Ηχοδύναμα

Πρωτοχρονιάτικη συναυλία της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Βιέννης 2023, Franz Welser – Möst, SONY, 2 CD

Πρωτοχρονιάτικη συναυλία της Βιέννης: το πιο εμπορικό brand που έγινε ποτέ από συμφωνική ορχήστρα και που δεν υπάρχει τίποτα που να το πλησιάζει καν. Είναι η συναυλία που θα καθηλώσει στις τηλεοράσεις πολλά εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο κάθε πρωτοχρονιά στις 11.15 το πρωί, που θα βρίσκεται διαθέσιμη για αγορά σε μορφή CD μόλις ελάχιστες ημέρες μετά από την ώρα που θα τελειώσουν τα (ατέλειωτα…) χειροκροτήματα του φανατικού κοινού της και που για να βρει κάποιος εισιτήριο για να την παρακολουθήσει ζωντανά στην αίθουσα των Φίλων της Μουσικής της Βιέννης, όχι μόνον θα πρέπει να έχει προνοήσει πάρα πολύ καιρό πριν, αλλά θα πρέπει και να είναι καλά… διασυνδεδεμένος και, φυσικά, να πληρώσει αυτή του την επιθυμία πάρα πολύ ακριβά. Και το ερώτημα που ευλόγως εγείρεται είναι ένα: Γιατί;

Η απάντηση ουδεμία σχέση με τη μουσική έχει. Είναι όλο, από πάνω μέχρι κάτω, ένας θρίαμβος του μάρκετινγκ. Με περίπου βεβαιότητα μπορεί να πει κανείς ότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να ασχολείται σοβαρά με τη μουσική και να ενδιαφέρεται πραγματικά γι’ αυτή τη συναυλία, που η μουσική της σημασία είναι από ελάχιστη έως ανύπαρκτη. Με άλλα λόγια, εάν το ίδιο ακριβώς πρόγραμμα, με τους ίδιους ακριβώς συντελεστές, στον ίδιο ακριβώς χώρο, ακουγόταν όχι αυτή την ημέρα και σε αυτές τις συνθήκες, αλλά, λ.χ., στις 20 Μαρτίου, ουδείς υπήρχε πιθανότητα να ασχοληθεί μαζί του, πέραν βεβαίως των φανατικών οπαδών του βιεννέζικου βαλς και ιδίως εκείνων των συνθετών της οικογένειας Στράους. Που είναι ωραία, ενδιαφέροντα, χαριτωμένα, ευχάριστα, έχουν ιστορία, μυρίζουν Βιέννη, αλλά που, παράλληλα, αν δεν τα ακούσεις, δεν έχεις χάσει απολύτως τίποτα στο πέρασμά σου από αυτή τη ζωή.

Από αυτή την άποψη, η πρωτοχρονιάτικη συναυλία καθιστά ακόμα μεγαλύτερο τον θρίαμβό της: πώς έγινε και για τόσα εκατομμύρια ανθρώπων στον 20ο και τον 21ο αιώνα έχει καταφέρει να ταυτιστεί αυτή η μουσική, η πράγματι σφραγίδα της Βιέννης, με την πόλη που, την ίδια στιγμή που αυτή η μουσική διασκέδαζε την ηγέτιδα τάξη της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, είχε πίσω της τον Χάιντν, τον Μότσαρτ και τον Μπετόβεν και μπροστά της τον Μπρούκνερ και τον Μπραμς;

Η πρωτοχρονιάτικη συναυλία θα έπρεπε να είναι μάθημα στα μεγαλύτερα ΜΒΑ του κόσμου. Δεν θα έπρεπε ίσως να φτάσει κανείς στο σημείο να πει ότι τίτλος του μαθήματος θα έπρεπε να είναι «Πώς να πουλάτε φύκια για μεταξωτές κορδέλες». Ομως, αν το έλεγε, δεν θα απείχε από την πραγματικότητα. Γιατί αυτό συμβαίνει τουλάχιστον ως προς τη μεγάλη πλειονότητα του κοινού που την ακούει – κοινό που χωρίζεται βασικά σε δύο κατηγορίες: η πρώτη είναι η μακράν μικρότερη μερίδα, που ξέρει ακριβώς τι είναι αυτό που ακούει και γιατί το ακούει. Και η δεύτερη, η τεράστια, που νομίζει ότι ακούει την (κακώς) λεγόμενη κλασική μουσική από τη Βιέννη της χρυσής εποχής, κάτι που είναι δύσκολο να πεις αν είναι για γελοία ή για κλάματα.

Τώρα, με όλα αυτά να έχουν ξεκαθαρίσει, να πάει κανείς και στο περιεχόμενο και τους συντελεστές: ναι, είναι η θεωρούμενη από πολλούς, ως καλύτερη ορχήστρα του κόσμου. Ναι, στο πόντιουμ κάθε χρόνο ανεβαίνουν μόνον παγκοσμίως κορυφαίοι μαέστροι. Ναι, τα έργα που παίζονται, μπορεί να είναι ελαφρά μουσική, αλλά είναι ιδιοφυής ελαφρά μουσική. Και γι’ αυτό αντέχουν. Εκείνο όμως που τους κάνει όλους αυτούς να πηγαίνουν και να ξαναπηγαίνουν δεν είναι τίποτα από τα παραπάνω: είναι η αίσθηση ότι μετέχουν μιας μεγάλης παράδοσης με μία ιστορία που, ξεκινώντας ήδη από το 1838, σε λίγο θα μετρά δύο ολόκληρους αιώνες. Αυτό μετράει πάνω απ’ όλα.