Η σταγόνα που άγιασε ωκεανό υποκρισίας

Δύο ερωτήματα κάθονται πάντοτε αναπάντητα. Και το πρώτο είναι τι επηρέασε βαθύτερα την ανθρώπινη φύση τους δύο τελευταίους αιώνες; Και το δεύτερο, ποιο αγαπήθηκε διαχρονικότερα, και αυτό και όσοι το εξέφρασαν σε όλον τον πλανήτη. Και στο πρώτο ερώτημα, οι απαντήσεις πολλές και αλληλοσυγκρουόμενες… Στο δεύτερο η απάντηση μία και μοναδική. Το αποκωδικοποιούσε με έναν μοναδικό, απλοϊκό, μα ολότελα αποκαλυπτικό τρόπο, ο σιδηρούς έφορος του Ολυμπιακού, ο βαθύτατα θυμόσοφος Ευάγγελος Χέλμης.

Με μια απλή ερώτηση, απευθυνόμενος στους παίκτες του: «Τι έχει η μπάλα μέσα;». Τον κοίταζαν και ο επιπολαίως σκεπτόμενος απαντούσε: «αέρα»… Τον μέτραγε επιτιμητικά ο Ευάγγελος και τους έλεγε τη μεγάλη αλήθεια: «Πλούτη έχει, αξιώματα, μα πάνω απ’ όλα δόξα, αιώνια, όταν όλοι και όλα ξεχαστούν, εσείς θα υπάρχετε για πάντα ολοζώντανα στη μνήμη όχι μόνον αυτών που σας χαίρονται τώρα, αλλά και των παιδιών τους, των εγγονιών τους που θα σας γνωρίζουν από τα στόματα των γονιών τους. Αιώνια τιμημένοι…».

Αυτά έλεγε και ο Δαρίβας, ο Μπέμπης, ο Υφαντής, ο Σάββας Θεοδωρίδης, ο Ρωσίδης, ο Σούλης, ο Κοτρίδης τον άκουγαν και δεν τον καταλάβαιναν. Αργότερα στη ζωή τους τα έζησαν στο πετσί τους. Για πάντα τιμημένοι!!! Και γίνονται σύμβολα υψηλής τεχνικής, υψηλής αποτελεσματικότητας και ανεπανάληπτης οργανωτικότητας. Ονόματα όπως του Πούσκας, του Ζίντελαρ, του Πελέ, του Κρόιφ, του Μαραντόνα, γίνονται παγκόσμια σύμβολα λατρείας…

Ομως υπάρχει μια ακόμα κατηγορία του ποδοσφαίρου. Είναι οι ψυχωμένοι, που δεν έχουν την τέχνη του Πελέ, την ορμητικότητα του Μαραντόνα ή την μαεστρία του Κρόιφ. Αυτοί είναι εκείνοι που την ώρα μηδέν παίρνουν την ομάδα στους ώμους τους. Σήμερα θα ασχοληθώ με τον Ομπντούλιο Βαρέλα, το Νο 5, τον αρχηγό της Ουρουγουάης στο Μουντιάλ του 1950.

Το απόγευμα της 16ης Ιουλίου 1950 η εθνική ομάδα της Ουρουγουάης επέστρεφε στο ξενοδοχείο της, έχοντας στα χέρια της το Παγκόσμιο Κύπελλο. Ενα τρόπαιο που ήταν τόσο σίγουρο πως θα κατέληγε στη διοργανώτρια Βραζιλία, που ο πρόεδρος της FIFA και εμπνευστής της διοργάνωσης, Ζιλ Ριμέ, είχε ετοιμάσει από πριν ένα λόγο για να συγχαρεί τους νικητές οικοδεσπότες. Το χαρτί στο οποίο είχε γραφτεί τελικά έμεινε στην τσέπη του Γάλλου, ο οποίος μέσα σε ένα κλίμα πένθους και αναστάτωσης παρέδωσε όπως-όπως το τρόπαιο στον αρχηγό της Ουρουγουάης, Ομπντούλιο Βαρέλα, και εξαφανίστηκε από το γήπεδο, μαζί με τους δεκάδες χιλιάδες θλιμμένους Βραζιλιάνους.

