Πιο λίγα έργα, πιο πολλά χρήματα

Ως «Χρυσή Εποχή» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η τελευταία πενταετία για τις εισπράξεις των τριών μεγάλων οίκων δημοπρασιών Sotheby’s, Christie’s και Phillips καθώς σημειώνεται σημαντική αύξηση στις συναλλαγές που ξεπερνούν το 1 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με μια νέα έκθεση που συντάχθηκε από τους Sotheby’s και την ArtTactic, τη βρετανική εταιρεία που ειδικεύεται σε έρευνες αγοράς που αφορούν στον εικαστικό χώρο

Η έκθεση ανέλυσε τις πωλήσεις σύγχρονων, ιμπρεσιονιστικών, μοντέρνων, παραδοσιακών κινεζικών και έργων των Μεγάλων Δασκάλων αποκλειστικά από τους συγκεκριμένους οίκους, οπότε και τα αποτελέσματα σκιαγραφούν την κίνηση στο υψηλότερο επίπεδο της αγοράς και όχι εν γένει στην αγορά τέχνης. Εχει όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον διότι συμπεριλαμβάνει πληροφορίες που αφορούν σε ιδιωτικές συναλλαγές από τους Sotheby’s, στοιχεία που εν γένει αποτελούν επτασφράγιστο μυστικό, ενώ οι άλλοι δύο οίκοι δεν παραχώρησαν ανάλογα δεδομένα.

Το 2018, η συνολική είσπραξη από πωλήσεις έργων που άλλαξαν χέρια για περισσότερο από 1 εκατ. δολάρια ήταν 7,44 δισ. δολάρια. Μέχρι το 2022, σημειώθηκε αύξηση κατά 9,5%, δηλαδή στα 8,15 δισ. δολάρια. Ενδιαφέρον όμως είναι ότι ενώ ο τζίρος μεγαλώνει ο απόλυτος αριθμός των έργων που πωλούνται μειώνεται. Πιο συγκεκριμένα το 2018 οι πωλήσεις έργων αξίας άνω του ενός εκατ. δολαρίων ήταν 1.410, ενώ το 2022 ήταν 1.352. Επιπλέον, πέρυσι, τα έργα των οποίων η αξία ορίστηκε στα 20 εκατ. δολάρια ή και περισσότερα αντιστοιχούσαν στο 45,2% του συνόλου των πωλήσεων. Το συμπέρασμα που προκύπτει λοιπόν είναι ότι πλέον λιγότερα έργα τέχνης φέρνουν στο ταμείο περισσότερα χρήματα, αφού η μέση τιμή για ένα έργο τέχνης της εν λόγω κατηγορίας ήταν 5,3 εκατ. δολάρια το 2018, ενώ το 2022 είχε αγγίξει τα 6 εκατ. δολάρια.

Ενα επίσης ενδιαφέρον δεδομένο είναι ότι το 2018, παρόλο που τα έργα αξίας άνω του 1 εκατ. δολαρίων αντιπροσώπευε μόλις το 4,6% των προς πώληση έργων, συγκέντρωσε το 75,9% του συνολικού τζίρου των τριών οίκων. Το ποσοστό αυτό μειώθηκε το 2020 (67,8% του τζίρου με το 3,1% των έργων να εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία) και πήρε την ανιούσα και πάλι πέρυσι, με το 4,3% των προς πώληση έργων να φέρνουν το 77,8% του συνολικού τζίρου.

Συνολικά, περίπου 31,35 δισ. δολάρια από τα 42,13 δισ. που δαπανήθηκαν για την αγορά έργων τέχνης μέσω των τριών οίκων από το 2018 έως το 2022 αφορούσαν έργα με τιμή ενός εκατ. δολαρίων ή μεγαλύτερη.

Στις ιδιωτικές συναλλαγές τώρα το διάστημα μεταξύ 2018 και 2022, περίπου το 85,9% αυτών των πωλήσεων από τους Sotheby’s αφορούσαν έργα άνω του ενός εκατ. δολαρίων. Το υψηλό αυτό ποσοστό αποδίδεται στην πανδημία και τις συνακόλουθες αβεβαιότητες της αγοράς. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι ιδιωτικές συναλλαγές για έργα αξίας άνω του ενός εκατ. δολαρίων αυξήθηκαν από το 2019 στο 2020 κατά 76% καθώς τα 191 έργα αξίας 803,5 εκατ. δολαρίων που άλλαξαν χέρια το 2019 την επόμενη χρονιά αυξήθηκαν σε 212 έργα αξίας 1,41 δισ. δολαρίων.

