Σινεμά και πολιτική στην οθόνη και στο κόκκινο χαλί

Μέσα σε μια ατμόσφαιρα μουντή, βροχερή και κρύα, το φεστιβάλ Βερολίνου, που διανύει σήμερα την πέμπτη ημέρα της 73ης έκδοσής του, παρουσίασε στιγμές με, αν όχι αξέχαστο, σίγουρα ιδιαίτερο χαρακτήρα – κυρίως πολιτικό. Την ώρα που οι σταρ περπατούσαν πάνω στο κόκκινο χαλί προκειμένου να παραστούν στη βραδινή επίσημη πρεμιέρα του περασμένου Σαββάτου στο Μπερλινάλε Πάλαστ, διαδηλωτές διαμαρτύρονταν εναντίον του καταπιεστικού καθεστώτος στο Ιράν ζητώντας την απελευθέρωση δυο ιρανών δημοσιογράφων και του ιρανού χιπ χόπερ Τουμάζ Σαλεχί που κρατούνται στη φυλακή στην Τεχεράνη. Στο γκρουπ των διαδηλωτών εισχώρησαν η ιρανή διεθνής σταρ Γκολσιφτέχ Φαραχανί (μέλος της φετινής κριτικής επιτροπής στην Μπερλινάλε), η πρωταγωνίστρια της ταινίας «Holy Spider», επίσης ιρανή ηθοποιός Ζαρ Αμίρ Εμπραχιμί, οι διευθυντές της Μπερλινάλε Μαριέτ Ρίσενμπεκ και Κάρλο Τσατριάν, όπως και η πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, αμερικανίδα ηθοποιός και σκηνοθέτρια Κρίστεν Στιούαρτ. Το σύνθημα «Women, Life Freedom» (Γυναίκα, Ζωή Ελευθερία) θέρμανε την παγωμένη ατμόσφαιρα και μάλιστα υπό καταρρακτώδη βροχή.

Πεν και Ζελένσκι

Η αυλαία της διοργάνωσης σηκώθηκε την περασμένη Πέμπτη με την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας «She came to me» της Ρεμπέκα Μίλερ, παρουσία των Αν Χάθαγουεϊ, Μαρίσα Τομέι και Πίτερ Ντίνκλεϊτζ. Ανάμεσα στους θεατές που χειροκροτήθηκαν με ενθουσιασμό ήταν και τα πρόσωπα που συζητήθηκαν περισσότερο τις πρώτες μέρες του φεστιβάλ: ο αμερικανός ηθοποιός και σκηνοθέτης Σον Πεν και ο κατά κάποιον τρόπο σταρ της τελευταίας ταινίας του, «Superpower», ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Tο «Superpower» παρουσιάστηκε εκτός συναγωνισμού στο Βερολίνο όπου ο Πεν, μιλώντας στους δημοσιογράφους, έκανε αυτό ακριβώς που κάνει στην ταινία: έπλασε το εγκώμιο του Ζελένσκι τον οποίο θεωρεί «πρότυπο πολιτικού ηγέτη, ικανό να εμπνεύσει όχι μόνον τους ίδιους τους Ουκρανούς αλλά ανθρώπους σε όλον τον κόσμο». Η ίδια η ταινία είναι αρκετά ενημερωτική επί του θέματος (χωρίς να προσθέτει πράγματα που δεν γνωρίζουμε ήδη) δίνοντας όμως έμφαση και στις μέρες που προηγήθηκαν της επίθεσης των Ρώσων κατά της Ουκρανίας, όταν ο Σ. Πεν βλέποντας την κατάσταση (αλλά χωρίς να πιστεύει ότι θα γινόταν η επίθεση) αποφάσισε να ταξιδέψει στην Ουκρανία και να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για την έκρυθμη κατάσταση.

Η Τζόαν Μπαέζ

Την ίδια ώρα ένας μουσικός θρύλος από την Αμερική του οποίου το όνομα έχει συνδεθεί με την αντίσταση απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης επίσης ήρθε στο Βερολίνο. Η Τζόαν Μπαέζ που δεν χρειάζεται συστάσεις. Από το ντεμπούτο της σε ηλικία 18 ετών, η μουσικός, υπερασπίστρια των πολιτικών δικαιωμάτων και ακτιβίστρια βρίσκεται στη σκηνή για περισσότερα από 60 χρόνια. Για την 82χρονη Μπαέζ «το προσωπικό ήταν πάντα πολιτικό» και η δυναμική πολιτική περσόνα που διαμόρφωσε οφείλεται τόσο στη φιλία της με πρόσωπα όπως ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ όσο και στον εκ φύσεως ειρηνισμό της. Σε κάθε περίπτωση, η Μπαέζ ανέκαθεν προκαλούσε θόρυβο και διόλου τυχαία έτσι τιτλοφορείται το ντοκιμαντέρ των Κάρεν Ο Κόνορ, Μίρι Ναβάσκι και Μαέβε Ο’ Μπόιλ που παρουσιάστηκε στο παράλληλο πρόγραμμα του Πανοράματος Βερολίνο: «Joan Baez I am a noise». Σε αυτή τη κινηματογραφική βιογραφία που ανοίγει με την αποχαιρετιστήρια περιοδεία της τραγουδίστριας, η Μπαέζ κάνει τον απολογισμό της και δεν είναι απλώς αποκαλυπτική αλλά θαρραλέα στην αντιμετώπιση οδυνηρών για τον βίο της αναμνήσεων.

Στο Σαράγεβο

Ο πολιτικός χαρακτήρας των πρώτων ημερών του φεστιβάλ δεν σταματά εδώ. Το ντοκιμαντέρ «Kiss the future Music, Journalism and Art During the Siege of Sarajevo» αφορά κυρίως τη μουσική σκηνή που από το πουθενά άρχισε να αναπτύσσεται στο Σαράγεβο την ώρα που ο εμφύλιος πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία μαινόταν και η πόλη είχε μετατραπεί σε συντρίμμια από τους βομβαρδισμούς. Το ανατριχιαστικό εδώ είναι ότι η ταινία δηλώνει το πόσο αυτή η μουσική εκτόνωση των καλλιτεχνών τους βοήθησαν, χωρίς υπερβολή, να επιβιώσουν από τα εγκλήματα που διέπραξε ο στρατός του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Καλύπτοντας όμως και τον ρόλο του δημοσιογράφου εκείνης της εποχής, ένα από τα πρόσωπα που μιλούν στην ταινία είναι και η διάσημη βρετανο-ιρανή δημοσιογράφος Κριστιάν Αμανπούρ που μοιράζεται τις τραυματικές εμπειρίες της ως πολεμική ανταποκρίτρια από το Σαράγεβο εκφράζοντας σκέψεις για τον άθλιο πολλαπλασιασμό των ψεύτικων ειδήσεων.