Ο θεμέλιος λίθος της δημοκρατίας

Ενας δημοσιογράφος αρθρογραφεί σε δύο έντυπα διαφορετικής ιδεολογικής τοποθέτησης, στη μια περίπτωση με το όνομά του και στην άλλη με ψευδώνυμο, προσαρμόζοντας τις απόψεις του στις προσδοκίες του αναγνωστικού κοινού: συνέβαινε προ πολλών ετών στην Ελλάδα.

Ενας δημοσιογράφος έχει τόσο μεγάλη εμμονή με την αντικειμενικότητα, ώστε απέχει συστηματικά από τις εθνικές εκλογές προκειμένου να τη διατηρήσει: συμβαίνει, και απ’ ό,τι λέγεται εκτενώς, σήμερα στη Βρετανία.

Ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα, προσείλκυσε πρόσφατα τους προβολείς της δημοσιότητας ένας πρώην παίκτης της Εθνικής Αγγλίας, γνωστός για την ατάκα του ότι «στο τέλος κερδίζουν οι Γερμανοί». Ο Γκάρι Λίνεκερ, ο πιο ακριβοπληρωμένος σήμερα παρουσιαστής της βρετανικής τηλεόρασης, απομακρύνθηκε πρόσκαιρα από το τιμόνι της αθλητικής του εκπομπής στο BBC επειδή συνέκρινε στο Twitter την πολιτική της κυβέρνησης για το Μεταναστευτικό με τη ρητορική των Ναζί τη δεκαετία του 1930. Μπροστά στην κατακραυγή, ο διευθυντής του καναλιού αναγκάστηκε να κάνει πίσω, ζητώντας συγγνώμη. Ο Λίνεκερ επέστρεψε στη θέση του δεσμευόμενος ότι θα σεβαστεί τη γραμμή του BBC (που δεν είχε άλλωστε παραβιάσει στη δουλειά του), ενώ παραλλήλως αποφασίστηκε να επανεξεταστούν οι κανόνες για τα social media.

Τουλάχιστον αυτή τη φορά ο καβγάς δεν είναι για το woke, την «αστυνομία της σκέψης» δηλαδή που υποτίθεται ότι έχουν θεσπίσει οι «πολιτικά ορθοί» της «δικαιωματικής» Αριστεράς. Εδώ έχουμε να κάνουμε με πραγματικά, θεμελιώδη και πανάρχαια ζητήματα, όπου δεν υπάρχουν πάντα μονοσήμαντες απαντήσεις. Το πρώτο είναι η ανεξαρτησία ενός μέσου ενημέρωσης, είτε δημόσιου είτε ιδιωτικού. Είναι ανεκτή η παρέμβαση μιας κυβέρνησης ή ενός επιχειρηματία στη λειτουργία του μέσου; Ιδανικά, όχι. Στην πράξη, η ανεξαρτησία είναι κάτι εξίσου θολό με την αντικειμενικότητα. Καλύτερα να αποφεύγονται λοιπόν αυτοί οι όροι. ‘Η να χρησιμοποιείται στη θέση τους η αξιοπρέπεια.

Το δεύτερο είναι η ανεξαρτησία του δημοσιογράφου (εδώ έχει κάπως μεγαλύτερη αξία η λέξη). Είναι αλήθεια ότι η γνωστή ατάκα του Γκράουτσο Μαρξ «αυτές είναι οι αρχές μου, κι αν δεν σας αρέσει έχω κι άλλες» έχει μεγαλύτερη σχέση με την πραγματικότητα απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί ένας δημοσιογράφος, και ιδιαίτερα αν είναι προβεβλημένος, να ζητά απόλυτη ελευθερία στην έκφραση των απόψεών του. Η αυτολογοκρισία είναι μέρος του επαγγέλματος (και πολλές φορές αποτελεί μια γοητευτική άσκηση). Το ότι κάποιος δεν αποκαλύπτει δημοσίως τα συμφέροντα ή τις εσωτερικές συγκρούσεις του ομίλου που τον πληρώνει δεν καθιστά λιγότερο αξιόπιστη μια πολιτική του ανάλυση. Και αντιστρόφως: ένας πολιτικός συντάκτης που εκφράζεται ανοιχτά στα social media υπέρ ενός κόμματος δεν μπορεί να διεκδικήσει δάφνες αντικειμενικότητας για ένα πολιτικό ρεπορτάζ του στην εφημερίδα ή στο κανάλι όπου εργάζεται.

Ενας αθλητικός συντάκτης όμως μπορεί θαυμάσια να εκφραστεί στον τοίχο του για το Μεταναστευτικό, με όση σκληρότητα θέλει, υπό τον όρο φυσικά να τηρεί τους κανόνες της δεοντολογίας. Και αυτό δεν έχει καμιά σχέση με το αν συμφωνούμε ή όχι μαζί του. Πράγματι, η ρητορική των Ναζί δεν μπορεί εύκολα να συγκριθεί με οτιδήποτε. Πράγματι, μια άποψη του Γκάρι Λίνεκερ μπορεί να πείσει πολύ περισσότερους από την αντίστοιχη άποψη ενός άγνωστου σχολιαστή. Αλλά έτσι λειτουργεί η δημοκρατία. Και γι’ αυτό η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί θεμέλιο λίθο της.

Με ποδοσφαιρικούς όρους, η μπάλα περνά στο δικό μας γήπεδο. Και ο διαιτητής είναι περιττός.