«Η αποστολή μας δεν τελειώνει στις συναυλίες»

Την Κυριακή 28 Φεβρουαρίου του 1943 το απόγευμα η Ελλάδα συνόδευε τον ποιητή Κωστή Παλαμά στην τελευταία του κατοικία μετατρέποντας τον αποχαιρετισμό αυτόν στη μεγαλύτερη αντιπολεμική διαδήλωση. Λίγες μέρες πριν, στις 2 Φεβρουαρίου, είχε γεννηθεί η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών ως διάδοχο σχήμα της Συμφωνικής Ορχήστρας του Ωδείου Αθηνών. Η πρώτη της συναυλία πραγματοποιήθηκε στο θέατρο Ολύμπια, πρωί στις 28 Φεβρουαρίου, προκειμένου να μπορέσει ο κόσμος να πάει στην κηδεία του κορυφαίου ποιητή. Η ατμόσφαιρα στην κατάμεστη αίθουσα του Θεάτρου Ολύμπια ήταν ηλεκτρισμένη. Με βαθύ πατριωτικό αίσθημα και συναίσθηση της ιστορικότητας της στιγμής, τόσο οι μουσικοί όσο και το ακροατήριο μετουσίωσαν την πρώτη συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών σε μια γιορτή ελευθερίας.

Το μουσικό σύνολο γιορτάζει τα 80 χρόνια παρουσίας στην πολιτιστική ζωή του τόπου με μια συναυλία στις 3 Φεβρουαρίου στην αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Στο επίκεντρό της είναι ο θρυλικός βιρτουόζος Βαντίμ Ρέπιν, ο οποίος αναμετράται με ένα από τα πιο απαιτητικά έργα στο ρεπερτόριο του βιολιού, το «Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα σε ρε μείζονα» του Πιοτρ Ιλιτς Τσαϊκόφσκι. Την εορταστική βραδιά ανοίγει η υψίφωνος Τσέλια Κοστέα ερμηνεύοντας το Vocalise για υψίφωνο και ορχήστρα του Νέστορα Ταίηλορ – σύνθεση που αντιμετωπίζει τη φωνή ως ορχηστρικό όργανο και οδηγεί στα άκρα τις δεξιοτεχνικές ικανότητες της σολίστ. Ο επίλογος δίνεται με τη συγκλονιστική Συμφωνία αρ. 1 σε ρε μείζονα του Γκούσταβ Μάλερ, γνωστή και με το προσωνύμιο «Τιτάν», η οποία αντλεί από το ομώνυμο μυθιστόρημα του ρομαντικού Ζαν Πολ. Την Ορχήστρα διευθύνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Λουκάς Καρυτινός.

Σύμφωνα με τον τελευταίο, λίγοι είναι οι θεσμοί στη χώρα μας που μπόρεσαν να μακροημερεύσουν και τονίζει ότι ακόμα λιγότεροι εκείνοι που ενώ λειτουργούν στην Ελλάδα, έχουν διεθνή επικοινωνία και αναγνώριση. «Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών ανήκει σε αυτούς τους ελάχιστους. Κρατώντας σφιχτά το χέρι της συμφωνικής μουσικής που οι ρίζες της βρίσκονται στους αρχαίους προγόνους μας και στην Ευρώπη, ενθαρρύνει και προάγει τη συμφωνική δημιουργία στη σύγχρονη Ελλάδα, αλλά και σε όλον τον κόσμο. Ογδόντα χρόνια νομικής υπόστασης γιορτάζουμε φέτος και μπορούμε να προσθέσουμε άλλα τόσα, πριν από την ονομασία μας ως Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών. Δεν είναι λίγα για το είδος της μουσικής που υπηρετούμε και τις ποικιλότροπες προτεραιότητες που έπρεπε να καλύψει το κράτος πριν ασχοληθεί με τη μουσική. Γιορτάζουμε την επέτειο με μια συναυλία που σηματοδοτεί και τους σκοπούς μας. Παρουσιάζουμε έλληνες συνθέτες και τα έργα τους. Εδώ η σύνθεση “Vocalise” του Νέστορα Ταίηλορ με τη σοπράνο Τσέλια Κοστέα. Παρουσιάζουμε τους παγκόσμια καλύτερους σολίστες. Τον βιολονίστα Βαντίμ Ρέπιν στο κοντσέρτο για βιολί του Τσαϊκόφσκι. Παρουσιάζουμε τα σημαντικότερα έργα συμφωνικής μουσικής. Εδώ την πρώτη συμφωνία του Μάλερ. Η αποστολή μας δεν τελειώνει στις συναυλίες. Απευθυνόμαστε σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, πραγματοποιώντας εκπαιδευτικές δράσεις και προγράμματα ώστε να επωφεληθούν από τη δύναμη της τέχνης μας. Οσο υπάρχουν η μουσική και οι μουσικοί, θα ερχόμαστε συνεχώς κοντά στο κοινό μας για να θυμίζουμε τους άλλους τρόπους ψυχαγωγίας, για να προσφέρουμε διαφυγή από την τετριμμένη καθημερινότητα, για να χαρίζουμε στιγμές μουσικής απόλαυσης και αισθητικής ανάτασης».

