«Γκαίτε, Ελύτης, Μαζάουερ {LF}για μαθητές λυκείου»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν με κάτι πολύ παλιά ημερολόγια που βρήκα τυχαία. Οι άνθρωποι που τους ανήκαν είναι βέβαια νεκροί πια από καιρό. Οταν όμως τα έγραφαν, ήταν πάρα πολύ νέοι και δεν είχαν ιδέα για τίποτα.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής, θα επέλεγα κάτι ήσυχο και χαλαρό, αλλά με τέμπο. Δίχως λόγια. Θα μου άρεσε να έχει μια αίσθηση περιπετειώδη ή ειρωνική ή και τα δυο.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι ο χρόνος που περνάει κανείς σκεπτόμενος αυτά που πρέπει να γράψει, αλλά κάνοντας εν τω μεταξύ άλλα πράγματα.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη λυκείου θα ήταν – δεν είμαι αρμόδιος να κρίνω και δεν είναι και κάτι που με αφορά για να είμαι ειλικρινής. Αντίθετα, τρία βιβλία που θα πρότεινα σε έναν μαθητή ή σε μια μαθήτρια λυκείου για την προσωπική τους βιβλιοθήκη θα ήταν «Τα Πάθη του Νεαρού Βέρθερου» του Γκαίτε, η επίτομη «Ποίηση» του Ελύτη και η «Σκοτεινή ήπειρος» του Μαζάουερ.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά τα πάντα. Ως καλλιτέχνης, είτε στο θέατρο είτε στη συγγραφή, αντιλαμβάνομαι πως η τέχνη μου συνομιλεί με το κοινό και είναι επομένως ανοιχτή στην κριτική κάθε είδους. Εχω όμως μάθει αυτά, όσο κι αν τα αποδέχομαι, να μην με αφορούν κατά βάθος. Η κριτική που στ’ αλήθεια με αγγίζει είναι εκείνη που προέρχεται από τους ανθρώπους που αγαπώ.

Η αυτοκριτική ξεκινάει από την παιδική ηλικία, από την πρώτη ίσως συνάντηση με τη βαρύτητα, και είναι ενστικτώδης, είναι ένα παράπονο που εκφράζεται για να ακουστεί, περιμένοντας κανείς πως κάποιος θα βρεθεί να τον παρηγορήσει. Η αυτοκριτική καθίσταται ουσιαστική αργότερα, όταν είναι πια απαρήγορη, όταν γίνεται σαφές πως δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει κανέναν άλλον για τις πτώσεις και τις αποτυχίες του, εκτός από τον εαυτό του. Η αυτοκριτική είναι ένα ευγενικό χαρακτηριστικό μιας προσωπικότητας και είναι εξαιρετικά ευεργετική όταν οδηγεί σε νέα ξεκινήματα.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι εκείνη που νομίζω πως όλοι ζηλεύουν, του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες από τα Εκατό Χρόνια Μοναξιά: «Πολλά χρόνια αργότερα, μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, ο συνταγματάρχης Αουρελιάνο Μπουενδία θα θυμόταν εκείνο το μακρινό απόγευμα που ο πατέρας του τον είχε πάει να γνωρίσει τον πάγο». Μου φέρνει στον νου τον πατέρα μου κι ας μην έχουμε ούτε εκείνος ούτε εγώ καμία σχέση με τίποτα απ’ όλα αυτά.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι πως είναι μάλλον κακόγουστο να μιλά κανείς για τον εαυτό του με ιστορικούς όρους. Ο,τι κρίνεται κρίνεται μετά το τέλος του και τέλος πάντων ας θυμόμαστε πως το καλό έργο δεν έχει εποχή. Προσωπικά, πάντως, θα μου άρεσε να μιλάω για μια λογοτεχνία του ξεκινήματος. Αλλωστε: «Κάθε ξεκίνημα είναι ευχάριστο. Το κατώφλι είναι το σημείο της προσμονής».

Ας φύγουμε λοιπόν είναι ο τίτλος του πρώτου βιβλίου (εκδόσεις Καστανιώτη) του γνωστού σκηνοθέτη Αλέξανδρου Διαμαντή. Μια νουβέλα ενηλικίωσης για μια γενιά που μεγάλωσε ρομαντικά και προσγειώθηκε απότομα στην πραγματικότητα μέσα από σκληρές εκπλήξεις, διατηρώντας άσβεστο το πάθος της για τη ζωή και αμείωτη την αγάπη της για τον άνθρωπο.