«Ανάμεσα {LF}σε πρόζα και σε ποίηση»

Ο μονόλογος του Σάμιουελ Μπέκετ «Οχι εγώ», από τις πιο απαιτητικές σελίδες του παγκόσμιου θεατρικού ρεπερτορίου, παρουσιάζεται στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής αύριο Σάββατο. Η νέα ανάγνωση του έργου αποτελεί ανάθεση της Εναλλακτικής Σκηνής στον συνθέτη Ζήση Σέγκλια και τον σκηνοθέτη Σάββα Στρούμπο, σε συμπαραγωγή με την Ομάδα Σημείο Μηδέν. «Το ίδιο το κείμενο αλλά και η ταυτότητα της ομάδας αποτέλεσαν ουσιαστικά την έμπνευση. Εξαρχής ο στόχος μου ήταν τα ήδη μουσικά στοιχεία που εντοπίζω τόσο στο ένα όσο και στο άλλο να ενταχθούν σε ένα πιο μουσικό περιβάλλον, διατηρώντας ταυτόχρονα την ταυτότητά τους. Ετσι το όραμα, κοινό με τον Σάββα, ήταν να δημιουργήσουμε ένα υβριδικό είδος που μεταφέρεται κάπου πέρα από το θέατρο αλλά και το μουσικό θέατρο, αλλά που εκπορεύεται από το πρωτότυπο κείμενο του Μπέκετ. Δεν έχουμε δηλαδή ούτε μια θεατρική προσαρμογή με μουσική επένδυση, ούτε όμως και μια όπερα που χρησιμοποιεί το κείμενο ως λιμπρέτο» αναφέρει ο Ζ. Σέγκλιας.

Στη νέα προσέγγιση η μπεκετική ηχητική σημασιολογική «άβυσσος» αποδίδεται όχι από ένα στόμα όπως στο πρωτότυπο αλλά από δύο σώματα σε φωνητική και κινησιολογική αντίστιξη. «Εχουμε δύο σώματα αντί για ένα στόμα, που αναδύονται από έναν κρατήρα, τον ακροατή να ξετυλίγει ένα νήμα από αυτόν τον κρατήρα σε μια ατέρμονη προσπάθεια να αφουγκραστεί αυτά τα στόματα, και αντίστοιχα τη μουσική – το βουητό – να αντηχούν το σκοτάδι και το τίποτα» τονίζει ο συνθέτης, ο οποίος δούλεψε με τις σολίστ Εβελυν Ασουάντ και Ελλη Ιγγλίζ για να αποδώσουν μουσικά τον λεκτικό χείμαρρο του ρόλου τους.  «Χειρίστηκα το φωνητικό μέρος λοιπόν με μουσικούς όρους, που συνεχίζουν ωστόσο να έχουν άμεση σύνδεση τόσο με τις οδηγίες του Μπέκετ όσο και με τη σκηνοθετική πρακτική: η οδηγία για την ταχυγλωσσία – την απόδοση του κειμένου σχεδόν απνευστί – παραμένει ως γενική αίσθηση: η κατάσταση του σοκ και της αγωνίας να ειπωθούν πολλά (αλλά και τίποτα) υπό χρονική αλλά και χωρική πίεση λειτούργησε ως έμπνευση, τροφοδοτώντας τόσο σκηνικές/ερμηνευτικές οδηγίες προς τις σολίστ αλλά και αντίστοιχες μουσικές υφές» συνεχίζει ο Ζ. Σέγκλιας.

Μέσα από την επεξεργασία του έργου, εκτός από τα απαραίτητα στοιχεία για να υποστηρίξουν το δικό του δημιουργικό όραμα, ανακάλυψε κι άλλα που τον συγκινούν σε προσωπικό επίπεδο. «Αυτό που με γοητεύει στον Μπέκετ είναι κατ’ αρχήν η γραφή του, και πιο συγκεκριμένα δύο χαρακτηριστικά: η αποδόμηση του λόγου και η αφαίρεση στα ελάχιστα, στις λέξεις. Και η ηχητική προσέγγιση, τόσο μέσα από τον ήχο της ίδιας της γλώσσας όσο και μέσα από τις ρυθμικές δομές που δημιουργεί στον λόγο του, κάτι ανάμεσα σε πρόζα και ποίηση. Αυτά τα χαρακτηριστικά αποτελούν για έναν συνθέτη που τον ενδιαφέρει ο λόγος αστείρευτο υλικό. Η εικόνα της απομονωμένης λέξης μέσα σε ένα συντακτικό χάος, που εύκολα παραλληλίζεται με το απομονωμένο άτομο μέσα σε ένα κατεστραμμένο σκηνικό, φαίνεται ιδανικό πλαίσιο για να εφαρμόσω τις παραπάνω ιδέες μου. Και το “Οχι εγώ” η πιο ακραία εφαρμογή στο μπεκετικό σύμπαν» παραδέχεται ο Ζήσης Σέγκλιας.

Αναπόφευκτα, το «Οχι εγώ», ο τίτλος και το περιεχόμενο του έργου, δημιουργεί συνειρμούς για τον διαχωρισμό μονάδας και συνόλου. Αραγε, στη σημερινή κοινωνία, για τον συνθέτη, το εγώ υπερπροβάλλεται; «Η νεοφιλελεύθερη κοινωνία σαφέστατα προτάσσει το προσωπικό εγώ έναντι του συλλογικού εγώ. Βέβαια, το “Οχι εγώ” του Μπέκετ δεν θα έλεγα ότι έχει σαφείς πολιτικές προεκτάσεις. Το Not I, ο Αλλος, έχει να κάνει με κάτι βαθύτατα υπαρξιακό. Εχει να κάνει με τη διάσπαση του εγώ και της εξωτερικής του φωνής· έχουμε ένα δίπολο ανάμεσα στη συνείδηση και το ασυνείδητο, και μάλιστα τοποθετημένα σε έναν μη-τόπο, χρονικά απροσδιόριστο. Αυτά είναι φαινομενικά προσωπικά ζητήματα, αλλά μπορούν κάλλιστα να ιδωθούν και μέσα από ένα πιο κοινωνικό πρίσμα, μέσα από μια φιλοσοφική θεώρηση για την ανθρώπινη ύπαρξη. Στη σημερινή κοινωνία ίσως τέτοια ζητήματα να φαίνονται ασήμαντα ή να παραμερίζονται σε μια προσπάθεια για να ικανοποιηθεί το ατομικό εγώ».