Οι στιγμές των μουσικών

Δημήτρης Γούζιος,

κορυφαίος Α’ στα βιολοντσέλα (ορκίστηκε το 1985)

«Από τις 2.600 συναυλίες μου με την ΚΟΑ μία απ’ όσες με συγκίνησαν ήταν το 2004 στο Ηρώδειο με τον θρυλικό Παβαρότι.  Επειδή πάντα μου άρεσε το βιολοντσέλο εκεί είδα την ταύτιση του οργάνου με την ανθρώπινη φωνή. Το ίδιο ένιωθα και σε κάθε συναυλία με τη Μονσερά Καμπαγέ. Κρατάω επίσης την ερμηνεία μου στο White Adagio από τη λίμνη των κύκνων μαζί με τον Παντελή Δεσποτίδη. Ενα σόλο δύσκολο αλλά συναρπαστικό γιατί ο Τσαϊκόφσκι έχει αυτή την ικανότητα να σε μεταφέρει σε άλλες σφαίρες. Επίσης το 1995 στο Μόναχο με 30.000 θεατές και τον Αντονι Κουίν να χορεύει συρτάκι με τον Μίκη Θεοδωράκη. Το Κοντσέρτο του Πουλένκ με τη Μάρτα Αργκεριχ ή όταν έπαιξα στη Μουζίκφεραϊμ… – την αίθουσα που ονειρευόμουν από μικρός.

Με αφορμή τα γενέθλια της Ορχήστρας, θέλω να πω ότι ψυχικά ανακουφιστήκαμε στεγαζόμενοι στο Μέγαρο Μουσικής γιατί αυτή η δημιουργία του αείμνηστου Χρήστου Λαμπράκη έδωσε στους μουσικούς την αξιοπρέπεια που τους άξιζε και φάνηκε ότι καρποφόρησαν οι προσπάθειες και οι θυσίες των παλαιότερων μουσικών που δεν ευτύχησαν να φιλοξενούνται σε ανάλογη αίθουσα.

Ολα αυτά τα χρόνια μάς διηύθυναν μαέστροι σε άλλη διάσταση, με μαγικές κινήσεις ερμηνευτικής έκφρασης, λακωνικοί όμως επί της ουσίας. Ενας από αυτούς ήταν ο Τερμικάνοφ ο οποίος σταματούσε την πρόβα και ρωτούσε τον μουσικό “Γιατί;”. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο καταλυτικά λειτουργούσε αυτό το ερώτημα. Αργότερα μας εξομολογήθηκε ότι σε κάθε χώρα που πήγαινε μάθαινε το “Γιατί” στη γλώσσα των μουσικών. ‘Η ο Οδυσσέας Δημητριάδης που έλεγε “δεν ομοιάζει” εννοώντας αυτό που παίζουμε με αυτό που ήθελε να επιτύχει. Ευγενικοί μαέστροι με χιούμορ όπως ο Χωραφάς, ο οποίος έκανε παρατήρηση σε μουσικό λέγοντας “αυτό το φα είναι… είναι… αντιφατικό”! ή “αυτό το μι είναι… δεν είναι με γιώτα αλλά ΜΗ – με ήτα”! Ωπως είναι φυσικό, τα αστεία περιστατικά αλλά και τα ατυχήματα δεν έλειψαν αυτά τα σχεδόν σαράντα χρόνια που υπηρετώ την Ορχήστρα. Δεν θα ξεχάσω τον συνάδελφο που πήγε να σκουπίσει τον ιδρώτα από το μέτωπό του κατά τη διάρκεια συναυλίας έχοντας ξεχάσει ότι το μαντίλι του είχε κέρματα τα οποία άρχισαν να πέφτουν… Εξαλλος ο μαέστρος ζητούσε την κεφαλή του επί πίνακι!».

i i i

Στέλλα Νικολαΐδη

όμποε (ορκίστηκε το 2019)

