Ενας διαφορετικός αποχαιρετισμός στον βασιλιά Πελέ

Μια παράξενη φωτογραφία σε βραζιλιάνικο περιοδικό έκανε τον γύρο του πλανήτη στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όταν η Σάντος έκανε τη μεγάλη περιοδεία της στην Ευρώπη. Ηταν η περιοδεία που περνώντας από την Ελλάδα έπαιξε με το ΠΟΚ και ο Ολυμπιακός με τον αγώνα αυτόν έκανε τη νίκη της ιστορίας του…

Χρόνια μετά, επισκεπτόμενος την Ελλάδα, ο Πελέ αντάμωσε τον σκληροτράχηλο «σωματοφύλακά» του, Κώστα Πολυχρονίου, και του είπε: «Και βέβαια σε θυμάμαι, δεν μ’ άφηνε να σε ξεχάσω για χρόνια ο αστράγαλός μου». Σε συνέντευξη δε που έδωσε στον Αρη Μελισσινό, και σε ερώτηση αν του άρεσε η Ελλάδα, του απάντησε: «Μπορεί να μη μου αρέσει, αφού την κουβαλάω μέσα μου;». Μια απάντηση που μπέρδεψε ακόμα και τον Θόδωρο τον Νικολαΐδη και που έμεινε αναπάντητη… Ο Μελισσινός όμως ήξερε τι ρώταγε. Εναν μήνα πριν, ένα γερμανικό περιοδικό δημοσίευσε μια παράξενη φωτογραφία με μια λεζάντα που ενημέρωνε με ένα ερωτηματικό:

«ΠΟΣΟΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΤΙ Ο ΑΝΤΥΠΑΣ ΚΑΠΕΛΕΣ ΕΚ ΧΑΝΙΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΟΙΚΗΣΕ ΤΟ 1928 ΕΙΣ ΡΙΟ ΔΕ ΖΑΝΕΗΡΟ ΒΡΑΖΙΛΙΑΣ ΙΝΑ ΑΝΟΙΞΗ ΤΥΡΟΚΟΜΕΙΟΝ ΟΠΟΥ ΚΑΙ ΕΝΥΜΦΕΥΘΗ ΤΗΝ ΙΘΑΓΕΝΗ ΚΑΛΛΟΝΗ ΖΙΖΕΛ, ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 1940 ΑΠΕΚΤΗΣΕ ΕΝΑΝ ΥΙΟ, ΤΟΝ ΑΝΤΡΙΚΟ ΚΑΠΕΛΕ, ΟΣΤΙΣ ΕΓΙΝΕ ΓΝΩΣΤΟΣ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΟΡΙΣΤΙΚΟΝ ΠΕΛΕ;».

Οσο για ένα διαφορετικό ρέκβιεμ στον βασιλιά Πελέ, δίνω τον λόγο σε εκλεκτό φίλο μου, τον Χρίστο Λιάπη (ψυχίατρο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρο του ΚΕΘΕΑ), μέσα από αποσπάσματα ενός ιδιαίτερου κειμένου του που έχω την τιμή να φιλοξενήσω στη σελίδα μου.

«Μετά το χιλιοστό γκολ του Πελέ, μια ανθρώπινη μάζα συμπαικτών, φιλάθλων που έχουν εισέλθει στον αγωνιστικό χώρο, δημοσιογράφων και φωτογράφων με απαστράπτουσες λάμψεις στα χέρια τους, που εκπυρσοκροτούνε προς αναίτιες – από τον πανζουρλισμό των φανατικών – κατευθύνσεις, μπαίνουν μαζί του στα δίχτυα της αντίπαλης εστίας. Μια φωταυγαύζουσα ανθρωπο-σφαίρα που εξακοντίζεται στο παραβιασμένο τέρμα, θέλοντας να τρυπήσει εντελώς τα νικημένα δίχτυα. Μια πυρακτωμένη ανθρωπο-μάζα από φανέλες, γυμνά κορμιά, φλας και ιδρώτα, ένα φλεγόμενο μάγμα πανηγυρισμών, ένα πυρακτωμένο αμάλγαμα γιορτής, παγιδευμένο, όμως, στα δίχτυα του πεπρωμένου.

