Πού πάνε οι «χαμένοι» ποιητές;

Υπάρχουν δύο ταινίες (περισσότερες είναι αλλά επιλέγω τα πιο τρανταχτά παραδείγματα) που ενώ όταν βγήκαν στις αίθουσες δημιούργησαν σάλο με τα μηνύματά τους, εμένα μου προκαλούσαν μεγάλη αμηχανία ως προς το «τι θέλει να πει ο ποιητής;». Η μία ήταν το «Θέλμα και Λουίζ» (1991) του Ρίντλεϊ Σκοτ. Δηλαδή τι; Αν μια γυναίκα αποφασίσει να «δραπετεύσει» από έναν γάμο που την καταπιέζει και της έχει κλέψει τη χαρά, καταλήγει σε έναν γκρεμό; Οτι ο θάνατος είναι το αντίτιμο της ελευθερίας; Ωραίο και λυρικό και γοητευτικό το στόρι, αλλά σου υπέβαλλε κατά κάποιον τρόπο και την ιδέα ότι οι ηρωίδες του, όταν έμειναν «ακηδεμόνευτες», τα έκαναν μαντάρα.

Η άλλη ήταν ο «Κύκλος των χαμένων ποιητών» (1989) του Πίτερ Γουίαρ. Τι είναι δηλαδή οι ποιητές και, κατ’ επέκταση, οι «φέροντες την ποιητικότητα» που σημαίνει γενικώς οι καλλιτέχνες; Κάποιοι αλαφροΐσκιωτοι που σαλτάρουν πάνω στα θρανία; Που τρέχουν στα χωράφια, πετάνε τα καπέλα τους στον αέρα και πηδάνε φράχτες; Ετσι πολεμάς ας πούμε το σύστημα; Με μούτες και μαλλιά που ανεμίζουν; Ναι, το ξέρω με τέτοιο υλικό κάνεις ωραία πλάνα και, στο κάτω-κάτω, ο κινηματογράφος είναι μια συνεκδοχή της πραγματικότητας, μια χαραμάδα της, πάντως έτσι το σύστημα δεν αλλάζει.

Από την άλλη, η ζωή με ευλόγησε να συναναστραφώ αρκετούς ποιητές και ακόμη περισσότερους καλλιτέχνες. Δεν μπορώ να φανταστώ ούτε τον Μάνο Ελευθερίου ούτε την Κική Δημουλά ούτε τον Μένη Κουμανταρέα ούτε τον Γιάννη Κοντό να τρέχουν σε λιβάδια και να πηδάνε φράχτες. Πώς θα έτρεχε η Δημουλά με τα «μαμαδίστικα» ταγέρ που φορούσε; Για τον Κοντό ούτε λόγος. Θα φοβόταν μήπως ιδρώσει και κρυώσει – ούτε τον Αύγουστο δεν αποχωριζόταν τα κασκόλ του και, ίσως, η «ποιητικότητα» της ψυχοσύνθεσής του εκπορευόταν από αυτό το «κρύο» που κουβαλούσε εντός του σε όλη του τη ζωή. Ο Κουμανταρέας θα θύμωνε και ο Ελευθερίου θα κάγχαζε.

Τα σκεφτόμουν αυτά με αφορμή τις κινητοποιήσεις και τις δηλώσεις των ηθοποιών και λοιπών καλλιτεχνών με αφορμή την αναγνώριση των πτυχίων τους. Αίτημα σωστό και δίκαιο. Πρώτα απ’ όλα διότι είναι κάτι που εκκρεμεί εδώ και είκοσι χρόνια και φαίνεται ότι η κάθε κυβέρνηση το πέταγε στην επόμενη ως «καυτή πατάτα». Ακόμη και αν πρόκειται για κάτι το συμβολικό, υπάρχουν περιπτώσεις όπως αυτή που ο συμβολισμός αποτελεί και ουσία. Αυτό που θεωρώ άστοχο και, στην τελική, απαξιωτικό για τους ίδιους τους καλλιτέχνες είναι ο τρόπος που διεκδικούν το δίκαιο αίτημά τους. Ως μεγάλα, θυμωμένα παιδιά. Που εξαιρούν εαυτούς από τον «ανθρωποπολτό». Διότι αυτοί και μόνο αυτοί είναι «φτιαγμένοι από το υλικό των ονείρων» όπως μας λένε, με δικά τους λόγια, οι μπροστάρηδες και τα πανό των κινητοποιήσεων. Μόνο που ο Σαίξπηρ στην «Τρικυμία» το έγραψε αυτό για όλους τους ανθρώπους.

Αλλο θέατρο, άλλο θεατρινισμός  

Οι καλλιτέχνες, ειδικά οι ηθοποιοί, δεν είναι, δεν μπορεί να είναι παιδιά, ούτε καν μεγάλα. Η τέχνη τους δεν «πλουτίζεται» ούτε από την αφέλεια ούτε από την ευπιστία ούτε καν από την αθωότητα – και ας μην μπερδεύουμε την ιδιορρυθμία με την παιδικότητα. Ο θεατρικός λόγος θέλει υποψιασμένο ερμηνευτή και ακόμη πιο υποψιασμένο «πομπό». Θέλει συγκροτημένο μυαλό και συγκροτημένη προσωπικότητα, απρόβλεπτη ίσως αλλά συγκροτημένη. Διαφορετικά, η τέχνη εκπίπτει σε χάπενινγκ και το θέατρο σε θεατρινισμό. Μεγάλη διαφορά. Οσο και αυτή του Καραγκιόζη από το καραγκιοζιλίκι.

Θα περίμενα αυτή η κινητοποίηση των καλλιτεχνών να γίνει με διαφορετικούς όρους και με διαφορετικό λόγο. Να μη μοιάζει τόσο πολύ, για παράδειγμα, με τις αντίστοιχες των ανεμβολίαστων υγειονομικών. Να υπάρχει η αποτύπωση της τέχνης τους με κάποιον τρόπο που θα με εξέπληττε, που εγώ η οποία δεν είμαι καλλιτέχνις δεν θα μπορούσα να σκεφτώ. Οχι με προσωπάκια βαμμένα σαν κλόουν με κάτι εντελώς άτεχνες παντομίμες ή με φάτσες παραμορφωμένες από το μίσος. Ούτε με ξανά μανά συναυλίες του ποδαριού και με δάκρυα, πολλά δάκρυα. Στο κάτω-κάτω ο ρόλος της τέχνης τους, που δικαίως θέλουν να αναγνωριστεί εκπαιδευτικά, δεν είναι να συγκινείται αλλά να συγκινεί.