Απλά μαθήματα ενεργειακής οικονομίας

«Εξοικονόμηση Ενέργειας»: αυτό είναι το σύνθημα τον φετινό χειμώνα στην Ευρώπη, εν μέσω του ρωσικού επιθετικού πολέμου στην Ουκρανία και του ρωσικού ενεργειακού πολέμου σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού και μέτρα μείωσης της κατανάλωσης έχουν τεθεί σε εφαρμογή ήδη από τις αρχές του φθινοπώρου, αν όχι πολύ νωρίτερα, και εντείνονται καθώς πλησιάζουν τα Χριστούγεννα και οι δύο παραδοσιακά ψυχρότεροι μήνες του χρόνου. Απανταχού στην Ευρώπη, η θερμοκρασία στα δημόσια κτίρια έχει οριστεί στους 19C, αν όχι και χαμηλότερα. Το Παρίσι σβήνει τα φώτα του Πύργου του Αϊφελ μία ώρα νωρίτερα, και απαγορεύει τις φωτεινές διαφημίσεις τη νύχτα, το Μιλάνο έχει απενεργοποιήσει τα σιντριβάνια του, το Βερολίνο φωτίζει τα δημόσια μνημεία και κτίριά του μόνο μεταξύ 4 μ.μ. και 10 μ.μ., το Ανόβερο προσφέρει μόνο κρύα ντους στα γυμναστήρια και τις πισίνες του. Στη Σουηδία, έχουν κλείσει για λόγους εξοικονόμησης ενέργειας δεκάδες εκκλησίες. Στη Φινλανδία, μία χώρα που διαθέτει τρία εκατομμύρια σάουνες για 5,5 εκατομμύρια κατοίκους, οι πολίτες έχουν κληθεί να χαμηλώσουν τους θερμοστάτες και να αραιώσουν τη χρήση τους, ή να τις μοιράζονται με φίλους και συγγενείς. Από την Κοπεγχάγη μέχρι τη Μαδρίτη, πολλές ευρωπαϊκές πόλεις έχουν μειώσει τα χριστουγεννιάτικα φωτάκια και τις ώρες που αυτά ανάβουν. Ο,τι δεν επιβάλλει η ατομική και συλλογική αίσθηση ευθύνης, το επιβάλλουν οι υψηλές τιμές της ενέργειας.

Η ΕΕ έχει επαρκή αποθέματα φυσικού αερίου για αυτόν τον χειμώνα, διαβεβαίωσε πρόσφατα η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας, μετατοπίζοντας τις προειδοποιήσεις της στον επόμενο, ειδικά σε περίπτωση που η Ρωσία μειώσει περαιτέρω τις ροές προς την Ευρώπη. Η προμήθεια αερίου της ΕΕ «είναι ασφαλής για αυτόν τον χειμώνα» και οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται για τον επόμενο, διαβεβαίωσε με τη σειρά της η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ο κίνδυνος αναγκαστικών διακοπών της ηλεκτροδότησης, ωστόσο, παραμένει πάνω από τη Γηραιά Ηπειρο, σε άλλες χώρες χαμηλότερος, σε άλλες υψηλότερος, εξαιτίας συνδυασμού παραγόντων. Η Γερμανία, για παράδειγμα, αντιμετωπίζει σαφώς μικρότερο κίνδυνο, παρά την υψηλή αρχική εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο. Διότι ξεκίνησε από την περασμένη άνοιξη μια μεγάλη εκστρατεία ευαισθητοποίησης του πληθυσμού, οι δεξαμενές αποθήκευσης αερίου της είναι γεμάτες και η χώρα μπορεί να βασίζεται στους τρεις πυρηνικούς σταθμούς της που βρίσκονται σε λειτουργία καθώς και σε μονάδες που λειτουργούν με άνθρακα. Χαμηλότερο κίνδυνο αντιμετωπίζει και η Ισπανία λόγω της γεωγραφικής της θέσης, που της εξασφαλίζει και ηπιότερες θερμοκρασίες και σύνδεση με τους αγωγούς αερίου που φτάνουν από το βόρειο κομμάτι της αφρικανικής περιόδου. Και οι δύο αυτές χώρες, άλλωστε, συμπεριλαμβάνονται στις κυριότερες εξαγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ. Δεν ισχύει το ίδιο για τη Γαλλία, που ξεκινάει τον χειμώνα με 13 πυρηνικούς αντιδραστήρες της (σε σύνολο περίπου 50) κλειστούς για συντήρηση ή επισκευές, και σημαντική ανάγκη εισαγωγής ενέργειας από τις γειτονικές της χώρες.

