Ουκρανία – Ρωσία: έξι σενάρια

Έχουν περάσει οκτώ χρόνια από τότε που η Ρωσία στήριξε στρατιωτικά τους αυτονομιστές του Ντονμπάς και προσάρτησε αμαχητί την Κριμαία· ένας χρόνος από τότε που εισέβαλε στην Ουκρανία. Μέχρι την έσχατη στιγμή τον Φεβρουάριο του 2022, οι περισσότεροι παρατηρητές σχολίαζαν την παράταξη των ρωσικών στρατευμάτων στα σύνορα ως «επίδειξη ισχύος». Λίγοι προέβλεπαν ό,τι θα επακολουθούσε -κι όμως ήταν ολοφάνερο. Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε συνθήκες που θυμίζουν πόλεμο φθοράς -μέχρις ότου η Ρωσία επιτεθεί με τις θερμοπυρηνικές βόμβες Iskander-M· ένα ενδεχόμενο που δεν πρέπει να αποκλείουμε.

1 Το χειρότερο σενάριο παραμένει εκείνο που έγραψε ο Πούτιν: «η αποστρατιωτικοποίηση και απο-ναζιστικοποίηση της Ουκρανίας»· η προσάρτηση του ουκρανικού εδάφους στη «μεγάλη ιστορική Ρωσία» -μια φυσική διαδικασία εφόσον, κατά τη γνώμη του, το ουκρανικό έθνος είναι μια φαντασίωση. Προς το παρόν, η επιχείρηση δεν έχει επιτύχει: από τον ρωσικό στρατό λείπει η στρατηγική και η τακτική που θα εξασφάλιζαν μια γρήγορη νίκη. Στο εξής, για να υλοποιηθεί το σενάριο του Πούτιν θα χρειαστούν ανθρωποθυσίες -ρωσικά στρατεύματα που να διαπράξουν μαζικά εγκλήματα και να αυτοκτονήσουν- καθώς και αλλαγή τακτικής: πιθανότατα, επίθεση από τη Λευκορωσία και χρήση πυρηνικών περιορισμένης εμβέλειας. Καθώς η Ρωσία δεν ανησυχούσε ποτέ για το ανθρώπινο κόστος των πολεμικών της επιχειρήσεων -υπερηφανεύεται ακόμα για τα 27 εκατομμύρια των νεκρών στον Β’ παγκόσμιο πόλεμο- η ρωσική ηγεσία μπορεί να αποφασίσει γενική επιστράτευση μαζί με προσάρτηση της Λευκορωσίας: αυτό είναι το μαξιμαλιστικό σενάριο.

2 Το δεύτερο σενάριο το γράφει ο Ζελένσκι: ολική ουκρανική νίκη, ανάκτηση των εδαφών που κατέχει η Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας. Η δολιοφθορά στη γέφυρα του Κερτς τον περασμένο Αύγουστο ήταν μια έμπρακτη απόδειξη ότι το Κίεβο προσβλέπει να πάρει πίσω τη χαμένη χερσόνησο. Η διεκδίκηση δεν μου φαίνεται ρεαλιστική: εκτός του ότι απαιτεί συστράτευση με ευρω-αμερικανικές δυνάμεις στο πεδίο -πράγμα που φέρνει το ΝΑΤΟ σε αμηχανία: μέχρι τώρα κανείς στη Δύση δεν έχει εκφράσει πρόθεση να εμπλακούν στον πόλεμο νατοϊκά στρατεύματα- θα οδηγήσει σε σφαγές· σε ανεπανόρθωτες υλικές και ανθρώπινες απώλειες. Αν και οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την Κριμαία ως ουκρανικό, όχι ως ρωσικό, έδαφος, δεν είναι διατεθειμένες να πολεμήσουν για 27 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ιδιαίτερα εφόσον σε περίπτωση πολεμικής επιχείρησης για την ανάκτηση της Κριμαίας, ο Πούτιν απειλεί με ολοκαύτωμα. Ωστόσο, αυτό το επικίνδυνο σενάριο τροφοδοτεί τον πατριωτισμό των Ουκρανών και φαίνεται να συντελεί στο ηθικό τους.

