Ο δύσκολος δρόμος προς τη Χάγη και η διαπραγμάτευση

Οσες και όσοι περίμεναν μια επίσημη ανακοίνωση στα Τίρανα ως προς την πορεία του συνυποσχετικού, με το οποίο η Ελλάδα και η Αλβανία θα παραπέμπουν τη μεταξύ τους διαφορά για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών στο Διεθνές Δικαστήριο, δεν έχουν ίσως επαρκώς αντιληφθεί τη δυσκολία του εγχειρήματος. Το συνυποσχετικό αυτό δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια διεθνή σύμβαση, που σκοπό έχει να προσδιορίσει επακριβώς τα όρια εντός των οποίων καλείται το Διεθνές Δικαστήριο να κινηθεί για να επιλύσει τα ζητήματα που τίθενται ενώπιόν του – και τούτο γιατί στο πρωτόγονο σύστημα της διεθνούς κοινότητας κανένα δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα να συζητήσει οτιδήποτε χωρίς τη σαφή και ευθεία συναίνεση των μερών. Υπό την έννοια αυτή, η διαπραγμάτευση για το περιεχόμενο του συνυποσχετικού είναι σχεδόν τόσο δύσκολη όσο η απευθείας διαπραγμάτευση μεταξύ των μερών για την ίδια την οριοθέτηση.

Στο προφανές ερώτημα γιατί δεν προσδιορίζουμε οι ίδιοι απευθείας την ελληνοαλβανική οριοθετική γραμμή, η απάντηση είναι: το δοκιμάσαμε και δεν τα καταφέραμε. Στις 27 Απριλίου 2009 υπογράφηκε στα Τίρανα με όλη τη δέουσα επισημότητα διμερής συμφωνία για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των άλλων θαλασσίων ζωνών στις οποίες οι δύο χώρες έχουν δικαιοδοσία κατά το διεθνές δίκαιο. Η συμφωνία αυτή, μια από τις τεχνικά αρτιότερες που έγιναν ποτέ, προέβλεπε ρητώς την επέκτασή της και σε μια μελλοντική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, που καμία από τις δυο χώρες δεν είχε τη στιγμή εκείνη. Δυστυχώς, δεν μπόρεσε ποτέ να τεθεί σε ισχύ καθώς το Συνταγματικό Δικαστήριο της Αλβανίας με απόφαση της 15ης Απριλίου 2010 θεώρησε ότι ο υπουργός των Εξωτερικών υπερέβη την εκ του Συντάγματος δικαιοδοσία του και έτσι δεν είχε την αναγκαία εξουσία να διαπραγματευθεί με την ελληνική πλευρά και να καταλήξει σε συμφωνία – παράξενη αιτιολογία καθώς η εξουσία κάθε υπουργού Εξωτερικών προσδιορίζεται από το διεθνές δίκαιο, αλλά πολλά τα παράξενα στην υπόθεση αυτή.

Η τρέχουσα διαδικασία επομένως δεν είναι παρά η συνέχεια της προηγούμενης διαπραγμάτευσης. Και είναι ενδιαφέρον ότι αν και η Ελλάδα και η Αλβανία είναι μέρη στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, την 40ή επέτειο της οποίας εορτάσαμε με μια διεθνή σύναξη που έφερε στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα ορισμένα από τα μεγαλύτερα ονόματα του διεθνούς δικαίου, και επομένως θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν και άλλα μέσα για την επίλυση της μεταξύ τους διαφοράς, προτίμησαν να προχωρήσουν στην παραδοσιακή οδό ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου, μια διαδικασία βαριά και δύσκολη, αλλά τουλάχιστον επαρκώς γνωστή στη διεθνή νομική κοινότητα.

Θα μπορούσε αυτή η διαδικασία να αποτελέσει το πρότυπο για μια αντίστοιχη διαδικασία στο Αιγαίο; Είναι αληθές ότι όλες οι οριοθετήσεις είναι δύσκολες και προϋποθέτουν ένα κοινό πλαίσιο αναφοράς και αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των μερών. Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας είναι το κοινό πλαίσιο για την ελληνοαλβανική διαφορά, αλλά δυστυχώς η Τουρκία δεν την υπέγραψε ποτέ. Η αναζήτηση επομένως του πεδίου αναφοράς είναι το αναγκαίο προαπαιτούμενο για μια αντίστοιχη διευθέτηση στην ελληνοτουρκική πλευρά, καθώς η έλλειψή του επιτρέπει μεγαλόστομες δηλώσεις που απλώς δεν βοηθούν. Θα προσέξατε ίσως ότι δεν έγινε αναφορά στην αμοιβαία εμπιστοσύνη σε καμία από τις δυο περιπτώσεις.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών