Ο κρίσιμος… κάβος για την ευρωπαϊκή οικονομία

Η ευρωπαϊκή οικονομία συνεχίζει να βρίσκεται σε δύσκολη και ζοφερή κατάσταση, αλλά ο κίνδυνος να εμφανιστούν κρίσεις έχει υποχωρήσει ανοίγοντας τον δρόμο για πιο αισιόδοξες προβλέψεις για τη φετινή χρονιά. Αυτό είναι το μήνυμα δύο έγκριτων οικονομολόγων, στελεχών σε δεξαμενές σκέψης με μεγάλη επιρροή στις Βρυξέλλες, του Ντάνιελ Γκρος, μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου και διακεκριμένου συνεργάτη στο Κέντρο Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS), στο οποίο ήταν διευθυντής επί εικοσαετίας μέχρι το 2020, και του Γκρέγκορι Κλες, ανώτερου συνεργάτη στο Bruegel, ο οποίος είναι επίσης αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο Εθνικό Conservatoire des Arts et Métiers στο Παρίσι. Οι δύο ειδικοί μίλησαν στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» για τις προκλήσεις που θα αντιμετωπίσουμε, τους κινδύνους που ελλοχεύουν, αλλά και τις πολιτικές που πρέπει να υιοθετηθούν, προβλέποντας ότι υπάρχει κίνδυνος ύφεσης στην Ευρώπη τους πρώτους μήνες, αλλά εκτιμούν ότι έπειτα θα υπάρξει βελτίωση.

Καλύτερη χρονιά. «Τα πράγματα δεν θα είναι εύκολα, αλλά δεν θα έχουμε κάποια νέα κρίση φέτος. Σε σύγκριση με το 2022 το 2023 θα είναι ελαφρώς καλύτερο, όχι λαμπρό, αλλά λίγο καλύτερο. Οσοι προβλέπουν κρίσεις βασίζονται στην κατάσταση που επικρατούσε στο τέλος της περασμένης χρονιάς. Υπάρχει κίνδυνος ύφεσης στην Ευρώπη, ίσως για ένα τρίμηνο, αλλά αν δούμε ολόκληρο το έτος βλέπω πιο θετικές εξελίξεις ειδικά προς το τέλος. Προς το παρόν η εγχώρια ζήτηση στην Ευρώπη πηγαίνει σχετικά καλά. Μπορεί να υπάρξει ύφεση αρχικά και μετά εξαρτώνται πολλά από το τι θα συμβεί σε ΗΠΑ και Κίνα» δηλώνει ο Γκρος. Τολμά, μάλιστα, την πρόβλεψη ότι «αυτή μπορεί να είναι μια χρονιά ανάκαμψης» προκαλώντας άμεσα το επόμενο ερώτημά μας σχετικά με μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη και αφορά την ανεύρεση αρκετών ποσοτήτων φυσικού αερίου για τον επόμενο χειμώνα. «Δεν μιλώ για μηδενικούς κινδύνους, αλλά όσο περνάει ο καιρός και έχουμε κάπως υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου, οι καταναλωτές πηγαίνουν σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας και η ζήτηση για φυσικό αέριο θα παραμείνει χαμηλότερη. Παράλληλα, αυξάνεται λόγω των υψηλότερων τιμών η παραγωγή φυσικού αερίου, οπότε θα είναι λιγότερο πιθανό να υπάρξει πρόβλημα με το πώς θα γεμίσουν οι αποθήκες του χρόνου» επεξηγεί.

