Ο πρώτος μου ρόλος στο θέατρο

Θα ήταν – και είναι – άκρως παρηγορητικό οι εξομολογήσεις επτά πρωταγωνιστριών να επαναφέρουν στη μνήμη του καθενός μας το τι θα μπορούσε να μας πούνε όσον αφορά τον «πρώτο τους ρόλο», όχι μόνο πρωταγωνιστές και πρωταγωνίστριες του θεάτρου αλλά και ηθοποιοί ενός μικρότερου βεληνεκούς. Οπως αίφνης η Ολγα Τουρνάκη που με την ίδια στον ρόλο της υπηρέτριας ξεκινούσε η μυθική παράσταση του έργου «Το σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα» με την Κατίνα Παξινού στον ομώνυμο ρόλο στα μέσα της δεκαετίας του ’60 στο Εθνικό Θέατρο. Ή μια εξαιρετικά καλλιεργημένη δευτεραγωνίστρια – πρώτη όμως για τη συνείδηση του καθαρόαιμου θεατρόφιλου κοινού – η Μαργαρίτα Λαμπρινού στην παράσταση της «Ωραίας μου κυρίας» όταν έκανε το ντεμπούτο της ως πρωταγωνίστρια η Αλίκη Βουγιουκλάκη πριν από – κρατηθείτε – 65 χρόνια. Θα αναρωτηθείτε βέβαια γιατί τόσο «εγωισμός» ώστε σε σχέση μόνο με το θέατρο να ευσταθεί η πολυτιμότητα μιας ανάμνησης, όπως είναι αυτή του πρώτου ρόλου, και να μην ισχύει κάτι αντίστοιχο για οποιονδήποτε χώρο κι αν εκδηλώνεται μια ανάλογη συγκίνηση. Το πρώτο βιβλίο ενός συγγραφέα, η πρώτη έκθεση ενός ζωγράφου, το πρώτο μάθημα ενός καθηγητή φιλολογίας ή μαθηματικών. Για να μη γράψουμε πως αν είναι η πρώτη φορά που καθαγιάζει τη συγκίνηση ως αναντικατάστατης, δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από την ερωτική συγκίνηση μιας έφηβης κι ενός έφηβου που συνέρχονται για πρώτη φορά. Επομένως αν ο πρώτος ρόλος στο θέατρο έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας ανεπανάληπτης εμπειρίας, η υπογράμμισή του, ή μάλλον η καταγραφή του από καλλιτέχνες που δεν διαθέτουν μόνο τάλαντο υποκριτικό αλλά και λόγο οργανωμένο ώστε εκφέροντάς τον να μας κάνουν άμεσα κοινωνούς αυτής της εμπειρίας, είναι και ο ασφαλέστερος δρόμος ώστε να πλησιάσουμε και να υιοθετήσουμε το αίσθημα μιας πρωτογενούς ειλικρίνειας για κάθε είδους «πρωτιά». Μια πρωτιά που δεν έχει σχέση με την αριστεία, αλλά με μια ιδιότητα που εκ των πραγμάτων θα έχει χαρακτηρίσει κάποια στιγμή τον καθένα μας ώστε να μπορεί να μεταβληθεί σε μια ακένωτη δεξαμενή συναρπαστικών αναμνήσεων.

Κάτια Δανδουλάκη

Αλεξάντρα Γκίντενς

«Μικρές αλεπούδες» (1972)

Χτύπησε το τηλέφωνο. Το σήκωσα και μια ευγενική ανδρική φωνή ρώτησε. «Μπορώ να μιλήσω στη δεσποινίδα Δανδουλάκη παρακαλώ, εκ μέρους του κυρίου Νίκου Ρίζου. Λέγομαι Λάπας». Ηταν ο διαχειριστής του γνωστού ηθοποιού – παραγωγού Νίκου Ρίζου. Τότε ανέβαζε στο θέατρο Διάνα τις «Μικρές αλεπούδες» της Λίλιαν Χέλμαν, με την Ελλη Λαμπέτη και την κυρία Κατερίνα. Σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου. Την επόμενη στιγμή βρέθηκα στο θέατρο και ο κ. Λάπας με οδήγησε στο καμαρίνι της Ελλης Λαμπέτη. Ετσι άρχισε το όνειρό μου για το θέατρο να γίνεται πραγματικότητα. Ημουν η κόρη της κυρίας Κατερίνας και η ανιψιά της Ελλης Λαμπέτη. Θυμάμαι τα πάντα σαν να ήταν χθες. Συναισθήματα, ατμόσφαιρες, μυρωδιές, συμφωνίες, διαφωνίες, γέλια, κλάματα, ατελείωτα ωράρια, αγωνίες, ενθουσιασμούς, απογοητεύσεις, τα φώτα της πρόβας, τη σκοτεινή πλατεία. Τη μοναδική αίσθηση ενός θεάτρου που θα γεννήσει ένα όνειρο.