«Μία από τις ξεχωριστές μου στιγμές ήταν πριν από έναν χρόνο περίπου που ερμήνευσα το δεύτερο μέρος του Κοντσέρτου για Ομποε και Εγχορδα του Αλεσάντρο Μαρτσέλο. Με είχε ενθουσιάσει το ότι βγήκα μπροστά στο κοινό κι ενώ υπήρχε η αγωνία της έκθεσης, υπήρχε ταυτόχρονα χαρά. Γιατί είχα κάνει την προετοιμασία μου και ήταν η στιγμή να μοιραστώ αυτή τη μαγευτική δημιουργία. Είναι μοναδικό αυτό το συναίσθημα. Για μένα είναι μυσταγωγία. Μια μυσταγωγία που φέρνει πολλή χαρά. Χαρά που κρατάς μέσα σου και τη θυμάσαι. Τη θυμάσαι σε άσχετες στιγμές. Είναι ένας λόγος που αφοσιώθηκα στη μουσική. Στόχευσα να γίνω καλή και να μπορώ να είμαι μέλος της ΚΟΑ. Γιατί η ΚΟΑ είναι το ιδανικό πλαίσιο για να υλοποιήσει κανείς αυτό που είναι ως μουσικός.

Η αγάπη μου για τη μουσική με ώθησε να τη σπουδάσω σε βάθος και να γίνει θεμελιακό στοιχείο της ταυτότητάς μου. Σταδιακά έγινε όνειρο ζωής να γίνω μουσικός συμφωνικής ορχήστρας. Συμμετέχοντας σε μια ομάδα μουσικών αναπτύσσεται μια άλλης διάστασης δυναμική που διευρύνει πολλαπλασιαστικά τις δυνατότητες του ατόμου. Το να είσαι μέρος ενός συνόλου σε κάνει μέτοχο μιας κατάστασης που αποκτά συμπαντικές διαστάσεις. Κατακτώντας τον στόχο αυτόν, έγινα μέλος της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, της πρώτης και σημαντικότερης κρατικής συμφωνικής ορχήστρας της Ελλάδας. Εχω την τιμή να έχω δίπλα μου μουσικούς υψηλού επιπέδου, με τους οποίους πραγματοποιούμε συναυλίες, συμπράττοντας με σπουδαίους μαέστρους και σολίστες από όλον τον κόσμο».

Info

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 3/2 στις 20.30. Σολίστ: Τσέλια Κοστέα (υψίφωνος), Βάντιμ Ρέπιν (βιολί). Μουσική δ/νση: Λουκάς Καρυτινός. Προπώληση (15 – 50 ευρώ): https://webtics.megaron.gr/el/events/?eventid=2850

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ

l
Στις 6 Νοεμβρίου του 1960, στο πλαίσιο του δημόσιου αποχαιρετισμού στον Δημήτρη Μητρόπουλο, στο πόντιουμ τοποθετήθηκε τιμητικά η τέφρα, και οι μουσικοί χωρίς άλλον μαέστρο εκτέλεσαν το Β’ Μέρος από την Ηρωική Συμφωνία του Μπετόβεν.

l
Η πρόσκληση και η συναυλία στην UNESCO, στο Παρίσι στις 16 Μαΐου 1991.

l
Το καλοκαίρι του 1995, με αφορμή την επέτειο των 70 χρόνων του Μίκη Θεοδωράκη, παρουσιάζεται το μπαλέτο «Αλέξης Ζορμπάς» στη Βασιλική Πλατεία του Μονάχου, υπό τη διεύθυνσή του το καλοκαίρι του 1995.

l
Στις 4 Ιουνίου του 2003 η πρώτη συναυλία της ορχήστρας στην αίθουσα Μουζίκφεραϊν της Βιέννης.

l

Το 2000 η ελληνοτουρκική σύμπραξη με την Κρατική Ορχήστρα της Κωνσταντινούπολης και οι κοινές εμφανίσεις των δύο ορχηστρών σε μία.

l
Το 2013 η συμμετοχή στα «θυρανοίξια» του αναστηλωμένου Αρχαίου Θεάτρου της Μεσσήνης.

l
Η πρώτη συναυλία του κοινωνικού και φιλανθρωπικού προγράμματος «Προσφορά Μουσικής & Μουσική Προσφορά» υπό τον Λεωνίδα Καβάκο στην Καλαμάτα το 2016.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

ΒΑΝΤΙΜ ΡΕΠΙΝ

«Πρέπει να βλέπεις την παρτιτούρα σαν να είναι η πρώτη φορά»

Το Κοντσέρτο για βιολί του Τσαϊκόφσκι, αν και πλέον αποτελεί σημείο αναφοράς για το ρεπερτόριο του οργάνου, στην αρχή γνώρισε αρνητικές αντιδράσεις από τους κριτικούς. Πού αποδίδετε αυτή την αλλαγή στον τρόπο πρόσληψής του;

Είναι δύσκολο να πω. Οταν γράφτηκε, ήταν το πιο τεχνικά απαιτητικό έργο για βιολί μέχρι τότε. Με την εξέλιξη του παιξίματος του βιολιού, όλο και περισσότεροι μουσικοί κατάφεραν να το κατακτήσουν. Και πλέον πολλοί νέοι βιολονίστες το ερμηνεύουν με ευκολία. Καθώς έγινε πιο εύκολο και άρα πιο μελωδικό στην ερμηνεία, η πραγματική ομορφιά και η προσωπικότητά του έγιναν ορατές και ως αποτέλεσμα έγινε ένα από τα πιο αγαπητά έργα του ρεπερτορίου.

