Ο «Κουασιμόδος» χόρευε υπέροχα

Το 1996, η σχεδιάστρια της ιαπωνικής Comme des Garcons παρουσίασε τη διάσημη συλλογή της «Body Meets Dress, Dress Meets Body» (Το Σώμα Συναντά το Ρούχο, το Ρούχο Συναντά το Σώμα). Αμέσως η συλλογή ονομάστηκε – καταχρηστικά – «Κουασιμόδος» από τους πρώτους ειδήμονες, θεατές του σόου της στο Παρίσι. Ηταν αυτοί που είδαν τις «τέλειες» φιγούρες λεπτών μοντέλων μέσα σε ελαστικά πουκάμισα, φούστες και φορέματα τα οποία είχαν ενσωματωμένες βάτες σε ακανόνιστο σχήμα. Οι όγκοι τους προεξείχαν και παραμόρφωναν τα σώματα των μοντέλων.

Εκείνη τη δεδομένη στιγμή η Ρέι Καβακούμπο παραμορφώνει το σχήμα της ανθρώπινης μορφής και με αυτόν τον τρόπο, προτείνει νέες ιδέες για την ομορφιά. Με αυτή τη «συλλογή Κουασιμόδο» η Καβακούμπο έγινε μια μοναχική φωνή ενάντια στο ρεύμα της μόδας που πρότεινε ίσια, αδόμητα φορέματα-σωλήνες. Τα εξογκώματά της έμοιαζαν να κρύβουν τις ερωτογενείς ζώνες, αντί να τις τονίζουν. Προσέφερε μια τολμηρή, φεμινιστική επανεξέταση του σώματος, απομακρυνόμενη από το στερεότυπο «θηλυκό», πλησιάζοντας σε κάτι πιο παραβατικό – ακόμη και επιθετικό.

Η Ρέι Καβακούμπο ξεκίνησε από την Ιαπωνία και έφερε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 στο Παρίσι τις πανκ απόψεις της. Το 1981, όταν άρχισε να δείχνει τις συλλογές Comme des Garcons, ήδη μετέφερε ένα πλήθος πιστών από την Ιαπωνία που την ακολουθούσαν και ήταν γνωστοί ως «τα κοράκια». Στον κόσμο της μόδας ήταν μία ξεχωριστή ομάδα επειδή ντύνονταν στα μαύρα. Την αγαπημένη απόχρωση της σχεδιάστριας, που η ίδια είχε κάποτε περιγράψει ως «άνετη, δυνατή και εκφραστική».

Εξασφάλισε τη θέση της στην ιστορία του ενδύματος όταν το 1982 παρουσίασε ένα μαύρο πουλόβερ με τρύπες. Ο κόσμος της μόδας έκρυβε τότε την κατάπτωσή του μέσα στο γκλάμορ, ενώ εκείνη επεξεργαζόταν τα δεδομένα της εποχής με μαύρο χρώμα. Και έμεινε πιστή σε αυτήν την απόχρωση για χρόνια. Η έννοια του κενού επανήλθε αργότερα και σε άλλες συλλογές της. Η Καβακούμπο τόνιζε τη σημασία του στη διαδικασία σχεδιασμού αναφέροντας την ιαπωνική λέξη «mu». «Είναι αυτή η ιδέα τού να μην περιορίζεσαι από όρια», είπε, μιλώντας στην «Independent» το 1995: «Το νόημα είναι ότι δεν υπάρχει νόημα». Δεν μπορείς να είσαι πιο δημιουργικά ελεύθερος πέρα από μία τέτοια δήλωση ανεξαρτησίας. Και το επιβεβαίωσε δείχνοντας το «Body Meets Dress, Dress Meets Body».

ΚΟΝΤΡΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑ. Σε αυτό το σημείο ας θυμίσουμε ότι στα μέσα της δεκαετίας του ’90 η επικράτεια του συστήματος της μόδας ήταν αμείλικτη με την τελειότητα του γυναικείου αδύνατου σώματος. Τα μοντέλα που θεωρούνταν ιδανικά για να κάνουν πασαρέλα έπρεπε να μην έχουν καμπύλες, έτσι ώστε ως κινούμενες κρεμάστρες να δείχνουν το ρούχο χωρίς την ύλη του σώματος. Σε αυτό το απολυταρχικό καθεστώς η Ρέι Καβακούμπο παραμόρφωσε με παραγεμίσματα τα αδύνατα κορμιά κάνοντας κριτική στις ντιρεκτίβες που είχαν επιβάλει διάφοροι μονομανείς δημιουργοί, φωτογράφοι και στυλίστες.

Και χωρίς να υπολογίσει το κόστος της από τις χαμηλές πωλήσεις η Καβακούμπο συνέχισε να δείχνει τις αντιρρήσεις της γύρω από την ανελευθερία που επικρατούσε στη μόδα μέσα από τα ρούχα άλλων παράξενων συλλογών της. Πράγματι η Ρέι Καβακούμπο δεν σχεδιάζει απλώς ρούχα. Με την ενδυματολογική της πρωτοπορία φορά τις ιδέες της στον κόσμο της μόδας και τους εξαπατά. Ενώ η ίδια προσεγγίζει αυτό που υπάρχει ανάμεσα στο σώμα και τον κόσμο ως τέχνη. Αυτό το ανάμεσα, το απροσδιόριστο τοπίο των ρούχων της με το σώμα, το διαπραγματεύεται με τον πολιτισμικό περίγυρο και τις μορφές της πρωτοπορίας.