Ενα όνειρο μιας άλλης ζωής, με ανθρώπους που δημιούργησε η ψυχή μας και που θα τους γνωρίσουμε πάνω σε μια σκηνή, θα τους αγαπήσουμε, θα τους συμπονέσουμε, θα ζήσουμε μαζί τους κάθε μέρα για κάποιους μήνες και μετά θα τους αποχωριστούμε για πάντα. Δεν θυμάμαι πώς λέγανε την κόρη που έπαιζα. Θυμάμαι το αποτύπωμα που άφησε στην ψυχή μου αυτή η πόρτα που άνοιξε μπροστά μου και μου έδειχνε τη διαδρομή που είχα αποφασίσει να ακολουθήσω. Και η διαδρομή ήταν ξεκάθαρη. Να μάθω την ψυχή μου, να την πλουτίσω, να την ακούσω, να την προστατέψω σαν φυλαχτό. Να αγαπήσω τους πόνους, της χαρές, τα δάκρυα, τα γέλια, τη δημιουργία, την επιτυχία, την αποτυχία, τη συνεργασία, την ιεραρχία, την κατανόηση, την ισορροπία, την αλληλεγγύη, τον φόβο, τη νίκη, την ήττα, το μεγαλείο, την ταπεινότητα, τη ΖΩΗ.

Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη.

g

Λυδία Κονιόρδου

Αντιγόνη, Χορός,

«Φοίνισσες» (1978)

Η εμπειρία από τον πρώτο μου ρόλο στο θέατρο παρ’ ολίγον να με κάνει να το εγκαταλείψω. Ηταν η Αντιγόνη στις «Φοίνισσες», σε σκηνοθεσία του Αλέξη Μινωτή, μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, σκηνικά – κοστούμια του Διονύση Φωτόπουλου. Μόλις είχα αποφοιτήσει από τη σχολή του Εθνικού. Ως αριστούχος είχα δικαίωμα να προσληφθώ από το θέατρο. Τον χειμώνα έπαιξα βωβούς μικρούς ρόλους ή περάσματα στον «Καζανόβα», στην Κέρκυρα, με τα μαγικά κοστούμια του Βασίλη Φωτόπουλου, και στον «Αμφιτρύωνα», όπου χάζευα από τις κουίντες τη δασκάλα μου Μαίρη Αρώνη και τον υπέροχο Ντίνο Ηλιόπουλο. Η Μαρία Χορς και η Ελλη Νικολαΐδη, πολύτιμες δασκάλες τότε στη σχολή, είχαν την πρωτοβουλία να πείσουν τον Μινωτή να εμπιστευτεί στις διανομές που έκανε τους νέους απόφοιτους της σχολής.

Και πράγματι, τον χειμώνα στον «Ληρ» έπαιξε δίπλα του την Κορντέλια, εναλλάξ με την Τιτίκα Βλαχοπούλου, η ταλαντούχα συμμαθήτριά μου Μαριαλένα Κάρμπουρη. Ο Μινωτής με κάλεσε στο γραφείο του να μου ανακοινώσει ότι θα έπαιζα την Αντιγόνη στη νέα παράσταση των «Φοινισσών» που θα σκηνοθετούσε για την Επίδαυρο. Αυτό μετά από κάποιες μέρες άλλαξε και έγινε εναλλάξ διανομή με την πιο έμπειρη Μαρία Σκούντζου, αλλά όχι σαν ντουμπλίρ, όπως μου τόνισε ο ίδιος. Μάλιστα με διαβεβαίωσε ότι θα κάνω και τις μισές πρόβες στον ρόλο. Παράλληλα θα συμμετείχα και στον Χορό των «Φοινισσών». Οι πρόβες τότε γίνονταν χωριστά. Στην Κεντρική Σκηνή για τον Χορό με τη Χορς, οι ρόλοι στο μεγάλο φουαγιέ με τον Μινωτή και τον Σφηνιά, τον υποβολέα. Φυσικά έκανα πρόβες με τον Χορό. Εκλιπαρούσα να μου επιτραπεί να παρακολουθώ κάποιες πρόβες με τους ρόλους ώστε να ξέρω τουλάχιστον τη mise en scene για την Αντιγόνη. Μάταια. Εβλεπα στα διαλείμματα του Χορού, στα κλεφτά, από την κλειδαρότρυπα του φουαγιέ τις πρόβες των ρόλων. Οι μόνες πρόβες που έκανα ήταν με τον Χορό και τον υποβολέα όταν η Σκούντζου έλειπε σε άλλη διανομή. Σημείωνα ό,τι άρπαζα από τις κοινές πρόβες ρόλων και Χορού, αλλά αγνοούσα πολλές λεπτομέρειες. Εβαζα τα δυνατά μου γιατί πίστευα ότι θα έκανα κάποτε κανονική πρόβα για τον ρόλο, αν και συνάδελφοι που νοιάζονταν για μένα με διαβεβαίωναν για το αντίθετο. Φτάνουμε στην Επίδαυρο. Εχοντας την πεποίθηση ότι θα παίξω, αφού έτσι μου είχαν πει, για να είμαι μόνη μου και συγκεντρωμένη έμενα σε ένα ερειπωμένο σπίτι στην είσοδο του Λυγουριού που είχε την καλοσύνη να μου παραχωρήσει μια συνάδελφος στον Χορό. Ολοι τότε έμεναν μαζί σε σπίτια στο Λυγουριό. Πήγαινα κάθε πρωί στις 7 π.μ. στο θέατρο, πριν ανοίξει για τους τουρίστες, για να «περπατήσω» τον ρόλο πάνω στο σκηνικό και παρακαλούσα τον φύλακα να μου λέει αν ακούγομαι. Με βοηθούσε συγκινητικά και με διαβεβαίωνε: «Ακούγεσαι, ακούγεσαι, ίσαμε το στάδιο ακούγεσαι». Θα το γράψω γιατί του το οφείλω και δεν το ξεχνώ. Ο μόνος που με βοήθησε για τον ρόλο ήταν ο Νικήτας Τσακίρογλου που έπαιζε τον Αγγελιοφόρο. Πήγα μερικές φορές στη σχολή που δίδασκε και μου έδωσε μια βασική καθοδήγηση. Στα μισά της εβδομάδας των προβών στην Επίδαυρο μαθαίνω ότι μπορεί και να μην παίξω τελικά. Τι ήταν να μου το πούνε; Μπήκα σε ένα σχιζοφρενικό σοκ διαρκείας, πάνω στην τελική ευθεία δεν ήξερα τι μου έμελλε. Κάνουμε την πρεμιέρα, εγώ με τον Χορό, Σάββατο τότε. Κυριακή μεσημέρι, φεύγοντας από το εστιατόριο του Λεωνίδα, ακούω να με φωνάζει ο Μεσσάλας, βοηθός του Μινωτή, και να μου λέει: «Το βράδυ παίζεις». Το θυμάμαι σαν και τώρα! Και το βράδυ έπαιξα. Με μια ακατάσχετη αιμορραγία που είχα από μέρες λόγω στρες.