Το βράδυ εκείνο οι υπεύθυνοι της Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας της Ουρουγουάης, οι ίδιοι άνθρωποι που λίγη ώρα πριν από τη σέντρα έλεγαν στα αποδυτήρια πως ο βασικός στόχος ήταν να μη διασυρθούν από τους ανώτερους Βραζιλιάνους και οι οποίοι τελικά κράτησαν τα χρυσά μετάλλια και έδωσαν στους παίκτες ασημένια αντίγραφα, βγήκαν σε ένα καμπαρέ για να γιορτάσουν την τεράστια νίκη. Οι πραγματικοί ήρωες της βραδιάς ξέμειναν στο ξενοδοχείο σχεδόν απένταροι, στήνοντας ένα μικρό πάρτι στα δωμάτιά τους με κρύα σάντουιτς και φτηνές μπίρες που αγόρασαν χρησιμοποιώντας τα τελευταία χρήματα που τους είχαν απομείνει.

Ο μοναδικός που έλειπε ήταν ο αρχηγός, ο άνθρωπος που κράτησε όρθιους τους συμπαίκτες του μετά το 1-0, αυτός που πριν από το ματς στα αποδυτήρια – όταν έφυγαν οι άνθρωποι της Ομοσπονδίας – έπειθε τους υπόλοιπους ότι ο στόχος δεν είναι να παραμείνει το σκορ σε λογικό επίπεδα αλλά το κύπελλο («μην ακούτε τους δειλούς, ο στόχος μας θα ολοκληρωθεί μόνο όταν γίνουμε πρωταθλητές» ήταν μια από τις ατάκες που εκστόμισε) και ότι οι 200.000 αντίπαλοι θεατές στις κερκίδες «δεν παίζουν μπάλα».

Ο Oμπντoύλιo Βαρέλα αγνόησε τις εντολές και μαζί με τον φυσιοθεραπευτή βγήκαν μόνοι τους βόλτα στο Ρίο ντε Τζανέιρo. Δεν χρειάστηκαν παρά λίγη ώρα για να συνειδητοποιήσουν το μέγεθος της τραγωδίας που βίωνε η Βραζιλία, που είχε ετοιμάσει για εκείνο το βράδυ το «μεγαλύτερο και καλύτερο πάρτι καρναβαλιού που θα έβλεπε η χώρα». Αρκετά από τα μπαρ ήταν κλειστά ή άδεια ενώ δεν ήταν λίγοι αυτοί που έκλαιγαν, ακόμα και στον δρόμο. Σε ένα από τα μπαρ που επισκέφτηκαν κάποιος τον αναγνώρισε. Οπως δήλωσε χρόνια μετά ο Βαρέλα, για λίγο φοβήθηκε πως θα τον λιντσάρουν. Τελικά συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Κάποιοι του έδωσαν συγχαρητήρια, μερικοί εξέφρασαν τον θαυμασμό τους για το πώς έπαιξε και κάποιοι άλλοι τον προσκάλεσαν να πιούνε παρέα. Ο ποδοσφαιριστής που γύρισε έναν τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου ξενύχτησε μόνος του, μακριά από πανηγύρια, κάμερες και δημοσιογράφους, τους οποίους είχε πικράνει.

Ο Ομπντούλιο γύρισε μεθυσμένος στο ξενοδοχείο στις 7 το πρωί, προσπαθώντας ακόμα να αποδεχτεί τη θλίψη που είχε προκαλέσει σε εκατομμύρια ανθρώπους. Την επόμενη μέρα η αποστολή επέστρεψε στο Μοντεβίδεο. Στο αεροδρόμιο είχε στηθεί μια φιέστα υποδοχής ενώ για τις επόμενες ημέρες είχαν προγραμματιστεί τιμητικές εκδηλώσεις και συνεντεύξεις με δεκάδες δημοσιογράφους. Ο Oμπντoύλιo Βαρέλα δεν εμφανίστηκε σε καμία απ’ αυτές. Οπως έγραψε ο συμπατριώτης του Εντουάρντο Γκαλεάνο: «Μέσα στη γενική ευφορία το έσκασε μεταμφιεσμένος σε Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, με το καπέλο του κατεβασμένο μέχρι τη μύτη και ένα αδιάβροχο με σηκωμένους γιακάδες».

