Μια ευαισθησία που αντιστέκεται

Για πόσες συναυλίες μπορείς να ισχυριστείς ότι «ξέρεις απ’ έξω τη διαδρομή» όσων θα ακουστούν, αλλά είναι σαν να τις παρακολουθείς για πρώτη φορά; Με εκείνη την αίσθηση ότι ο δημιουργός ζωγραφίζει έναν πίνακα μπροστά σου, για χάρη σου (αν η εικόνα δεν έχει κακοπάθει απ’ την πολυχρησία); Πόσοι δημιουργοί μεταφέρουν στην προσωπική μυθολογία τους τα λόγια και τις μελωδίες, αυτούσια μέσα στα χρόνια, αλλά ξαφνικά μεταμορφωμένα, ανάλογα με τις συγκυρίες που «σκηνοθετεί» το μέγα πλήθος;

Το περασμένο Σάββατο, στην αίθουσα του Μεγάρου Μουσικής, ο Διονύσης Σαββόπουλος εμφανίστηκε ίδιος, αλλά όχι απαράλλαχτος. Οι δύο νεαροί μουσικοί – και όντως ταλαντούχοι, όπως τους χαρακτήρισε – Αντώνης Σουσάμογλου και Λάζαρος Τσαβδαρίδης είχαν μεταγράψει τις μουσικές του για συμφωνικό ήχο. Ξεκινούσε η «Θαλασσογραφία» και κάποια στιγμή αργότερα ανοιγόταν σε ένα κινηματογραφικό σάουντρακ που δεν γράφτηκε ποτέ (επειδή η φαντασία είναι υπόθεση πολύ προσωπική, ο γράφων συνάντησε μπροστά του και μουσικές του Μορικόνε). Το «Ζεϊμπέκικο» έγινε ένας χαμηλόφωνος ομαδικός ύμνος πριν φτάσει στο κρεσέντο του φινάλε («σήκω ψυχή μου, δώσε ρεύμα»), υπό την μπαγκέτα του Μίλτου Λογιάδη. Το εκκλησιαστικό όργανο στην «Άσπα» ήταν μια σπάνια στιγμή σ’ αυτή την ερωτική επιστολή που επιδόθηκε ήδη το 1979. Και ο «Καραγκιόζης» δανείστηκε εκείνα τα στοιχεία από τον Σοστακόβιτς, για τα οποία μάς είχαν προϊδεάσει οι ενορχηστρωτές στη συνέντευξή τους με τον τραγουδοποιό, εδώ στο «ΝΣυν» (10/1).

Ο Δ. Σαββόπουλος ήταν ο ίδιος περφόρμερ, ποιητής, αφηγητής και «ενορχηστρωτής» που ποθεί να αποδώσει το μυστικό τοπίο της τέχνης του στους παλιότερους συνακροατές και τους νεότερους επισκέπτες. Το νήμα ξετυλίγεται από εκείνον τον Δεκέμβρη του ’44, με τη μοτοσικλέτα του ΕΛΑΣ, για να περάσει στο «υπόγειο νησί» των ποιητών (ανέφερε πολλούς από τη γενέθλια πόλη, χώρια την «αξιαγάπητη φαρμακόγλωσσα» Ντίνο Χριστιανόπουλο, που του χάρισε το οχτάστιχο «Τι να τα κάνω τα τραγούδια σας»), τις αναμνήσεις των προσφύγων στις γειτονιές μιας Θεσσαλονίκης που έχανε την κοσμοπολίτικη ψυχή της, το ξεχασμένο μέσα στο χώμα σκαλοπατάκι που ταρακούνησε τη βιωματική μνήμη τρεις δεκαετίες μετά την παιδική ηλικία. Hταν η αφήγηση ενός καλλιτέχνη και πολίτη – από τους λίγους που μελέτησαν το παράδειγμα του Μάνου Χατζιδάκι -, ο οποίος είδε την «άλλη Αριστερά σαν έργο τέχνης». Που κάποτε τρόμαξε μπροστά στο προσωπείο του συρφετού («Πίσω απ’ τ’ αυτάρεσκα τραγούδια μας η σήψη προχωρούσε/ Τις μπερδεμένες μας ζωές φαουστικά σκηνοθετούσε/ Hμασταν πάντοτε της ήττας που νικάει την εξουσία/ και ξαφνικά μας παρεδόθη αληθινά, τι τραγωδία»). Που αναδείκνυε το πολιτικό μέσα από τα ψήγματα των προσωπικών βιωμάτων («Θέλω μέσα στο 2023 πριν απ’ όλα να τελειώσει αυτός ο αδικαιολόγητος, άδικος και εφιαλτικός πόλεμος» είπε προς το τέλος). Αλλά που πάντοτε έβρισκε δεκανίκι στον ρυθμό της γλώσσας, την ευρηματική λεξιπλασία και τη μεγάλη εικονοποιία της μουσικής («Oλα διαβήκαν απ’ τις γλώσσες τις στραγγαλίστριες»).

Απ’ το μηδέν
Hταν, όμως, και διαφορετικός ο Δ. Σαββόπουλος στις εμφανίσεις του Σαββατοκύριακου. «Αυτός ο Covid που τον έριξε», όπως είπε· τα δύο εγγόνια που ήταν εκεί για τον παππού – το ένα ήρθε από την Ολλανδία, ο άλλος άφησε τις παρέες του· οι αναφορές στα 60 χρόνια συμπόρευσης με τη σύζυγό του Ασπα. Ολα αυτά μαζί με την «άλλη» ανάγνωση της μουσικής του, την οποία απέδωσαν η Κατερίνα Πολέμη και ο Φώτης Σιώτας, έφεραν ένα αίσθημα μιας ευαισθησίας που αντιστέκεται. Με βαρύτητα και χάρη. Που επιμένει να παρουσιάζει πάλι απ’ το μηδέν τη συγκίνηση ως κοινό αίτημα – τον βίο ως εμπειρία που δεν πρέπει να μένει ανεόρταστη κι αξόδευτη.

Για το τέλος είχε αφήσει μια «Συννεφούλα» – με τη συνοδεία της φλογέρας – και «Μια θάλασσα μικρή» που χωρούσε 2.000 θεατές. Καθιστός στην καρέκλα. Με την κιθάρα του. Και τη συνοδεία του Α. Σουσάμογλου στο βιολί. Επέστρεφε στο 1964, πριν απ’ το «Φορτηγό», και τις εικόνες του Νίκου Αλέξη Ασλάνογλου («Είσαι η στάμνα μου για ένα καλοκαίρι»). Αποδείκνυε ότι είναι μια μουσική με καταγωγή – όχι μόνο στη γεωγραφία. Αλλά στην ποίηση και το συλλογικό αίσθημα. Αυτό καθρεφτιζόταν απ’ τη δική του ηχώ στον βυθό της πλατείας. Και αντιστρόφως.