Με το χειρότερο τρακ που μπορεί να σου τύχει. Μπήκα στην ορχήστρα σαν υπνοβάτης, σαν ζόμπι. Ο ρόλος της Αντιγόνης στις «Φοίνισσες» είναι δύσκολος, σύνθετος, εξελίσσεται, είναι παρούσα στο έργο από την αρχή ως το τέλος. Στην πρώτη σκηνή με τη δασκάλα μου Ελένη Χατζηαργύρη ως Ιοκάστη, που είχε όπως πάντα στην Επίδαυρο πολύ τρακ, σχεδόν έτρεμε. Μου έλεγε ότι κάθε ρόλος στην τραγωδία τής στοιχίζει δέκα χρόνια από τη ζωή της. Εγώ λόγω του δικού μου τρακ ήμουν τουλάχιστον πιο ψύχραιμη. Η σκηνή έγινε. Μετά ακολούθησε ο κομμός που τον είχα δουλέψει πολύ γιατί ήμουν μόνη μου. Είχα και μια μικρή αυτοπεποίθηση από ένα καλό σχόλιο του Θεοδωράκη για μένα. Εγινε και ο κομμός, ένιωσα κάπως καλύτερα. Και μετά ήρθε η πανωλεθρία. Η σκηνή με τον Μινωτή Οιδίποδα. Βατερλώ! Ο Μινωτής άκουγε δίπλα του για πρώτη φορά τη φωνή μου. Μια ξένη φωνή. Από την αγωνία του μη χάσει τα λόγια του άρχισε να καβαλάει τις ατάκες μου στον διάλογο. Δεν προλάβαινα να τις ολοκληρώσω και ατακάριζε. Νόμισα ότι το κάνει γιατί τα λέω τόσο χάλια που προσπαθεί να το σκεπάσει.