Την άποψή του για τους ανθρώπους που διοικούσαν το ποδόσφαιρο αλλά και για τους δημοσιογράφους την ήξεραν όλοι. Οι πρώτοι τον θεωρούσαν εχθρό από τότε που είχε πρωτοστατήσει λίγα χρόνια πριν στην απεργία των ποδοσφαιριστών που ζητούσαν περισσότερα βασικά δικαιώματα. Τους δεύτερους τους απέφευγε με κάθε τρόπο. «Τα μόνα αληθινά πράγματα που μπορείς να βρεις σε μια εφημερίδα είναι η ημερομηνία και η τιμή της» έλεγε πάντα. Την εποχή που έπαιζε στην Πενιαρόλ αρκετές φορές αρνούνταν ακόμα και να φωτογραφηθεί με την υπόλοιπη ομάδα για τα ρεπορτάζ των εφημερίδων. «Ηρθα εδώ για να παίξω μπάλα, όχι για να κάνω το μοντέλο» ήταν η απάντησή του σε κάποιον που προσπάθησε μια φορά να τον μεταπείσει.

Το 1955, πέντε χρόνια μετά το «Maracanazo» και αφού είχε φτάσει πλέον στα 38 και είχε κατακτήσει τίτλους και με την Εθνική και με την αγαπημένη του Πενιαρόλ, κρέμασε τα παπούτσια του. Η μοίρα το έφερε έτσι που το τελευταίο του ματς διεξήχθη στο Μαρακανά. Αντίπαλος ήταν η βραζιλιάνικη Αμέρικα. Ο Oμπντoύλιo, που είχε αναλάβει θέση παίκτη-προπονητή στην Πενιαρόλ, μπήκε αλλαγή στο δεύτερο ημίχρονο αλλά όταν συνειδητοποίησε ότι πλέον ήταν αρκετά μεγάλος και ανήμπορος να βοηθήσει την ομάδα του όπως αυτός ήθελε, αποχώρησε μόνος του από τον αγωνιστικό χώρο και ταυτόχρονα και από το ποδόσφαιρο.

Αν και για τα κατορθώματά του γράφτηκαν βιβλία και αμέτρητα αφιερώματα σε εφημερίδες και περιοδικά, ο ίδιος έζησε την υπόλοιπη ζωή του μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, μαζί με τη γυναίκα του, τα δυο του παιδιά και μερικούς καλούς φίλους. Δεν εμφανιζόταν σε γιορτές και εκδηλώσεις, δεν έβγαινε σχεδόν ποτέ στην τηλεόραση ή το ράδιο για να σχολιάσει το σύγχρονο ποδόσφαιρο.

Στις ελάχιστες συνεντεύξεις που καταδέχτηκε να δώσει αρνιόταν οποιαδήποτε θρυλική υπόσταση και υποβίβαζε χωρίς δεύτερη σκέψη την επιτυχία του Μαρακανά («Ηταν απλά μια νίκη. Εκατό φορές να παίζαμε, δεν θα τους κερδίζαμε άλλη φορά») και τη δική του συνεισφορά σ’ αυτή («Mε παρουσίασαν σαν τον ένοχο για την ήττα της Βραζιλίας και σαν τον αποκλειστικό υπεύθυνο για τη νίκη της Ουρουγουάης. Τίποτα απ’ αυτά δεν ισχύει. Κανένας δεν κέρδισε Παγκόσμιο Κύπελλο μόνος του»).

Το περιοδικό «Εl Grafico» της γειτονικής και θεωρητικά «εχθρικής» Αργεντινής έγραψε κάποτε: «Δεv μπορούμε να πούμε με σιγουριά αν ο Βαρέλα είναι ο καλύτερος ουρουγουανός παίκτης στην ιστορία, ούτε αν ήταν ένας από τους καλύτερους μέσους όλων των εποχών. Σ’ αυτή τη θέση έχουν υπάρξει παίκτες με πολύ καλύτερη τεχνική και παίκτες που ήταν πολύ πιο εγκεφαλικοί. Αλλά κανένας, ούτε στην Ουρουγουάη, ούτε οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, δεν έχει φτάσει στα επίπεδα που έφτασε αυτός σαν ηγέτης, σαν αδιαφιλονίκητος αρχηγός».