«Πίεση και δημιουργία πάνε χέρι χέρι»

«Οση εμπειρία και αν έχεις αποκτήσει στην πάροδο των χρόνων» πιστεύει ο Ρότζερ Ντίκινς, «αν δεν είσαι το ίδιο νευρικός στην τελευταία σου δουλειά όσο ήσουν στη πρώτη, το πιθανότερο είναι να μην την κάνεις σωστά». Ο Ντίκινς κάτι ξέρει για το λέει. Ενας από τους σημαντικότερους εν ζωή διευθυντές φωτογραφίας του κινηματογράφου, δεκαέξι (!) φορές υποψήφιος για το Οσκαρ φωτογραφίας και κάτοχος δύο – για το «Blade Runner 2049» του Ντενί Βιλνέβ και για το «1917» του Σαμ Μέντες.

Ο Ντίκινς, που στις 24 Μαΐου θα γίνει 74 χρονών, εργάζεται στον κινηματογράφο και την τηλεόραση από τη δεκαετία του 1970 και μετρά συνεργασίες με τεράστια ονόματα σκηνοθετών και σε εμβληματικές ταινίες κάθε είδους: από το «Σιντ και Νάνσι» του Αλεξ Κοξ, μέχρι την «Τελευταία έξοδο: Ρίτα Χέιγουορθ» του Φρανκ Ντάραμποντ και από το «Θα ζήσω» του Τιμ Ρόμπινς ως τις περισσότερες ταινίες των αδελφών Τζόελ και Ιθαν Κόεν («Φάργκο», «Αληθινό θράσος», «Καμιά προσευχή για τους μελλοθάνατους», «Ο μεγάλος Λεμπόφσκι», «Ω αδερφέ, πού είσαι»;) που σίγουρα θα τον θεωρούν έναν από τους καλύτερους συνεργάτες τους.

Η νέα ταινία
Τελευταία δουλειά του Ντίκινς που βλέπουμε στην Ελλάδα είναι η «Αυτοκρατορία του φωτός», ένα ψυχολογικό δράμα του Σαμ Μέντες, με τον οποίο ο Ντίκινς επίσης έχει συνεργαστεί σε πολλές ταινίες. Η «Αυτοκρατορία του φωτός» (που έχει μόνο μία υποψηφιότητα στα φετινά Οσκαρ, αυτή του Ντίκινς) είναι γυρισμένη, ως επί το πλείστον, στον χώρο ενός κτιρίου που κάποτε υπήρξε δοξασμένη κινηματογραφική αίθουσα και πλέον παρακμάζει. Κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας είναι η Χίλαρι (Ολίβια Κόλμαν) μια εργαζόμενη στην αίθουσα, η οποία πάσχει από σοβαρά θέματα με την ψυχική της υγεία. Πάνω της στηρίζεται όλη η ταινία που κατά κάποιον τρόπο είναι εμπνευσμένη από τις εμπειρίες του Σ. Μέντες με την ίδια τη μητέρα του που σύμφωνα με δικά του λεγόμενα έπασχε από σχιζοφρένεια.

Μια προηγούμενη δουλειά του Ρότζερ Ντίκινς στον χώρο του ντοκιμαντέρ έπαιξε ρόλο στο πώς ο ίδιος, από την πλευρά του τεχνικού, αντιμετώπισε την προσέγγιση της Χίλαρι. «Δεν ξέρω αν ήταν μια περισσότερο προσωπική εμπειρία απ’ ό,τι άλλες ταινίες που έχω κάνει, μπορώ να πω όμως ότι μια φορά κι έναν καιρό και για πολλά χρόνια εργαζόμουν σε ντοκιμαντέρ και δύο από τα τελευταία που είχα κάνει με τον φίλο μου τον Τζον Σόντερς αφορούσαν ψυχικές ασθένειες. Περάσαμε για ένα διάστημα σε ένα ίδρυμα ψυχικά ανιάτων στο Νοτιοδυτικό Λονδίνο ακολουθώντας τη ζωή μερικών ασθενών. Αυτό το στοιχείο σε σχέση με τη Χίλαρι, νομίζω ότι με επηρέασε κάπως· ήταν σαν να επισκέπτομαι ξανά αυτόν τον κόσμο. Ισως όμως δεν θα το αποκαλούσα τόσο “προσωπικό” όσο απλώς διαφορετικό συγκριτικά με άλλες ταινίες που έχω κάνει.» Εδώ, ο Ντίκινς θα γελάσει λίγο, επισημαίνοντας ότι όλες τις δουλειές του τις θεωρεί προσωπικές.