Στη συνέχεια στη σκηνή που έπρεπε, τυφλός, να αγγίξει τα πρόσωπα των νεκρών γιων του, άγγιζε κάτι σάβανα. Δεν ήξερα ότι έπρεπε να τα έχω ξεσκεπάσει από πριν. Μετά από αυτό ένιωθα ότι πλέον ο «πατέρας» μου με μισεί, άρχισε να μου μιλάει εμφανώς θυμωμένος. Στα αφτιά μου έχω ακόμα τη φωνή του στο «δώσ’ το σπαθί μου, κόρη μου» με συμπιεσμένο θυμό! Την εμπειρία που είχα σε αυτή τη σκηνή δεν την εύχομαι για κανένα συνάδελφο. Ηταν βασανιστήριο! Τίποτα δεν λειτουργούσε. Λόγω απειρίας προσπαθούσα να θυμηθώ την επόμενη ατάκα μου στον διάλογο. Καταστροφή. Στον χαιρετισμό από ντροπή κρυβόμουν και οι συνάδελφοι με τραβούσαν μαζί τους. Ηθελα να ανοίξει η γη να με καταπιεί. Ενιωθα ότι το γεμάτο θέατρο κουτρουβαλούσε στην ορχήστρα και με έλιωνε. Μετά από αυτό πίστευα ότι δεν θα μπορέσω να ξαναπαίξω και μάλιστα στην Επίδαυρο. Εφυγα από το Εθνικό. Θεωρήθηκε αχαριστία από τον Μινωτή αλλά και από άλλους στην ευκαιρία που μου είχε δοθεί! Και ακολούθησε η ταφόπλακα της κριτικής. Κάποιος έγκριτος κριτικός στα «ΝΕΑ» έγραψε ότι έφερα όλα τα ελαττώματα του Εθνικού Θεάτρου, παρά τα εμφανή προσόντα μου. Για καλή μου τύχη με πήρε ο Κουν για τις «Τρωάδες». Αλλιώς θα είχα σταματήσει το θέατρο. Δίπλα του ξαναζεστάθηκα από την ομορφιά και τη μαγεία του θεάτρου όπως μας την πρόσφερε ο δάσκαλος. Πήγαινα και πάλι στις «Τρωάδες» στο θέατρο της Επιδαύρου 7 το πρωί. Αυτή τη φορά για να το ξεφοβηθώ και όχι μόνη μου. Αλλά με τη δασκάλα μου της φωνητικής, την Καίτη Παπαλεξοπούλου, και με την Κάτια Γέρου που της δόθηκε γενναιόδωρα πραγματική ευκαιρία να παίξει, απόφοιτη μόλις, την Κασσάνδρα. Τη μακάριζα. Ο Κουν θεράπευσε το τραύμα και ξαναγάπησα το θέατρο, ιδιαίτερα της Επιδαύρου, που από τότε παραμένει για μένα ένας μοναδικός αλλά παράξενα οικείος και φιλόξενος χώρος. Μια συγκινητική λεπτομέρεια: Πριν από κάποια χρόνια με πλησίασε ένας συνταξιούχος πια φύλακας. Μου ζήτησε συγγνώμη γιατί τότε στις «Φοίνισσες» με είχε κακολογήσει σαν «ψώνιο» που πήγαινα από τις 7 στο θέατρο. Και το είχε βάρος στη συνείδησή του. Και μου πρόσφερε λίγο βασιλικό. Δεν θα τον ξεχάσω.

g

Φιλαρέτη Κομνηνού

Μπιάνκα

«Το ημέρωμα της στρίγκλας», 1978

Καμιά φορά στη ζωή σου αισθάνεσαι το άγγιγμα της τύχης ή το άγγιγμα ενός αγγέλου, για να το πω πιο ποιητικά. Αυτό νομίζω ότι έγινε τότε που έπαιξα τον πρώτο μου ρόλο στο Κρατικό Θέατρο στη Θεσσαλονίκη. Είχα μόλις αποφοιτήσει από τη δραματική σχολή του Κρατικού Θεάτρου και ενώ έκανα όνειρα για ρόλους, η οικογένειά μου δεν ήθελε να παρατήσω τις πανεπιστημιακές σπουδές για να γίνω επαγγελματίας ηθοποιός. Τα διλήμματα ήταν πιεστικά και δεν ήξερα πραγματικά τι να κάνω. Με πήρε όμως η ζωή από το χέρι και κάναμε τη βόλτα μας.

Ως αριστούχος της σχολής είχα ένα συμβόλαιο με το θέατρο. Μου πρότειναν να πάω στην οντισιόν για το «Ημέρωμα της στρίγκλας» του Σαίξπηρ που θα σκηνοθετούσε ο Γιώργος Σεβαστίκογλου. Ενας σκηνοθέτης που είχε έρθει μόλις από το Παρίσι και ήθελε νέους ηθοποιούς. Αυτό βέβαια ήταν πρωτοφανές για τα χρόνια εκείνα, νέοι ηθοποιοί να παίξουν μεγάλους ρόλους. Αψηφώντας όμως αυτή την προκατάληψη ο Γ. Σεβαστίκογλου μου έδωσε τον ρόλο της Μπιάνκα. Οι πρόβες ήταν αποκαλυπτικές και ο σκηνοθέτης έγινε για μένα ο δάσκαλός μου, ο πνευματικός μου πατέρας. Μαζί με τη γυναίκα του, την Αλκη Ζέη, και τον Νικηφόρο Παπανδρέου έγιναν η οικογένειά μου και οι άνθρωποι που διαμόρφωσαν και καθόρισαν την πορεία μου στο θέατρο. Το ήθος, η σοφία, η ευγένεια του Σεβαστίκογλου τον έκαναν να φαντάζει στα μάτια μου σαν να ήταν από άλλο πλανήτη. Αλλη ευτυχισμένη σύμπτωση σε εκείνη την παράσταση ήταν η συνεργασία με τη Μάγια Λυμπεροπούλου που έπαιζε την Κατερίνα. Η Μάγια έφερε όλον τον μύθο του Θεάτρου Τέχνης, άκουγα και μάθαινα καθημερινά απίστευτα πράγματα για τη ζωή της εκεί και για τον δάσκαλό της, τον Κάρολο Κουν. Οταν παίξαμε την παράσταση στο θέατρο του Λυκαβηττού και ήρθε να μας δει ο Κάρολος Κουν, τότε κατάλαβα από τις αντιδράσεις όλων πόσο τιμητικό και σπάνιο ήταν να έρθει να σε δει ο Κουν. Γιορτή για το θέατρο ήταν εκείνη η βραδιά στον Λυκαβηττό, σχεδόν όλο το ελληνικό θέατρο ήταν εκεί. Η παράσταση είχε μεγάλη καλλιτεχνική επιτυχία. Παίζαμε χωρίς σκηνικά, σε ένα πατάρι γίνονταν όλες οι δράσεις και αυτό ήταν κάτι πολύ ιδιαίτερο και πρωτόγνωρο για τα θεατρικά δεδομένα της εποχής. Για την ερμηνεία μου άκουγα διάφορα όμορφα σχόλια, με καλωσόρισαν ως τη νεαρή debutante απ’ ό,τι θυμάμαι, αλλά για μένα εκείνον τον πρώτο ρόλο μου θα τον αναπολώ πάντα μέσα από το φίλτρο των συναντήσεων με τους ανθρώπους που επηρέασαν και άλλαξαν τη ζωή μου. Εκείνη μάλιστα τη χρονιά που έπαιζα την Μπιάνκα ερωτευτήκαμε με τον Αργύρη, τον πάτερα του Γιώργου, του γιου μου. Πώς να μην πιστεύει μετά κανείς ότι στη ζωή έρχονται κάποιες στιγμές που μας χαϊδεύουν οι άγγελοι.

