Η τελευταία ατυχία {CR}

Σε αυτό τουλάχιστον κανείς δεν μπορεί να του καταλογίσει ελαφρότητα ή αφροσύνη, όπως σε τόσα άλλα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή του και την ιστορία της χώρας. Ηταν καθαρή ατυχία ότι ο θάνατος βρήκε τον Κωνσταντίνο εν μέσω προεκλογικής περιόδου στην Ελλάδα και μάλιστα από τις αγριότερες των τελευταίων χρόνων. Ετσι, η Ιστορία υποτάχθηκε τελικά στην πολιτική σκοπιμότητα. Και ίσως να είναι καλύτερα έτσι, δεδομένης της κρισιμότητας των εκλογών που έχουμε μπροστά μας. Με τον ΣΥΡΙΖΑ σε κατάσταση μόνιμης εξαλλοσύνης, η κυβέρνηση δεν είχε την πολυτέλεια να ανοίξει ένα ακόμη μέτωπο προστριβών με την αντιπολίτευση και, συνεπώς, η κηδεία του τελευταίου ανθρώπου που έφερε κάποτε τον τίτλο του βασιλέως των Ελλήνων θα τελεστεί χωρίς τις αρμόζουσες τιμές. Η αγωνία για το μέλλον υπερτερεί του σεβασμού στο ιστορικό παρελθόν.

Είναι ένα δεύτερο «unfair» αυτό, διότι ο Κωνσταντίνος, ανεξαρτήτως του πώς τον κρίνει ο καθένας μας, υπήρξε αρχηγός του κράτους κατά το Σύνταγμα. Το αξίωμά του και ο θεσμός τον οποίον ενσάρκωνε καταργήθηκαν οριστικά με το δημοψήφισμα του 1975 και μάλιστα του αφαιρέθηκε ο τίτλος: κανείς ποτέ δεν τον ξαναείπε δημοσίως «βασιλιά» – ανεξαρτήτως του αν και οι αντίπαλοί του στην πολιτική τον προσφωνούσαν «μεγαλειότατο» στις ιδιωτικές επαφές τους μαζί του. Ωστόσο, κανένα δημοψήφισμα δεν μπορεί να καταργήσει το ιστορικό παρελθόν. Υπήρξε αρχηγός του κράτους και αυτό δεν αλλάζει.

Οποιος δεν τον είχε δαιμονοποιήσει ώστε να τον φοβάται και είχε την ευκαιρία να τον γνωρίσει τα τελευταία χρόνια μπορούσε να αντιληφθεί ότι ο Κωνσταντίνος ήταν ένας πολύ δυστυχισμένος άνθρωπος. Δεν το έλεγε, αλλά ήταν φανερό ότι τον βάραινε πολύ η προσωπική αποτυχία του, που είχε τον καθοριστικό ρόλο ώστε να πέσει η αυλαία στην ιστορία του θεσμού της μοναρχίας στη χώρα μας. Τουλάχιστον όταν μιλούσε σε τρίτους, του έφταιγαν πάντα οι άλλοι και ιδίως οι πολιτικοί, για τους οποίους αισθανόταν απέχθεια. Εντούτοις, η ευθύνη για την πτώση του ήταν πάντα πρωτίστως δική του. Το φιάσκο, λ.χ., του βασιλικού «αντιπραξικοπήματος», που θα ξεκινούσε από τον Εβρο για να καταλάβει την Αθήνα, εξαιτίας του οποίου υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τη χώρα. Κυρίως, όμως, το μοιραίο λάθος να μην αντισταθεί εξ αρχής στους πραξικοπηματίες της 21ης Απριλίου 1967.

Για το σημείο αυτό ειδικά, που κατά την κρίση μου ήταν το σημαντικότερο στην πορεία του, τον είχα ρωτήσει σε δύο διαφορετικές συζητήσεις που είχα μαζί του. Πώς αυτοί οι επαρχιώτες, ακροδεξιοί συνταγματαρχαίοι θα τολμούσαν να πλήξουν το «ιερό» πρόσωπο του βασιλιά; Το πολύ πολύ να τον έθεταν υπό περιορισμό ως αντίπαλο του πραξικοπήματος και να γινόταν ήρωας της συνταγματικής νομιμότητας. Αυτά του έλεγα, με κάπως κομψότερο τρόπο, είναι αλήθεια. «Οχι! Θα με σκότωναν», ήταν η κατηγορηματική απάντησή του και τις δύο φορές. Ποτέ δεν με έπεισε η απάντησή του – οι χουνταίοι δεν τόλμησαν να σκοτώσουν ούτε τους πολιτικούς τους οποίους μισούσαν, θα σκότωναν τον βασιλιά; Φαίνεται όμως ότι ο ίδιος είχε την ανάγκη να το πιστεύει. Την ανάγκη αυτή την καταλάβαινα στις συζητήσεις μας και τον λυπόμουν.

Κρίμα που ήλθαν έτσι τα πράγματα. Θα ήταν ένα ωραίο φινάλε στη θυελλώδη σχέση των Ελλήνων με τη μοναρχία, αν η κηδεία του τελευταίου βασιλιά μπορούσε να ήταν ευκαιρία αποδοχής ενός παρελθόντος που είναι πια πολύ μακρινό για να το φοβόμαστε. Και σε αυτό απέτυχε ο Κωνσταντίνος – αν και εδώ τουλάχιστον η ευθύνη δεν ήταν δική του, αν είχε τη δυνατότητα επιλογής ασφαλώς θα προτιμούσε να πεθάνει πολύ αργότερα. Ο θάνατός του ανέδειξε, επίσης, μια παθογένεια της δημοκρατίας μας: την ισχύ της βαβούρας. Προφανώς είναι η μειοψηφία όσοι φοβούνται τον Κωνσταντίνο ακόμη και νεκρό· έχουν τη δυνατότητα, όμως, να προκαλούν περισσότερο θόρυβο από τους άλλους και, γι’ αυτό, να επιβάλλουν τελικά τη θέλησή τους στην κυβέρνηση.