3 Το τρίτο σενάριο είναι το μπλοκάρισμα στη γραμμή του μετώπου, το στρατιωτικό αδιέξοδο. Στην πραγματικότητα, οι Ρώσοι, αν και εποφθαλμιούν τη Μολδαβία, δεν πολυενδιαφέρονται για την περιοχή δυτικά του Δνείπερου· περισσότερη αξία έχουν γι’ αυτούς οι βιομηχανικές πόλεις και η ακτή της Μαύρης Θάλασσας. Υπάρχει πιθανότητα ο πόλεμος να παγώσει με τις δύο εχθρικές δυνάμεις να παραμείνουν παρατεταγμένες στις όχθες του Δνείπερου σε μια συνθήκη που να εξελιχθεί σε status quo. Η Ρωσία ίσως περιοριστεί στην κατοχή της Ανατολικής Ουκρανίας μέχρι τη Σεβαστούπολη στην Κριμαία· ώσπου να ξαναεπιτεθεί για να πάρει τα υπόλοιπα εδάφη, ίσως ικανοποιηθεί με μια λύση τύπου βόρειας-νότιας Κορέας. Σ’ αυτό το σενάριο η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ παίζουν αποφασιστικό ρόλο: αν και η Δύση έχει συνείδηση ότι στον ρωσικο-ουκρανικό πόλεμο τα διακυβεύματα είναι η ασφάλεια της Ευρώπης και η αξιοπιστία του ΝΑΤΟ, δεν πρόκειται να εμπλακεί σε άμεσο πόλεμο με τη Ρωσία· ήδη, το κόστος -στρατιωτική βοήθεια, αύξηση τιμών ενέργειας, πληθωρισμός- είναι υψηλό και προκαλεί κοινωνικούς κραδασμούς σε πολλές δυτικές χώρες. Εξάλλου, αν η χρήση πυρηνικών όπλων κριθεί πιθανή, η κοινή γνώμη θα στραφεί εναντίον της αλληλεγγύης στην Ουκρανία. Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η στάση αλληλεγγύης -από την οποία στην Ευρώπη εξαιρείται μόνο η Ουγγαρία- είναι εύθραυστη στις ΗΠΑ: αν ο πόλεμος παραταθεί, αν γίνει πράγματι πόλεμος φθοράς ή cold case, οι περισσότεροι Ρεπουμπλικανοί, ιδιαίτερα οι τραμπικοί, θα πιέσουν το Κογκρέσο να διακόψει τη βοήθεια. Να σημειωθεί ότι πολλοί τραμπικοί δεν ξέρουν καν πού πέφτει η Ουκρανία στον χάρτη κι ότι το αμερικανικό κοινό τη στηρίζει μόνο και μόνο εξαιτίας της ιστορικής αντιπάθειας προς τη Ρωσία. Προς το παρόν, η αμερικανική βοήθεια είναι έργο του Τζο Μπάιντεν· όταν λείψει ο Μπάιντεν θα λείψει κι αυτή.

4 Τι θα συμβεί όμως αν ενισχυθεί η δυτική βοήθεια όπως ζητάει σε υψηλούς τόνους, ο Ζελένσκι; Αν οι χώρες που βοηθούν σήμερα την Ουκρανία με πληροφορίες, δορυφορικά συστήματα, επικοινωνία, έστελναν όπλα, κι αν το ΝΑΤΟ προωθούσε βαρύ οπλισμό σε ποσότητες που να προσβλέπουν στην υπεροπλία της Ουκρανίας, θα δημιουργούνταν ένα ακόμη σενάριο. Η Ουκρανία έχει δεχτεί, μεταξύ άλλων, πάνω από 20.000 πυραύλους, 50 drones Bayraktar TB2, δύο τεθωρακισμένα Leopard, 31 Ceasar, ένα Patriot, ενώ βρίσκονται στον δρόμο βρετανικά Challenger 2, αμερικανικά Abrams και γαλλικά AMX-10 RC. Αλλά ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών με τη Ρωσία είναι τρομερά δαπανηρός και ριψοκίνδυνος. Νομίζω ότι αυτή τη στιγμή, στους ηγετικούς κύκλους της Δύσης, επικρατεί η ιδέα των συμβιβασμών -όχι της περαιτέρω στρατιωτικής ενίσχυσης των Ουκρανών.

5 Το πέμπτο σενάριο, που μπορεί να συνδυαστεί με τα παραπάνω, είναι ότι η Ρωσία θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρο τον κόσμο μέσω της τρομοκρατίας· να κηρύξει πόλεμο με τις πιο ποταπές ψυχροπολεμικές μεθόδους: εργαλειοποίηση τρομοκρατικών ομάδων, μεσανατολικών κρατών, μυστικών υπηρεσιών των rogue states. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να συνεργαστεί με το Ιράν, με τη Χεζμπολάχ και με πολλές αφρικανικές δικτατορίες όπου σταθμεύουν παραστρατιωτικές ομάδες Βάγκνερ. Ο Πούτιν έχει περισσότερες δυνατότητες στις μυστικές εχθροπραξίες παρά στις στρατιωτικές συγκρούσεις.

6 Τέλος, υπάρχει πάντοτε το σενάριο του τρίτου παγκοσμίου πολέμου. Η υλοποίησή του εξαρτάται από το αν οι Ρώσοι έχουν αποβλακωθεί αρκετά ώστε να ακολουθήσουν τον Πούτιν σαν τα ποντίκια τον αυλητή του Χάμελν και αναφωνώντας «Δόξα, δόξα!» (слава, слава!) – όπως κάνουν σε παρόμοιες περιπτώσεις.