g

Ολια Λαζαρίδου

Σμεραλδίνα – καμαριέρα της Κλεαρέτης

«Ο υπηρέτης δύο αφεντάδων» (1976-77)

Είμαι πίσω από τις κουίντες και ετοιμάζομαι να διασχίσω το όριο που με χωρίζει από τη σκηνή, που χωρίζει τον χρόνο σε αόριστο και ενεστώτα – απίστευτα ενεστώτα -, με δυο λόγια ετοιμάζομαι να κάνω το μεγάλο σάλτο. Να εκτοξευτώ στο φλεγόμενο «τώρα», να βγω στη σκηνή: τον πιο προστατευμένο και ταυτόχρονα τον πιο επικίνδυνο χώρο. Εκεί όπου γίνεσαι κάποιος άλλος, πολλοί άλλοι άνθρωποι ελπίζοντας να βρεις κάποτε μέσα σε εκείνους τον δικό σου εαυτό – που όμως κι αυτός δεν υπάρχει ακριβώς, παραμένει ρευστός και μόνο η εικόνα του αντικατοπτρίζεται στα μάτια του κοινού.

Πολύ παράξενα όλα αυτά για ένα κορίτσι είκοσι τριών ετών που καλά καλά δεν έχει ιδέα ούτε ποια είναι.

Το βήμα αυτό, από τον κόσμο της καθημερινότητας προς τη σκηνή, το έχω κάνει άπειρες φορές από τότε πάντα στις 9 το βράδυ και πάντα με το χτυποκάρδι του αστροναύτη. Ομως εκείνο της πρώτης φοράς όχι μόνο δεν το έχω ξεχάσει αλλά νομίζω πως η γεύση του και η αίσθησή του με έχουν ακολουθήσει ως σήμερα. Η παράσταση είναι ο «Υπηρέτης δύο αφεντάδων» του Κάρλο Γκολντόνι, σε σκηνοθεσία του Γιώργου Λαζάνη. Παίζουν διάφοροι εξαίρετοι καλλιτέχνες που έμελλε να τους συναντήσω ξανά στα χρόνια που θα έρχονταν πάνω ή κάτω από διάφορες σκηνές. Ο Γιώργος Αρμένης, η Ρένη Πιττακή, ο Βασίλης Παπαβασιλείου αλλά και πολλοί πολλοί άλλοι άξιοι. Είμαι η μικρότερη ανάμεσά τους, και αν όχι η πιο ανέμελη, σίγουρα η πιο ανίδεη και ανύποπτη. Φτιάχνω το σκουφάκι μου, ισιώνω τα ρούχα μου, προσπαθώ βάζοντας τάξη στην όψη να συγκρατήσω και τον εσωτερικό τρόμο που αργά μα σταθερά έρχεται απρόσκλητος και με κυριεύει. Πλησιάζει η ώρα που πρέπει να βγω κι έχω γίνει ένα με τον τοίχο, αναζητώντας μια χαραμάδα να μπω μέσα του να εξαφανιστώ. Εχω μουδιάσει και τα πόδια μου δεν λεν να κινηθούν. Εκείνη την ώρα ένα χέρι από πίσω μου – του Γιώργου Λαζάνη – με σπρώχνει απαλά προς τα μέσα. Μπλουμ! Εχω μόλις πέσει στα γαλανά νερά και κολυμπάω, αλλά είμαι τριών χρονών και παλεύω να μη με καταπιεί η θάλασσα, είμαι είκοσι τριών ετών, βρίσκομαι στο κέντρο της σκηνής και αισθάνομαι ξαφνικά υπέροχα. Νιώθω έτοιμη για μακροβούτια, σίγουρη ότι θα ανασύρω από τον βυθό θησαυρούς, ότι θα κινδυνέψω να πνιγώ αλλά τελικά θα σωθώ, πως θα σώζομαι διαρκώς την τελευταία στιγμή και πως τελικά το τραγούδι των Σειρήνων θα το μάθω. Τι όμορφη, τι πλούσια ζωή μέσα σε αυτό το ονειρόπλοιο, το θέατρο. Θεέ μου, σε ευχαριστώ.