Γιατί ακόμη και παροδικά νικημένος από την ανθρώπινη χαρά, παραφυλάει πάντα στα γκολπόστ της ευτυχίας μας, εκεί όπου θαρρούμε πως σκοράραμε, συσπειρωμένος, σε εκδικητική στάση αναμονής, σαν μαύρος πάνθηρας πριν την επίθεση, έτοιμος για τη μοιραία εκτίναξη που θα μας υπενθυμίσει τη θνητή μας μοίρα, ο μαυροντυμένος τερματοφύλακας του πεπρωμένου. Ο κλειδοφύλακας της λευκής γραμμής της θνητότητάς μας, ο βάναυσος θηριοδαμαστής που κατευθύνει επιδέξια, νομοτελειακά το δίχτυ που στο τέλος, πάντα φυλακίζει το αιλουροειδές της ευτυχίας μας. Οσα γκολ και αν βάλουμε…

Βλέποντας τις σφαγίτιδες φλέβες να φουσκώνουν στον λαιμό του σηκωμένου στα χέρια των πανηγυριζόντων “πιστών” του, Πελέ, μέσα στα δίχτυα της εστίας που δέχθηκε το χιλιοστό του γκολ, σκέφτομαι τους στίχους του Σεφέρη για τον τραγικό ποιητή Ευριπίδη:

«Εἶδε τὶς φλέβες τῶν ἀνθρώπων
σὰν ἕνα δίχτυ τῶν θεῶν, ὅπου μᾶς πιάνουν σὰν τ᾿ ἀγρίμια·
προσπάθησε νὰ τὸ τρυπήσει.
Ἦταν στρυφνός, οἱ φίλοι του ἦταν λίγοι·
ἦρθε ὁ καιρὸς καὶ τὸν σπαράξαν τὰ σκυλιά».

Ο Πελέ δεν ήταν στρυφνός. Το αντίθετο μάλιστα. Ηταν πάντα το καλό παιδί. Ο γιος που κάθε μάνα θα ήθελε. Ο διάσημος και πλούσιος “βασιλιάς” που κάθε γυναίκα θα τον ήθελε για άνδρα της. Η τραγωδία της ζηλόφθονης για τη δόξα των θνητών μοίρας δεν του επιφύλαξε κάποιο μεγάλο και εμφανές δράμα, όπως ο αλκοολισμός και η πολιομυελίτιδα του Γκαρίντσα, τα ναρκωτικά του Ντιέγκο, η διπολική διαταραχή του Γκασκόιν, η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης του Μέσι, το κιρρωτικό από τα ποτά ήπαρ του Τζορτζ Μπεστ, η φυλάκιση για την άρνηση στράτευσης στον πόλεμο του Βιετνάμ και το παρκινσονικό σύνδρομο του Μοχάμεντ Αλι, ή η μοιραία στροφή Ταμπουρέλο του συμπατριώτη του Αϊρτον Σένα. Ο Πελέ δεν πέθανε πρόωρα, σπρωγμένος από αυτοκαταστροφικές παρορμήσεις ή αγνοήσεις των κινδύνων, ούτε έπαθε άνοια όπως ο Γκερντ Μίλερ και ο Μπόμπι Τσάρλτον ούτε αποκαθηλώθηκε ποτέ, όπως ο Ντιέγκο, ούτε σταυρώθηκε από την κριτική των ειδώλων, ούτε κάθισε στο εδώλιο της κοινής γνώμης όπως ο Ρόσι και ο Πλατινί, γιατί πάντα χαμογελούσε. Χαμογελούσε στις διαφημίσεις της Mastercard. Χαμογελούσε στις φωτογραφίες με τον στρατηγό Μέντισι, την ώρα που ο δικτάτορας της Βραζιλίας βασάνιζε και σκότωνε χιλιάδες συμπατριώτες του.

