Μυθιστορηματική ζωή και μια βαριά κληρονομιά

Το πρώτο βιβλίο του Γιώργου Σεφέρη στον Ικαρο εκδίδεται το 1945. Με τον Νίκο Καρύδη τον συνέδεε μια σχέση αμοιβαίας εκτίμησης και σεβασμού. Η απονομή του βραβείου Νομπέλ στον ποιητή το 1963 αποτέλεσε σταθμό για τη νεοελληνική λογοτεχνία.

Μετά τον θάνατο του ποιητή, τα βιβλία του συνέχισαν να εκδίδονται στον Ικαρο σε συνεργασία με τη Μαρώ Σεφέρη και στη συνέχεια με την κόρη της, Αννα Λόντου, η οποία συνεργάστηκε με τη δεύτερη και την τρίτη γενιά του Ικαρου με την ίδια πάντα επιμέλεια και γενναιοδωρία.

Η Αννα Λόντου έζησε μια μυθιστορηματική ζωή – την είχε περιγράψει αρκετές φορές – δίπλα σε αυτό που αποκαλούμε σήμερα «ιερά τέρατα». Αυτή τη σχέση της με τόσο σημαντικούς και πολύπλοκους ανθρώπους την έφερε δίχως καμία αλαζονεία ή έπαρση. Πάντα παρούσα στη ζωή αυτού του κύκλου, έκανε παράλληλα τη δική της ζωή, μεγάλωσε με περίσσια αγάπη την κόρη της και λάτρεψε τους δύο εγγονούς της. Εκλεινε το μάτι στη σοβαροφάνεια και μιλούσε για τον Σνούπι, τον Ντάνιελ Ντέι Λούις και στην ίδια παράγραφο ανακάτευε τον Τσε και τον Πικάσο. Είχε τρομερό αυτοσαρκασμό και ένα παιδικό, σκανταλιάρικο γέλιο.

Δεν ήταν απλή υπόθεση το να διαδεχτεί κανείς τη Μαρώ Σεφέρη ως κάτοχο των πνευματικών δικαιωμάτων του έργου του Γιώργου Σεφέρη. Κι όμως, η μικροκαμωμένη Αννα Λόντου δημιουργώντας τη δική της ισορροπία σήκωσε επάξια στους ώμους της αυτή τη βαριά κληρονομιά.

Ο σεβασμός της για το έργο του Γιώργου Σεφέρη πήγαζε τόσο από την αγάπη που του είχε, όσο και από τη γνώση της γύρω από αυτό. Ταυτόχρονα, η δική της προσωπικότητα, η πάντα φρέσκια ματιά της στο κλασικό, ήταν ανανεωτική για τις νέες εκδόσεις, αλλά και για την επανέκδοση των παλιών. Δική της επιθυμία ήταν η αναθεωρημένη τελευταία έκδοση των ποιημάτων του Σεφέρη και δική της ιδέα η ανανέωση της φωτογραφίας του εξωφύλλου. Συνεργαζόταν με τους επιμελητές των έργων, με αγάπη αλλά και αυστηρότητα όπου έπρεπε. Συμβουλευόταν τους παλιότερους μελετητές και έδινε βήμα και άπλετη βοήθεια σε νεότερους που ήθελαν να ασχοληθούν με το έργο του Σεφέρη.

Είχε πάντα σαφή άποψη για τις άδειες χρήσης τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, και άριστη σχέση με πολλούς μεταφραστές και ξένους εκδότες. Ηξερε ενστικτωδώς πού όφειλε να υπάρχει αντίτιμο και πού έπρεπε να παραχωρεί μέρος του έργου. Δεν είναι τυχαίο ότι το ενδιαφέρον για το έργο του Σεφέρη παραμένει τόσο ζωντανό.

Το σπίτι της οδού Αγρας ήταν πάντα ανοιχτό και η ίδια με χαρά υποδεχόταν μελετητές αλλά και θαυμαστές του έργου του Σεφέρη. Προσφέροντας ένα φλιτζάνι τσάι, ξεναγούσε τους ανθρώπους στον μαγικό κόσμο του ποιητή και παράλληλα καμάρωνε για τις δικές της γλάστρες και τις γάτες που αγαπούσε με πάθος. Μοιραζόταν τις ιστορίες και τις αναμνήσεις της με ζωντάνια και πηγαίο χιούμορ. Εργάστηκε άοκνα για την ολοκλήρωση της καταγραφής και της δωρεάς της βιβλιοθήκης του Σεφέρη στη Βικελαία Βιβλιοθήκη και έδινε πρόσβαση σε αρχειακό υλικό σε ερευνητές.

Ο τρόπος που συνεργάστηκε η Αννα Λόντου με τον Ικαρο όλα αυτά τα χρόνια ήταν εξαιρετικά τιμητικός. Ρωτούσε τη γνώμη μας, σεβόταν την άποψή μας, μας συμβουλευόταν και μας στήριζε. «Εβαλε πλάτη» σε δύσκολες εποχές, με τυφλή εμπιστοσύνη. Με την πάροδο των ετών συγκέντρωσε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του Σεφέρη στον Ικαρο. Ηταν επιθυμία της να μαζευτούν τα έργα του «σπίτι του». Πρόλαβε να δει αρκετά από τα βιβλία που επιθυμούσε να βγαίνουν στον Ικαρο και πήρε μεγάλη χαρά με την έκδοση των δύο τελευταίων τόμων του προσωπικού ημερολογίου (Μέρες Η’, Μέρες Θ’). Σιγά σιγά, με την κόρη της, Δάφνη, θα προχωρήσουμε και στα υπόλοιπα με την ίδια αγάπη που μας κληροδότησαν οι προηγούμενες γενιές και τον ίδιο σεβασμό απέναντι στο έργο.

Η Κατερίνα Καρύδη και η Μαριλένα Πανουργιά είναι εκδότριες (Ικαρος)