g

Λήδα Πρωτοψάλτη

Ρηνούλα

«Η νεράιδα του χιονιού», 1952

Ο πρώτος μου ρόλος στη σκηνή. Είναι πολύ συγκινητική η πρότασή σας να γράψω για τον πρώτο μου ρόλο επειδή συνδέεται με πρόσωπα που είχανε γίνει μυθικά όταν ως επαγγελματίας ηθοποιός πια συνειδητοποίησα ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι που είχα γνωρίσει σε ηλικία δώδεκα ετών. Ο πρώτος μου ρόλος στη σκηνή ήταν στον θίασο της κυρίας Κατερίνας, πρωταγωνίστριας, σπουδαίας ηθοποιού και θιασαρχίνας. Είχε φτιάξει το πρώτο επαγγελματικό παιδικό θέατρο, θέατρο με απαιτήσεις και αληθινή προσφορά στο είδος του. Το έργο λεγόταν «Η νεράιδα του χιονιού», ήταν του σπουδαίου παραμυθά Χανς Κρίστιαν Αντερσεν. Ο θίασος αποτελούνταν από τους πρώτους έλληνες επαγγελματίες ηθοποιούς του παιδικού θέατρου. Η Εύα Ευαγγελίδου, ο Ζώρας Τσάπελης, η Ολυμπία Παπαδούκα, η Μίτση Κωνσταντάρα (αδελφή του Λάμπρου Κωνσταντάρα). Τα δύο παιδιά του έργου θα τα παίζαμε ο Νίκος Πιλάβιος και εγώ.

Εκτός από το πάθος που είχα για το θέατρο, είχα και πάθος για τον χορό. Ετσι έκανα χορό από πολύ μικρό κοριτσάκι. Το 1952, που πήρε αυτή την πρωτοβουλία η κυρία Κατερίνα για το παιδικό θέατρο, είχα ήδη μπει στη σχολή χορού της Ματέι. Η ομάδα της Ματέι επρόκειτο να λάβει μέρος στην παράσταση αυτή. Αρχισαν λοιπόν οι πρόβες και η κυρία Κατερίνα ρώτησε τη Ματέι αν έχει κανένα κοριτσάκι που να έχει κάποια έφεση για το θέατρο για να παίξει. «Πως δεν έχω», της λέει η Ματέι, «έχω τη Λίντια», έτσι με φώναζε. «Μπορούμε να δούμε το κοριτσάκι, να το ακούσουμε;». «Βεβαίως», λέει η κυρία Κατερίνα.

Πράγματι μου το είπε η Ματέι και μου έδωσαν ένα κομματάκι μικρό, ένα μονολογάκι. Μια σκηνή που ήταν με τη νεράιδα του χιονιού. Το παιδί είναι τρομαγμένο και κινδυνεύει να της πάρει η νεράιδα τον Πέτρο, τον φίλο της. Το αποστήθισα λοιπόν και ήρθε η μέρα να κάνουμε την ακρόαση, στο Θέατρο Κυβέλης, στην πλατεία Συντάγματος. Εκεί στεγαζόταν το θέατρο της κυρίας Κατερίνας.

Ηταν η πρώτη ακρόαση της ζωής μου για ρόλο στο θέατρο. Πήγα λοιπόν, περιττό να πω πόσο τρακ είχα. Κάτω, στην πλατεία του θεάτρου, μπροστά μας, ήταν ο Τίτος Φαρμάκης, ένας σπουδαίος σκηνοθέτης, ο Τάκης Μουζενίδης, ένας επίσης σπουδαίος σκηνοθέτης, και η κυρία Κατερίνα για να παρακολουθήσουν την πρόβα. Μου έδωσαν το σύνθημα λοιπόν. Ενιωθα την κυρία Κατερίνα σφιγμένη, αν και δεν κοίταζα κάτω, το άκουσα αργότερα αυτό. Αρχίζουμε να παίζουμε, η Μίτση ήτανε σπουδαία ως νεράιδα του χιονιού. Οταν άρχισα να μιλάω, βλέπω ξαφνικά τον Μουζενίδη να ανεβαίνει πάνω στη σκηνή, να γονατίζει δίπλα μου, να με αγκαλιάζει και να μου υποβάλλει, για να ξυπνήσει τη φαντασία μου, το τι έπρεπε να πω. Ρουφούσα αυτά που μου έλεγε, χωρίς να σταματήσω να μιλάω. Συνέχισα μάλιστα σε ένταση, λόγω του φόβου που είχε η Ρηνούλα, ο ρόλος δηλαδή. Κάποια στιγμή λέει η κυρία Κατερίνα. «Ευχαριστούμε πολύ, Λίντια μου» και ακούω τον Μουζενίδη να της ψιθυρίζει: «Εχουμε τη Ρηνούλα, λοιπόν, έτσι;». Καταλαβαίνετε πόσο συγκινήθηκα.