Εβδομάδες τώρα προετοιμάζει η γαλλική κυβέρνηση τους πολίτες για το ενδεχόμενο «σκόπιμων διακοπών φορτίου», δηλαδή παροδικών διακοπών ρεύματος σε περίπτωση μεγάλου ψύχους. Αντί να καθησυχάσουν το κοινό, ωστόσο, τα σχέδια εκτάκτου ανάγκης που έχει ανακοινώσει, προειδοποιώντας μεταξύ άλλων πως σε περίπτωση μπλακάουτ οι ανελκυστήρες θα γίνουν απαγορευμένες ζώνες, και ορισμένοι τηλεφωνικοί αριθμοί έκτακτης ανάγκης ίσως πάψουν να λειτουργούν, έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία. Τόσο, που ο Εμανουέλ Μακρόν αναγκάστηκε πρόσφατα να καλέσει τους Γάλλους να «μην πανικοβάλλονται». «Είμαστε ένα σπουδαίο έθνος, έχουμε ένα σπουδαίο ενεργειακό μοντέλο και θα αντέξουμε αυτόν τον χειμώνα παρά τον πόλεμο», δήλωσε ο γάλλος πρόεδρος. Οι Αρχές διαβεβαιώνουν το κοινό πως τυχόν διακοπές θα είναι κυλιόμενες, δεν θα διαρκούν περισσότερες από δύο ώρες και δεν θα πλήττουν ευαίσθητους χώρους όπως τα νοσοκομεία και οι οίκοι ευγηρίας: οι πολίτες θα προειδοποιούνται τρεις ημέρες νωρίτερα ότι οξύνεται η πίεση στο ενεργειακό δίκτυο, καλούμενοι να περιορίσουν την κατανάλωση. Οταν αυτό αποδεικνύεται ανεπαρκές, θα ανεβαίνει αποβραδίς στο Διαδίκτυο λίστα με τις περιοχές όπου προγραμματίζονται διακοπές ηλεκτροδότησης.

Αντίστοιχα μέτρα εξετάζονται και στην άλλη πλευρά της Μάγχης, όπου το National Grid, ο βασικός διανομέας φυσικού αερίου και ηλεκτρικού ρεύματος, έχει προειδοποιήσει ήδη από τον Νοέμβριο για πιθανά μπλακάουτ μεταξύ 4 μ.μ. και 7 μ.μ. τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, σε περίπτωση μεγάλου ψύχους. Πολλά σπίτια στη Βρετανία έχουν ιδιαίτερα κακή μόνωση, η θέρμανση στηρίζεται ακόμα πολύ στο φυσικό αέριο και το χάσμα ανάμεσα σε φτωχούς και πλούσιους είναι τεράστιο: για αυτούς τους τρεις βασικούς λόγους εκτιμά το ΔΝΤ πως είναι η χώρα που πλήττεται περισσότερο από ενεργειακή πενία στη δυτική Ευρώπη. Σύμφωνα με μελέτη του πανεπιστημίου του Γιορκ, έως και τα τρία τέταρτα των βρετανικών νοικοκυριών θα μπορούσαν να βρεθούν αυτόν τον χειμώνα σε κατάσταση ενεργειακής ένδειας, δαπανώντας περισσότερο από το 10% του προϋπολογισμού τους για φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια. Οι 25 στερλίνες εβδομαδιαίως που υποσχέθηκε στους πλέον ευάλωτους η βρετανική κυβέρνηση προφανώς δεν αρκούν.

Με τις θερμοκρασίες να κυμαίνονται, λοιπόν, μεταξύ -3 και 2C αυτές τις μέρες στη χώρα, έχουν ήδη ανοίξει, με πρωτοβουλία πολιτών, οργανώσεων και τοπικών αρχών, περισσότεροι από 3.000 «Χώροι Θερμού Καλωσορίσματος», ή «τράπεζες θερμότητας», σε κοινωνικά κέντρα, βιβλιοθήκες, εκκλησίες, αθλητικές λέσχες, ακόμα και παμπ, για τους πολίτες που αδυνατούν να θερμάνουν τα σπίτια τους.