Πώς συνδιαλέγονται ο σολίστ και η ορχήστρα στο συγκεκριμένο Κοντσέρτο;

Ακριβώς όπως και σε κάθε άλλο σπουδαίο κοντσέρτο: με αμοιβαίο σεβασμό.

Ποιες είναι οι «παγίδες» για τον ερµηνευτή σε έργα τόσο διάσηµα και πολυπαιγµένα;

Το στοιχείο της παράδοσης γίνεται δυνατότερο και πυκνότερο με κάθε γενιά. Κατά καιρούς είναι καλό να παίρνεις τις αποστάσεις σου από όσα γνωρίζεις και έχεις ακούσει και να διαβάζεις την παρτιτούρα σαν να είναι η πρώτη φορά.

Οσο περνούν τα χρόνια, αλλάζει ο τρόπος που προσεγγίζετε τα έργα που πρόκειται να ερμηνεύσετε;

Ναι, τόσο με το κονσέρτο του Τσαϊκόφσκι όπως και με κάθε άλλο έργο. Μαθαίνεις πολλά μετά από χρόνια έρευνας πάνω στις σκέψεις του συνθέτη, δουλεύοντας πάνω σε νέα μουσική και φυσικά ερμηνεύοντας με πολλές διαφορετικές ορχήστρες και αρχιμουσικούς. Διασχίζοντας ξανά και ξανά αυτή τη μουσική διαδρομή.

Υπάρχουν ερμηνείες του Κοντσέρτου του Τσαϊκόφσκι που σας έχουν σημαδέψει;

Ολες τους. Μια ζωή μέσα στη μουσική διαμορφώνει το γούστο σου, το όραμά σου και ως αποτέλεσμα την ευχαρίστηση που προκύπτει από την ερμηνεία της.

Ως νεαρός σπουδαστής, ποιοι ήταν οι βιολονίστες που θαυµάζατε; Με ποιους τρόπους σάς ενέπνευσαν;

Στα πρώτα μου βήματα οι αγαπημένοι μου ήταν ο Χάιφετς, ο Κράισλερ και ο Μενουχίν. Στη συνέχεια, άγγιξαν την ψυχή μου πολύ περισσότεροι υπέροχοι – διάσημοι και μη – καλλιτέχνες.

Η τελευταία φορά που συµπράξατε µε την ΚΟΑ ήταν πριν από 13 χρόνια στο Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα του Μπετόβεν. Τι έχει αλλάξει από τότε;

Ανυπομονώ να μάθω! Ηταν Ιανουάριος του 2010 και από τότε έχουν αλλάξει πολλά, όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο.

Κατά τη γνώµη σας, ποια προσωπικά χαρακτηριστικά βοηθούν έναν µουσικό να διαγράψει µια επιτυχηµένη σολιστική καριέρα;

Δεν υπάρχει απόλυτη απάντηση για αυτό το ερώτημα. Το μονοπάτι που θα διασχίσει ο κάθε καλλιτέχνης είναι διαφορετικό. Η οικογένεια, οι άνθρωποι που θα συναντήσεις, το να βρίσκεσαι στο σωστό μέρος την κατάλληλη στιγμή και πολλή τύχη.

Τι συµβουλή θα δίνατε στον νεότερο εαυτό σας;

Να μεγαλώσει!

Η συναυλία στην οποία είστε σολίστ είναι η επετειακή για τα 80 χρόνια της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών. Ποια είναι η ευχή σας για την ορχήστρα;

Εχω καλές αναμνήσεις από την τελευταία φορά που είχα τη χαρά να παίξω με αυτή την υπέροχη ορχήστρα. Μουσικοί με μεγάλη παράδοση, ηχητική κουλτούρα και φανταστική ατμόσφαιρα. Εύχομαι στην ορχήστρα πολλές ακόμη δεκαετίες γεμάτες με υπέροχη μουσική, χαρούμενο εργασιακό κλίμα και ενδιαφέρουσες συνεργασίες. Υγεία και έναν καθαρό ουρανό, χωρίς σύννεφα.