Αυτή υπήρξε η πρώτη μου εμπειρία. Με τον Νίκο Πιλάβιο, που ήταν τότε οκτώ χρονών και εγώ δώδεκα, γίναμε φιλαράκια. Συναντηθήκαμε πάλι στη σκηνή όταν έκανε το πρώτο της έργο για παιδιά η Ξένια Καλογεροπούλου, τον Πινόκιο, που τον έπαιξα εγώ και ο Νίκος ο Πιλάβιος έκανε τον Τζεπέτο, τον μπαμπά μου. Οταν συναντηθήκαμε όλοι μαζί, με αγκάλιασε ο Νίκος και μου είπε: «Τα παιδιά θαύματα ξαναχτυπάνε».

g

Αννα Φόνσου

Το κορίτσι με τα φραουλιά μαλλιά

«Μάρτυς κατηγορίας» (1955)

Εχω μιλήσει πολλές φορές για τον Αδόλφο Αλ Φόνσο, το γαϊδουράκι μου, το οποίο είναι η αιτία που έπαιξα τον πρώτο μου ρόλο. Αν δεν ήταν αυτός, δεν θα είχα μέσο να πάω στο θέατρο της κυρίας Κατερίνας στην 3ης’ Σεπτεμβρίου και ήμουν και τυχερή γιατί είχε ένα δέντρο απέξω για να τον δέσω! Αυτά ως προς την πρώτη μου εμφάνιση με μια χιουμοριστική νότα! Η πρώτη μου εμφάνιση, λοιπόν, ήταν στο έργο «Μάρτυς κατηγορίας» της Αγκαθα Κρίστι με τον θίασο της κυρίας Κατερίνας στο θέατρό της, στην 3ης Σεπτεμβρίου, εκεί που στεγάζεται σήμερα ο ΟΤΕ. Εκείνο τον παλιό καιρό υπήρχε η άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος του ηθοποιού. Και έτσι «το κορίτσι με τα φραουλιά μαλλιά», όπως λεγόταν ο ρόλος μου στο έργο, έπαιξε μόνο μια εβδομάδα, διότι η Αστυνομία Θεάτρου και η Αστυνομία Αθηνών με κατέβασαν βίαια από τη σκηνή! Αν αυτό συνέβαινε σήμερα, δεν θα υπήρχε πρόβλημα. Κι έτσι θα έπαιζα όλη τη σεζόν.

Βέβαια μετά ακολούθησα τον πιο σωστό δρόμο. Τελείωσα δηλαδή το σχολείο παράλληλα με τη δραματική σχολή του Δημήτρη Ροντήρη και με τη συμμετοχή μου σε βωβούς ρόλους με τον θίασο της κυρίας Κατερίνας στο θέατρο Ιντεάλ. Επειδή ήμουν πολύ μικρή στο «Μάρτυς κατηγορίας» κι ως τότε δεν είχα διαβάσει έργα της Αγκαθα Κρίστι, θυμάμαι το τρακ που είχα όταν πρωτοβγήκα και τον θαυμασμό μου στον Ηλία Σταματίου που παίζαμε μαζί, ξεχνώντας τον ρόλο που έπαιζα και την ερμηνεία του. Χάζευα τον Χρήστο Τσαγανέα που έπαιζε τον πρόεδρο του δικαστηρίου, τον Γιώργο Δάνη, τη Μαίρη Λαλοπούλου (μια από τις καλύτερες φίλες της ζωής μου μετέπειτα), τον Γιώργο Φούντα, τον Κώστα Ρηγόπουλο και προσπαθούσα να υπακούσω στις σκηνοθετικές υποδείξεις του Μάριου Πλωρίτη. Η περιέργειά μου και ο θαυμασμός μου για τους ηθοποιούς, τους οποίους δεν ήξερα ως τότε, με έκαναν αντί να παίζω να θέλω να τους ζητήσω αυτόγραφο!

Τα σκηνικά της παράστασης ήταν του Γιώργου Ανεμογιάννη, μεταφράστρια ήταν η Μαίρη Βεάκη, καλλιτεχνικός διευθυντής ο Τίτος Φαρμάκης και διευθυντής θεάτρου ο Γιώργος Γιολάσης, που μου απαγόρευσε μάλιστα να φέρνω στις παραστάσεις τον Αλ Φόνσο, γιατί τον άφηνα ώρα μόνο του και γκάριζε! Είχα βρει τρόπο όμως και τον άφηνα λίγο παρακάτω. Περιττό να σας πω πως αν και έπαιξα μόνο για μια εβδομάδα ήταν αρκετή για να με κάνει να αγαπήσω το θέατρο και να το αγαπώ ως σήμερα εξίσου δυνατά. Επίσης κατάλαβα πως για να το υπηρετήσω θα πρέπει να είμαι πολύ κοντά στην κυρία Κατερίνα που ήθελε πάντα το καλό μου και να οπλιστώ με γνώσεις! Αυτό το κατάλαβε γρήγορα κι ο Δημήτρης Ροντήρης. Εχω ένα γράμμα του που μου λέει ότι πρέπει να αφοσιωθώ για πάντα στο θέατρο και κυρίως στην αρχαία τραγωδία. Δυστυχώς η ζωή μου είναι μια τραγωδία, αλλά όχι αρχαία, σύγχρονη!

g

Λυδία Φωτοπούλου

Κόρη του Κνήμωνα

«Δύσκολος» (1975)

Ανοιξη του 1975. Τελείωνα το πρώτο έτος της δραματικής σχολής του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης. Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος έκανε οντισιόν για να προσλάβει φιγκιράν (κομπάρσους) για να στελεχώσει την παραγωγή που ετοίμαζε για τη μεγάλη του περιοδεία σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα. Ηταν δυο έργα μονόπρακτα του Μενάνδρου, ο «Δύσκολος» και η «Σαμία».

