Ανεβαίνουν οι γυναίκες, αλλά…

Εφτασε η στιγμή που οι λευκοί άνδρες καλλιτέχνες θα πέσουν από το βάθρο της απόλυτης κυριαρχίας στις δημοπρασίες; Η θετική απάντηση στο ερώτημα εκ πρώτης μπορεί να μοιάζει ουτοπική.

Κι όμως. Αν κάποιος αναλύσει με προσοχή τα δεδομένα θα διαπιστώσει πως κάτι αλλάζει στο τοπίο της αγοράς της τέχνης σχετικά με τη θέση των γυναικών. Το 2022 αποδείχθηκε έτος ρεκόρ για τις γυναικείες παρουσίες στις δημοπρασίες. Η συνολική αξία των έργων τους αυξήθηκε κατά 194% αν συγκρίνουμε τον περσινό τζίρο του 1,03 δισ. δολαρίων με τον αντίστοιχο, μία δεκαετία πριν, που ήταν μόλις 350,6 εκατ. δολάρια. Παράλληλα έχει αυξηθεί ο αριθμός των γυναικών καλλιτεχνών που βρίσκονται στη λίστα με τους 100 κορυφαίους κατά 31,8% την τελευταία τριετία (2019-2022) από 22 σε 29, σύμφωνα με έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα η μεγαλύτερη ιστοσελίδα διαδικτυακών πωλήσεων και δημοπρασιών έργων τέχνης, Artsy, βασισμένη σε δεδομένα που προκύπτουν από τις συναλλαγές της.

Ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι πολλές γυναίκες καλλιτέχνες σημείωσαν ρεκόρ στις δημοπρασίες του 2022, όπως, μεταξύ άλλων, η Μπάρμπαρα Χέπγουορθ (8,6 εκατ. δολάρια), η Μαίρη Κασάτ (7,5 εκατ. δολάρια) και η Λεονόρα Κάρινγκτον (3,3 εκατ. δολάρια).

Η μεταστροφή αυτή, που παρατηρείται κατά κύριο λόγο την τελευταία τριετία, μπορεί να αποδοθεί, εν μέρει, στο αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα έργα υπερσύγχρονων καλλιτεχνών, όσων δηλαδή γεννήθηκαν από το 1975 και εξής. Είναι η γενιά που όχι απλώς έχει καταφέρει να πετύχει ισότητα στις τιμές των έργων ανάμεσα στα δύο φύλα. Σε ένα μικρότερο υποσύνολο αυτής της αγοράς που επικεντρώνεται σε νεότερους καλλιτέχνες, κυριαρχούν οι γυναίκες καλλιτέχνες.

Η εικόνα αυτή αν και αισιόδοξη, δεν είναι απολύτως αντικειμενική, παραδέχονται οι συντάκτες της έρευνας. Οι λόγοι για το εν μέρει θετικό, αλλά παραμορφωμένο είδωλο, είναι δύο. Ο πρώτος είναι ότι η πλειονότητα των δεδομένων για τη σύνθεση της έρευνας προέρχεται από αποτελέσματα δημοπρασιών, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της τις ανισότητες που παρατηρούνται στις μουσειακές συλλογές και εκθέσεις. Ο δεύτερος έχει να κάνει με το ότι μπορεί οι γυναίκες καλλιτέχνες να είναι περισσότερο παρούσες από ποτέ. Αν, όμως, τα δεδομένα αυτά τα δει κάποιος μέσα στη μεγάλη εικόνα θα διαπιστώσει ότι οι ανισότητες είναι υπαρκτές και μεγάλες.

Κατά το 2022 ο τζίρος των έργων που πωλήθηκαν μέσω δημοπρασιών ήταν 11 δισ. δολάρια. Εξ αυτών τα έργα με ανδρικές υπογραφές έφεραν στο ταμείο 9,7 δισ. δολάρια και με γυναικείες λίγο περισσότερο από 1 δισ. δολάρια, ποσοστό 9,3% επί του συνόλου. Πλησιάζοντας περισσότερο τον μεγεθυντικό φακό διαπιστώνεται ότι μόλις 50 έργα ήταν γυναικών ανάμεσα στα 500 πιο ακριβά που άλλαξαν πέρυσι χέρια μέσω δημοπρασίας. Αν δούμε τη λίστα με τα 100 πιο ακριβά υπάρχουν μόλις δύο γυναίκες, η Τζόρτζια Ο’ Κιφ και η Λουίζ Μπουρζουά. Και αν εστιάσουμε στα 50, η γυναικεία παρουσία είναι μηδενική.

Οι γυναίκες καλλιτέχνες έχουν αναμφισβήτητα σημειώσει πρόοδο όσον αφορά τις κορυφαίες τιμές στην αγορά της τέχνης σε όλες τις κατηγορίες – από ανερχόμενα αστέρια έως καλλιτέχνες που κερδίζουν καθυστερημένα την αναγνώριση. Ο δρόμος μέχρι την ισοτιμία, ωστόσο, είναι μακρύς.