«Η ενεργειακή κρίση που είχαμε πέρυσι τελείωσε. Θα έχουμε υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας για μεγαλύτερο διάστημα, αλλά δεν συνιστούν κρίση. Πρέπει να αποδεχθούμε τις υψηλότερες τιμές, οι οποίες έχουν μειωθεί πάντως. Οι αγορές ήταν πιο ευέλικτες από ό,τι νομίζαμε, οι καταναλωτές κατάφεραν να εξοικονομήσουν φυσικό αέριο, για την αγορά του πετρελαίου κανείς βέβαια δεν μπορεί να κάνει ασφαλείς προβλέψεις, αλλά δεν βλέπω να κινούμαστε στο επίπεδο κρίσης αυτή τη χρονιά. Παράλληλα, όσον αφορά τον πληθωρισμό,  συνεχίζει να είναι πρόβλημα, αλλά είναι πιο διαχειρίσιμο». Στο δημοσιονομικό μέτωπο τον ρωτάμε για τις επιπτώσεις των υψηλότερων επιτοκίων. «Το πραγματικό κόστος του χρέους δεν έχει αυξηθεί διότι ο πληθωρισμός είναι αρκετά υψηλότερος από ό,τι τα επιτόκια, οπότε το πραγματικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους έχει μειωθεί» απαντά ο γερμανός οικονομολόγος.

Από την πλευρά του ο Γκρέγκορι Κλες δηλώνει: «Βρισκόμαστε ακόμα σε μια ζοφερή κατάσταση, ο φρικτός πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται. Η κατάσταση είναι ακόμη δύσκολη, δεν εισάγεται φυσικό αέριο από τη Ρωσία, αλλά υπάρχει κάποια αισιοδοξία τις τελευταίες εβδομάδες» λέει, επεξηγώντας ότι υπάρχουν δύο λόγοι για αυτό. «Πρώτον, η οικονομία των ΗΠΑ δεν φαίνεται να εισέρχεται σε ύφεση, όπως νομίζαμε. Δεύτερον, οι τιμές του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας έχουν μειωθεί σημαντικά και οι επιβαρύνσεις είναι μικρότερες για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, κάτι που οφείλεται στον καλό καιρό, αλλά και στις αποφάσεις για αναζήτηση διαφορετικών πηγών ενέργειας και στη μείωση κατανάλωσης».

Πάντως, ο Κλες τονίζει ότι «το ενεργειακό θα παραμένει μια σημαντική πρόκληση για την ΕΕ τους επόμενους μήνες, και ειδικότερα ενόψει του επόμενου χειμώνα για το πώς θα επιτευχθούν τα απαραίτητα επίπεδα αποθήκευσης αερίου, που είναι δυσκολότερο από ό,τι πέρυσι. Επίσης ο πληθωρισμός για να επιλυθεί πρέπει να επιλυθεί το ενεργειακό, και έχει συνέπειες ειδικά στα νοικοκυριά όπου οι μισθοί δεν αυξάνονται όσο ο πληθωρισμός, οπότε η αγοραστική τους δύναμη μειώνεται».

Στο δημοσιονομικό επίπεδο εκτιμά «σωστή τη θέση της Κομισιόν ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά». Σχετικά με πιθανούς δημοσιονομικούς κινδύνους ο γάλλος οικονομολόγος δηλώνει ότι «βραχυπρόθεσμα δεν φαίνεται να υπάρχουν. Ο πληθωρισμός μπορεί να επιβαρύνει τα νοικοκυριά, συμβάλλει όμως στη μείωση του χρέους των κρατών. Παρά το κόστος των μέτρων στήριξης, υπάρχει μείωση χρέους και δεν βλέπω νευρικότητα στις αγορές το 2023 λόγω δημοσιονομικής κατάστασης. Τα επιτόκια έχουν αυξηθεί, αλλά τα προηγούμενα χρόνια τα κράτη ανανέωσαν το χρέος τους σε συνθήκες χαμηλών επιτοκίων και πολλά αύξησαν την περίοδο ωρίμανσης, οπότε για μεγάλο διάστημα θα πληρώνουν χαμηλά επιτόκια εξυπηρέτησης του χρέους. Μεσοπρόθεσμα μπορεί να υπάρχουν κάποια ζητήματα αν παραμείνουν υψηλά τα επιτόκια, αλλά στις αγορές εκτιμούν ότι η ΕΚΤ θα αυξάνει τα επιτόκια φέτος και θα αρχίσει να τα μειώνει του χρόνου».