Ο ισχυρός θα παίρνει αυτό που μπορεί και ο ανίσχυρος θα υφίσταται τις συνέπειες;

«Γνωρίζομεν ότι κατά την συζήτησιν των ανθρωπίνων πραγμάτων το επιχείρημα του δικαίου αξίαν έχει όπου ίση υπάρχει δύναμις προς επιβολήν αυτού, ότι όμως ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμίς του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του».

Η παραπάνω φράση των Αθηναίων όταν διαπραγματεύονταν την παράδοση των Μηλίων το 416 π.Χ. από την Ιστορία του Θουκυδίδη σε μετάφραση του Ελευθερίου Βενιζέλου αποτελεί τον βασικό πυλώνα πάνω στον οποίο αναπτύσσονται συνήθως οι αναλύσεις της  «ρεαλιστικής ανάγνωσης-θεώρησης» των διεθνών σχέσεων και της διεθνούς πολιτικής.

Με την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.Χ.) ο Θουκυδίδης φωτίζει το πρόβλημα της ισχύος και της δικαιοσύνης, παρουσιάζοντας σειρά διαλόγων ανάμεσα σε εκείνους που υπερασπίζονται τη δικαιοσύνη ως βάση της πολιτικής συμπεριφοράς και σε εκείνους που βλέπουν την ισχύ ως αληθινό οδηγό της επιτυχημένης πολιτικής. Ο Θουκυδίδης, έγραφε ο κορυφαίος έλληνας διεθνολόγος, ο αείμνηστος Θεόδωρος Κουλουμπής, δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι στα συμβούλια του κράτους επέβαλλαν την άποψή τους συνήθως οι οπαδοί της σκοπιμότητας και της ισχύος.

Σήμερα, ένας περιφερειακός πόλεμος με χαρακτηριστικά παγκοσμίου πολέμου, επαναφέρει στην Ευρώπη με βίαιο τρόπο την έννοια της ισχύος και τη μεταβαλλόμενη σημασία των συνόρων.

Η Ευρώπη και ο Δυτικός κόσμος έπειτα από μια περίοδο μεταπολεμικής ευημερίας καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τις συνθήκες και το πλαίσιο μιας νέας διεθνούς συνεργασίας και να λειτουργήσουν ως ενιαίο πολιτικό υποκείμενο.

Μπορεί να τελειώσει αυτός ο πόλεμος και πώς θα τελειώσει άραγε;

Ο Ιβάν Κράστεφ, ένας από τους σημαντικούς αναλυτές, έγραψε πρόσφατα στους «New York Times» για τρία «ιδεολογικοπολιτικά» στρατόπεδα που «συζητούν» για το τέλος του πολέμου: Στο πρώτο πιστεύουν δικαίως, ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι πιο επικίνδυνος από την αντιπαράθεση ΗΠΑ – ΕΣΣΔ στον Ψυχρό Πόλεμο, εξαιτίας του αναθεωρητισμού και των μεσσιανικών ψευδαισθήσεων του Πούτιν.

Σε μια δεύτερη προσέγγιση, έχουμε τους πιο αισιόδοξους που θεωρούν ότι η αναμενόμενη νίκη της Ουκρανίας θα σημάνει και την πτώση του καθεστώτος Πούτιν. Οι υποστηρικτές αυτής της θεώρησης του πολέμου αποδέχονται ότι μόνο η μαζική βοήθεια προς την Ουκρανία και η ρωσική ήττα μπορούν να εγγυηθούν μόνιμη ειρήνη.

Τέλος, υπάρχουν και οι λεγόμενοι ρεβιζιονιστές που εκτιμούν ότι μόνο η κατάρρευση της ρωσικής συνομοσπονδίας θα φέρει τη σταθερότητα στην Ευρώπη.

Μέσα από όλες αυτές τις ριζικά διαφορετικές θέσεις θα βρεθεί άραγε κοινό σημείο για τη λήξη του πολέμου;

Επειτα από δέκα μήνες πολέμου, η Ευρωπαϊκή Ενωση παλεύει μέσα από μια «κρίση δημοκρατίας». Βρίσκεται μπροστά σε μεγάλα προβλήματα που έχουν επηρεάσει τη συνοχή και τη λειτουργία της. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενεργειακή κρίση, οι αναταραχές στο διεθνές εμπόριο και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, ο πληθωρισμός που καλπάζει, η πανδημία που συνεχίζει να απειλεί τις ζωές μας και η εντεινόμενη κλιματική αλλαγή, έχουν προκαλέσει μεγάλη αναταραχή στην Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία πρέπει να προσδιορίσει ποια είναι σήμερα τα κοινά της συμφέροντα.

Βρισκόμαστε μπροστά σε μια αλληλουχία κρίσεων, μεγάλων αλλαγών και ανατροπών και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν πρέπει να υποχωρήσουν στη δημαγωγία και στις Σειρήνες του λαϊκισμού που ανθούν στις σύγχρονες δημοκρατίες.

Επιτομή αυτής της αναταραχής που βιώνει η ΕΕ είναι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η οποία δίνει σήμερα τη μάχη του ελεύθερου κόσμου ενάντια στον απολυταρχισμό, τον αναθεωρητισμό και επεκτατισμό της Μόσχας. Αραγε θα λάβει στο τέλος αυτού του πολέμου όλα όσα της αξίζουν;

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών Πανεπιστημίου Αιγαίου.