Με μεγάλη μου χαρά είδα στις ανακοινώσεις του θεάτρου ότι με πήραν. Υπήρχαν ένα σωρό βουβοί μικροί ρόλοι για μας τους μαθητές της ΑΝΩΤΕΡΑΣ! δραματικής τέχνης. Εμένα με στείλανε στη παραγωγή του «Δύσκολου». Σκηνοθέτης ο Μιχάλης Μπούχλης. Ηταν η ιστορία ενός δύστροπου μισανθρώπου που μέσα από την πλοκή του έργου γινόταν δεκτικός και φιλικός. Τον έπαιζε ο γλυκύτατος Γιώργος Βλαχόπουλος. Ο δύσκολος αυτός άνθρωπος είχε μια κόρη, την οποία ερωτευόταν ο ζεν πρεμιέ πρωταγωνιστής της παράστασης Γιώργος Λέφας. Οταν πήγα στις πρόβες και με είδε ο Μιχάλης Μπούχλης, του «κόλλησε» ότι ήμουν μοναδική για να παίξω αυτόν τον ρόλο. Ημουν πολύ μικροκαμωμένη κι έμοιαζα πραγματικά δεκαπεντάχρονη. Σε εκείνα τα χρόνια όμως, εκτός του ότι οι σχολές μας ανήκαν στην ανώτερη εκπαίδευση, υπήρχε και η άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος, που μόνο εάν είχες τελειώσει την εκπαίδευσή σου μπορούσες να πεις έστω μια φράση σε κάποια παράσταση. Με την επιμονή του αυτή, μου έβγαλε το ΚΘΒΕ ειδική άδεια «ταλέντου» για να μπορέσω να παίξω την κόρη του Δύσκολου κι έτσι σε ηλικία 19 χρόνων βρέθηκα στα «βαθιά».

Δεν ήταν μεγάλος ρόλος, αλλά σημαντικός για την πλοκή του έργου, και για τη δική μου απειρία και το πάθος μου για το θέατρο γινόταν τεράστιος. Δεν θυμάμαι πολλά, θυμάμαι άρχιζε κάπως «έφερα τη στάμνα μου στο πηγάδι κι έσπασε η στάμνα». Και φοβόμουν πώς θα το πω στον δύστροπο πατέρα μου. Αλλά ξέρω, βαθιά μέσα μου, ότι αυτή η συμμετοχή μου με γέμισε με «θησαυρούς» που δεν θα είχα αποκτήσει παρά μετά από πολλά χρόνια στο θέατρο και αν… Η παραγωγή έκανε περιοδεία δυο ολόκληρους μήνες στη Βόρεια Ελλάδα, σε μέρη που βλέπανε σπάνια θέατρο και μόνο το ΚΘΒΕ περνούσε τότε από αυτά (τα τελευταία χρόνια κανένας!). Και έτσι γνώρισα την επίδραση που έχει το θέατρο στους ανθρώπους.

Ευτυχισμένοι άνθρωποι, με χαμογελαστά πρόσωπα, μας περίμεναν στο τέλος της παράστασης να μας χαρίσουν αβγά, ψωμί ζυμωμένο από τους ίδιους, πίτες, για να μας ευχαριστήσουν για το δώρο που τους κάναμε  Θυμάμαι στα Δίκαια, ένα χωριό που για να φτάσουμε περνούσαμε με το τρένο μέσα από την Τουρκία, ο καιρός ήταν κάπως βροχερός και πράγματι άρχισε να βρέχει στη μέση της παράστασης. Ολοι βγάλανε ομπρέλες και δεν φεύγανε από τις θέσεις τους. Και εμείς βλέποντας αυτό συνεχίσαμε την παράσταση μέσα στη βροχή! Ο θησαυρός λοιπόν που απέκτησα ήταν ότι το θέατρο δεν το σπουδάζω γιατί έχω εγώ πάθος με το θέατρο, αλλά γιατί σπουδάζοντάς το γίνομαι το «μέσον» για να φτάσει το αφήγημα της ανθρώπινης περιπέτειας στους άλλους που το είχαν «ανάγκη» όσο και εγώ. Γιατί αυτό, το θεατρικό αφήγημα, δεν σου επιβάλλει τίποτα, δεν διατάζει τίποτα, δεν σου λέει σε τι πρέπει να πιστεύεις και σε τι όχι, σου δίνει μόνο τα κλειδιά ώστε μόνος σου να κατανοήσεις, να αισθανθείς και να επιλέξεις τον «κόσμο» που θέλεις να περπατήσεις ή να διανοηθείς! Η κόρη του «Δύσκολου» ήταν λοιπόν ο πρώτος ρόλος που πάτησα μαζί του το σανίδι και μου έκανε πιο «εύκολο» και συνειδητό τον διασκελισμό μου στο θέατρο.