«Οταν προσπαθείς να πετύχεις το καλύτερο αποτέλεσμα, μεγάλο μέρος της διαδικασίας θα είναι αναγκαστικά συνδεδεμένο με το στρες. Είναι τόσο απλό και δεν χρειάζεται μεγαλύτερη ανάλυση. Ούτως ή άλλως η τελειότητα δεν είναι εφικτή· δεν θα μπορέσεις ποτέ να την κατακτήσεις. Μια ταινία είναι πάντα ένας συμβιβασμός. Είτε επειδή ο καιρός δεν είναι αυτός που θέλεις, είτε επειδή ο χρόνος δεν είναι αρκετός, είτε επειδή δεν έχεις αρκετά χρήματα για τους φωτισμούς που χρειάζεσαι. Τα πράγματα στραβώνουν. Ομως το ότι δεν μπορείς να πετύχεις την τελειότητα δεν σημαίνει ότι θα σταματήσεις να προσπαθείς».

Ρωτώ τον Ντίκινς αν τελικά δουλεύοντας υπό συνθήκες πίεσης το αποτέλεσμα μπορεί να γίνει ακόμα πιο καλό απ’ όσο αν θα δούλευε χωρίς πίεση· κάτι που συμβαίνει σε αρκετά επαγγέλματα, συμπεριλαμβανομένου του δημοσιογραφικού. «Πίεση και δημιουργία πάνε χέρι – χέρι νομίζω», «δεν ξέρω ποιο είναι η κότα και ποιο το αβγό. Και δεν εννοώ μόνο τις πρακτικές πιέσεις, το πρόγραμμα, τα φώτα, τον καιρό κ.ο.κ. αλλά και την προσωπική πίεση του καθενός. Το παν είναι να μείνεις εσύ ικανοποιημένος, μέσα σου, με αυτό που κάνεις. Είμαι βέβαιος ότι το ίδιο συμβαίνει παντού· από τη δουλειά του δημοσιογράφου μέχρι του κτίστη.

«Να προσαρμόζεσαι»
Δούλεψα κάποτε στην ταινία “Βουνά του φεγγαριού” με τον μεγάλο σκηνοθέτη Μπομπ Ράφελσον που πέθανε προσφάτως, ο οποίος θυμάμαι να μου λέει “να προσέχεις όταν σου δίνουν τα πάντα γιατί τότε θα χαθείς. Με τα εμπόδια και τους περιορισμούς μπορείς να γίνεις περισσότερο δημιουργικός”. Και νομίζω ότι ισχύει, αν και η φύση αυτής της δουλειάς που κάνω είναι διαρκώς γεμάτη από περιορισμούς και εμπόδια. Εξάλλου υπάρχουν ταινίες και ταινίες. Μια ταινία όπως το “1917” για παράδειγμα είναι εξαρχής προγραμματισμένη στην εντέλεια αφού είναι μερικά μονοπλάνα στα οποία δεν πρέπει να γίνει κανένα λάθος. Από την άλλη πλευρά μια ταινία όπως το “Σύρριζα”, η πρώτη που έκανα με τον Σαμ Μέντες, είχε μια εντελώς διαφορετική διαδικασία, γεμάτη αυτοσχεδιασμούς και ενστικτώδεις αποφάσεις. Το θέμα είναι να προσαρμόζεσαι στην κάθε κατάσταση και νομίζω ότι μπορώ να πω ότι τα έχω καταφέρει».

Ο Ντίκινς μεγάλωσε στο Τόρκουεϊ του Ντίβον στη Νοτιοδυτική Αγγλία, σε μια περιοχή που ενδεχομένως να μοιάζει με αυτή της ταινίας «Η αυτοκρατορία του φωτός» (όπου ο τόπος δεν ονομάζεται). Τον ρωτάω αν το γύρισμα της ταινίας τον μετέφερε πίσω σε άλλες εποχές, ίσως ακόμα και νοσταλγικά. «Η νοσταλγία δεν είναι απαραιτήτως πάντα καλή» απάντησε ο Ντίκινς. «Η περίοδος που βλέπουμε στην ταινία δεν ήταν και τόσο καλή για πολύ κόσμο. Θάτσερ, διαμαρτυρίες στους δρόμους, ξύλο, όλα αυτά. Η αλήθεια είναι ότι δεν θέλω να πολυθυμάμαι τις καταστάσεις εκείνης της περιόδου και τις έζησα έντονα. Ο ίδιος ο τόπος βέβαια, ναι, πάντα σου φέρνει όμορφες αναμνήσεις».