Μόλις η αγορά δημοπρασιών σταθεροποιήθηκε οι ιδιωτικές συναλλαγές περιορίστηκαν, με αποτέλεσμα ο τζίρος κατά το 2022 να είναι μόλις άνω του ενός δισ. δολαρίων ποσό που συγκεντρώθηκε από την πώληση 168 έργων.

Κίνδυνος ζημιάς για τους Γάλλους

Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να χάσει τα μεγάλα κέρδη που αποκόμισε ως συνέπεια του Brexit είναι η αγορά τέχνης στη Γαλλία. Μια φορολογική οδηγία της Ευρωπαϊκής Ενωσης που ψηφίστηκε πέρυσι χωρίς να πάρει δημοσιότητα προβλέπει ότι το αργότερο ως το 2025 θα σημειωθεί αύξηση στον ΦΠΑ εισαγομένων προϊόντων – συμπεριλαμβανομένων των έργων τέχνης – από 5,5% που ίσχυε στη Γαλλία (τον χαμηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ενωση) σε 20%. Μια τέτοια εξέλιξη εκτιμάται ότι θα ανακόψει την ανοδική πορεία της αγοράς τέχνης, η οποία εκτοξεύθηκε μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ, με αποτέλεσμα ο τζίρος το 2021 να διαμορφωθεί σε 4,7 δισ. δολάρια, τον υψηλότερο σε βάθος δεκαετίας. Καλλιτέχνες, αίθουσες τέχνης και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στο συγκεκριμένο πεδίο οργανώνονται για να συζητήσουν το θέμα με αξιωματούχους του υπουργείου Οικονομικών επισημαίνοντας πως δεν προηγήθηκε διαβούλευση της λήψης αποφάσεων. Η εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας «θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολύ σοβαρή και πιθανώς ανεπανόρθωτη οικονομική ζημιά τη γαλλική αγορά τέχνης» με μοναδικούς επωφελούμενους τους ανταγωνιστές της, δηλαδή τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία, το Χονγκ Κονγκ και την Ελβετία, σύμφωνα με την Επαγγελματική Επιτροπή Αιθουσών Τέχνης, στην οποία εντάσσονται 320 γκαλερί.

Οι κυρώσεις στους Ρώσους έβαλαν… τάξη

Εχει περάσει ένας χρόνος από τη στιγμή που επιβλήθηκαν οικονομικές κυρώσεις στη Ρωσία μετά την εισβολή της στην Ουκρανία και η αγορά της τέχνης δεν έχει μείνει ανεπηρέαστη από το γεγονός. Ομοσπονδιακοί εισαγγελείς στη Νέα Υόρκη έχουν κλητεύσει αρκετούς οίκους δημοπρασιών εξετάζοντας ενδελεχώς το προφίλ των αγοραστών ιδιαιτέρως ακριβών έργων (αν και επισήμως απαγορεύεται η πώληση σε Ρώσους και Λευκορώσους αντικειμένων αξίας άνω των 300 ευρώ) στο πλαίσιο των συνεχιζόμενων προσπαθειών για τον εντοπισμό παραβάσεων των ρωσικών κυρώσεων. Οι οίκοι από την πλευρά τους, όπως και οι έμποροι τέχνης, υποστηρίζουν πως κάνουν εις βάθος ελέγχους για να εξακριβώσουν την ταυτότητα ενός πελάτη, τη χώρα στην οποία φέρεται να έχει την έδρα του ή τις διασυνδέσεις του με πρόσωπα που ζουν, δραστηριοποιούνται ή είναι φορολογούμενοι στη Ρωσία πριν ολοκληρώσουν την όποια συναλλαγή. Ενα από τα προβλήματα που έχει προκύψει μέσα σε αυτή τη χρονιά είναι η τύχη των έργων που αγοράστηκαν από ρώσους πελάτες πριν από την κήρυξη του πολέμου, αλλά δεν είχαν παραληφθεί έως την έναρξη των κυρώσεων και οι οποίες βρίσκονται ακόμη σε εκκρεμότητα. Σε κάθε περίπτωση ο πρώτος χρόνος κυρώσεων έναντι της Ρωσίας έχει ως ένα βαθμό βάλει κανόνες στη σχετικά χαλαρή αγορά τέχνης.