα γίνει πράξη. Από εκεί και πέρα, όμως, το χάος. Και κανείς δεν χαίρεται περισσότερο την αναμπουμπούλα από τη Μαρίν Λεπέν.