Αυτή την καμπύλη ζωής εκτίμησε ο αμερικανός χορογράφος Μερς Κάνιγχαμ όταν είδε τους «Κουασιμόδους» της. Ο ίδιος μέχρι τότε δεν είχε μοιραστεί με κανέναν δημιουργό το δικό του ενδιαφέρον για την παραμόρφωση του σώματος με την οποία τροφοδοτούσε τα έργα του. Ομως προσκάλεσε την Καβακούμπο να σχεδιάσει τα κοστούμια και τον χώρο για ένα νέο έργο του, το «Scenario». Ο Μερς Κάνινγχαμ δεν είχε συνεργαστεί ποτέ με σχεδιαστή μόδας. Η Ρέι Καβακούμπο δεν είχε συνεργαστεί ποτέ με ομάδα χορού. Το αποτέλεσμα της συνεργασίας τους πάνω στο «Scenario» έκανε πρεμιέρα στις 14 Οκτωβρίου 1997 στην Ακαδημία Μουσικής του Μπρούκλιν. Τα υπόλοιπα ανήκουν στην ιστορία του πολιτισμού του τέλους του 20ού αιώνα.

Τα κοστούμια της Καβακούμπο για το «Scenario» με τις καμπούρες και τα εξογκώματά τους – που δημιούργησε γεμίζοντας τμήματα του ελαστικού spandex υφάσματος με πούπουλα – στην περιφέρεια, γύρω από το στήθος, ή σε όλη την πλάτη ή το στομάχι, προφανώς παραμόρφωναν τα καλλίγραμμα, μυώδη σώματα των χορευτριών και χορευτών του Κάνιγχαμ που συνήθιζαν να κινούνται μέσα σε απλές φόρμες και κορμάκια χορού. Σε αυτή την περίπτωση όμως η οργανική σχέση μεταξύ των μερών που περιμένουμε από τους χορευτές είναι εκτός ισορροπίας, διαστρεβλωμένη. Ενα από τα κοστούμια δεν είχε μανίκια, οπότε η χορεύτρια που το φορούσε έπρεπε να μεταφέρεται στη σκηνή από τους συναδέλφους της. Μια άλλη χορεύτρια έλεγε πως το εκτυφλωτικό λευκό των σκηνικών της Καβακούμπο την έκανε να αισθάνεται σαν να χορεύει μέσα σε φούρνο μικροκυμάτων.

«ΤΙ ΦΥΛΟ ΕΙΜΑΙ;». Και να ποιο είναι το κλειδί της ερμηνείας της εικόνας του σώματος που βγαίνει από το μυαλό της ίδιας της δημιουργού: «Δεν θεωρώ ελκυστικά τα ρούχα που αποκαλύπτουν το σώμα». Και μετά συνέχισε με την επεξεργασία των κατεστραμμένων ρούχων, πολύ εξεζητημένων για εκείνη την εποχή του ξεκινήματος των 90s που η μόδα προσπαθούσε να βρει διέξοδο από τη χρυσή υπερβολή της. Κι έπεσε πάνω στην απείθαρχη, πανκ συμπεριφορά της Ρέι Καβακούμπο στις πλεκτές μπλούζες με τις σκοροφαγωμένες τρύπες, τα μαύρα σακάκια-ρεντικότες με το ανορθόδοξο διπλό ράψιμό τους. Ακόμη και το 1992 στη χειμερινή συλλογή της που την ονόμασε «Lilith» (με αναφορές στον γυναικείο δαίμονα της εβραϊκής παράδοσης) τα μαύρα της ρούχα, μία σύνθεση μάξι φορεμάτων και αποδομημένων ανδρικών κοστουμιών έφερναν στην πασαρέλα της Comme des Garcons μία διατύπωση στο ερώτημα που αναδυόταν στις σύγχρονες μητροπολιτικές κοινωνίες: «Τι φύλο είμαι;».

Τι είναι λοιπόν η Ρέι Καβακούμπο την οποία η Νέα Υόρκη υποδέχτηκε θριαμβευτικά στο Μητροπολιτικό Μουσείο και την τίμησε με τη μεγάλη έκθεση στο Ινστιτούτο Ενδύματος το 2017; Είναι καλλιτέχνις ή σχεδιάστρια; Η απάντηση είναι η ασαφής, ενδιάμεση περιοχή μεταξύ ντιζάιν και στοχασμών για την εποχή, τους ανθρώπους, τις αξίες τους. Είναι οι λιγόλογες φράσεις της που το κρυπτικό τους νόημα έγινε κώδικας επικοινωνίας μιας ελίτ. Από τη δεκαετία του ’80 το να φοράς – έστω να επιθυμείς να αποκτήσεις – ρούχο της συλλογής της Comme des Garçons θεωρείται δήλωση θάρρους, έως και έκφραση μοναχικότητας λόγω υπερβολικής αφοσίωσης στην ανεξαρτησία.

Η θεωρία της Καβακούμπο ότι η παραμόρφωση της φόρμας του σώματος εκδηλώνει νέες ιδέες ομορφιάς εξακολουθεί να βρίσκει υποστηρικτές έως σήμερα. Τα δικά της ρούχα απελευθερωμένα από τη σημασία κλασικών προτύπων αισθητικής τροφοδότησαν τη σύγχρονη θεωρία της LGBTQ+ κοινότητας. Τα μαύρα κοράκια της Ρέι προπόνησαν το κοινό να ατενίζει το κουίρ ουράνιο τόξο. Η τέχνη του ανάμεσα έγινε πλέον κανόνας.