Οι χλιαρές φωνές που θέλανε να τον εμφανίσουν, δηκτικά, κατά καιρούς ως έναν σύγχρονο, πειθήνιο στο κατεστημένο “Μπαρμπα-Θωμά” με λαμπερή οδοντοστοιχία και πολιτικοκοινωνική κενότητα, ακούγονταν το ίδιο γραφικές όσο ο μεγαλοφυής και αντιδραστικός στην κάθε είδους απολυταρχία Γιόχαν Κρόιφ όταν βάφτιζε τον γιο του με το απαγορευμένο, από τον Φράνκο, λόγω αποσχιστικών συνειρμών, όνομα του Καταλανού Αγίου Ζόρντι. Ακόμη και οι τρεις γάμοι του Πελέ παραθέτονται δημοσιογραφικά ως απλές καταγραφές, σαν να μιλάμε για την ποδοσφαιρική στατιστική των τριών Παγκοσμίων Κυπέλλων που κατέκτησε. Το ίδιο συμβαίνει και για τις αναφορές του σε εξωσυζυγικές ερωτικές περιπέτειες ή για τα εκτός γάμου παιδιά του.

Τα θεωρούμε όλα δικαιολογημένα ερωτικά παρελκόμενα, ηθικώς ημιδιαφανή, αλλά όχι απερίφραστα καταδικασμένα, βασιλικά διάσημα του οφικίου της διαδρομής ενός επιτυχημένου, ποθητού και πάνω από όλα χαμογελαστού ανθρώπου που υπήρξε ο καλύτερος ποδοσφαιριστής και ο πιο επικερδής διαφημιστής προϊόντων, σίγουρα, της εποχής του και ο οποίος “ίσως απλά, κάποιες φορές να ήθελε να χαρεί τη ζωή και με μια ξένη γυναίκα”, ενώ για τον βλοσυρά ασυμβίβαστο με τις νόρμες του κατεστημένου Ντιέγκο οι δημοσιογράφοι θα πούνε πως “ξενοπηδούσε” στη Νάπολι, κολυμπώντας στην κοκαΐνη και στην Κούβα, όταν πήγε για αποτοξίνωση και για εναγκαλισμούς με τον Φιντέλ Κάστρο.

Πράγματι, ο κόσμος μιλούσε επιτιμητικά για τα “εξώγαμα” του Μαραντόνα, την ίδια ώρα που ο Πελέ είχε απλώς “παιδιά εκτός γάμου”. Εγγόνια και αυτά της Δόνα Σελέστε που δεν τα θυμάται, όπως δεν θυμάται ούτε τον γιο της, ούτε τα αποκτηθέντα εντός γάμου παιδιά του.

[. . .] Ναι, ο Εντσον Αράντες ντο Νασιμέντο, ο θρυλικός Πελέ, κατόρθωσε τελικά να πάρει πίσω, από τη μοίρα, το “ποδοσφαιρικό αίμα” του πατέρα του, καθώς από μικρός λουστράκος, γιος ενός άσημου ποδοσφαιριστή με το χαϊδευτικό “Ντοντίνιο” που οι τραυματισμοί κατέστρεψαν την επαγγελματική του καριέρα, καταδικάζοντας στη φτώχεια και την παιδική εργασία την οικογένειά του, αναδείχθηκε σε παγκόσμιο βασιλιά του ποδοσφαίρου, αμφισβητούμενον μόνον από τον σκοτεινό “θεό” της στρογγυλής “θεάς”.

Τον άνθρωπο που δεν χρειαζόταν χαϊδευτικά και παρατσούκλια για να εκδηλώσει την ιδιοφυή δυσ-προσαρμοστικότητα του ταλέντου του. Τον άνθρωπο που αναφερόταν είτε με το πρώτο είτε με το τρίτο από τα ονόματά του, είτε με το πλήρες ονοματεπώνυμό του, Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα. Εναν άνθρωπο φθαρτό όπως όλοι μας, που αν και έφυγε πρόωρα, νικημένος από τις αδυναμίες του, πρόλαβε να κηδέψει μία μητέρα που τον θυμόταν. Αναμφίβολα, αν ο Πελέ υπήρξε ο βασιλικός σύζυγος της Στρογγυλής Θεάς, ο Ντιέγκο υπήρξε ο εραστής της. Και οι απατημένοι σύζυγοι ζηλεύουν πάντα τους εραστές. Οπως και η μοίρα, από τους καιρούς της μυθολογίας, ζηλεύει παράφορα τους θνητούς που έσμιξαν με θεές, ανταμείβοντάς τους με τραγικές στιγμές».