Κι όμως, οι διαδηλωτές δεν πεθαίνουν μάταια

Κανείς δεν ξέρει πόσοι ακριβώς άνθρωποι έχουν πεθάνει στο Ιράν εξαιτίας της κρατικής καταστολής από τις 16 Σεπτεμβρίου, όταν πέθανε στα χέρια της αστυνομίας των ηθών η 22χρονη Μαχσά Αμινί, πυροδοτώντας ένα γιγάντιο κύμα διαδηλώσεων διαμαρτυρίας. Η οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα HRANA υποστηρίζει πως έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 470 διαδηλωτές, ανάμεσά τους 64 ανήλικοι. Υψηλόβαθμος διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης έκανε από την πλευρά του λόγο για 300 νεκρούς, περιλαμβανομένων μελών των δυνάμεων ασφαλείας, ενώ το συμβούλιο κρατικής ασφάλειας του ιρανικού υπουργείου Εσωτερικών μίλησε για 200 νεκρούς συνολικά. Ούτε πόσοι ακριβώς διαδηλωτές έχουν συλληφθεί γνωρίζει κανείς: η HRANA τους υπολογίζει σε 18.210. Οσο για τις συνθήκες κράτησής τους, συγκλονιστικές αναφορές για βιαιότητες, συμπεριλαμβανομένης και σεξουαλικής βίας, φτάνουν συχνά πυκνά στον έξω κόσμο μέσω των σόσιαλ μίντια. Φαίνεται όμως πως το σθένος των ιρανών γυναικών και ανδρών που επιμένουν να φωνάζουν στους δρόμους «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» δεν πήγε χαμένο. Ο γενικός εισαγγελέας του Ιράν Μοχαμάντ Τζαφάρ Μονταζερί ανακοίνωσε το Σάββατο αφενός πως το κοινοβούλιο και οι δικαστικές Αρχές επανεξετάζουν τον νόμο του 1983 που επιβάλλει ως υποχρεωτική τη μαντίλα, αφετέρου πως η διαβόητη αστυνομία των ηθών καταργήθηκε.

Με επιφύλαξη

Και οι δύο αυτές ανακοινώσεις, βέβαια, πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη. Σε ό,τι αφορά τον νόμο που κατέστησε υποχρεωτικό το χιτζάμπ, τέσσερα χρόνια μετά την Ισλαμική Επανάσταση, για όλες τις γυναίκες στο Ιράν, ο Μονταζερί δεν διευκρίνισε τι θα μπορούσαν να αλλάξουν σε αυτόν το κοινοβούλιο και η Δικαιοσύνη της χώρας, δύο Σώματα που βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό στα χέρια των (υπερ)συντηρητικών. Δήλωσε απλώς, σύμφωνα με ένα ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων, πως η ομάδα αναθεώρησης συναντήθηκε την Τετάρτη με την επιτροπή πολιτισμού του κοινοβουλίου και πως «θα δούμε τα αποτελέσματα σε μία με δύο εβδομάδες». Οσον αφορά τη διαβόητη αστυνομία των ηθών, που συστάθηκε επί προεδρίας του σκληροπυρηνικού Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ (2005-2013) και ξεκίνησε τις περιπολίες της το 2006 προκειμένου να «διαδώσει την κουλτούρα της σεμνότητας και του χιτζάμπ», ο Μονταζερί διαβεβαίωσε μεν ότι «η αστυνομία των ηθών δεν έχει καμία σχέση με τη δικαστική εξουσία και καταργήθηκε από εκείνους που την ίδρυσαν», επισήμανε ωστόσο πως οι δικαστικές Αρχές «συνεχίζουν να παρακολουθούν τις συμπεριφορές στο επίπεδο της κοινότητας» – και το ιρανικό υπουργείο Εσωτερικών δεν έκανε κανένα σχόλιο σχετικά, ενώ το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο Αλ Αλάμ υποβάθμισε τη δήλωσή του.

Οι πληροφορίες, βέβαια, θέλουν τον Μονταζερί να έκανε την επίμαχη δήλωση στη διάρκεια συνέντευξης Τύπου που παραχώρησε στην Κομ, την ιερή για τους σιίτες πόλη του Ιράν, απαντώντας σε ερώτηση παρευρισκομένου που ζήτησε να μάθει «για ποιον λόγο έκλεισε η αστυνομία ηθών». Και τα μέλη του διαβόητου αυτού Σώματος, οι άνδρες με την πράσινη στολή και οι γυναίκες με το μαύρο τσαντόρ, φέρεται ότι έκαναν τις τελευταίες εβδομάδες σαφώς λιγότερο αισθητή την εμφάνισή τους στους δρόμους, ενδεχομένως στο πλαίσιο μιας προσπάθειας των Αρχών να μην προκαλέσουν περισσότερες διαδηλώσεις.

Υπερευαίσθητα ζητήματα

Το βέβαιο είναι πως και ο νόμος για την υποχρεωτικότητα του χιτζάμπ και η αστυνομία των ηθών είναι δύο υπερευαίσθητα ζητήματα στο Ιράν, πάνω στα οποία συγκρούονται συντηρητικοί και μεταρρυθμιστές – το βασικό μεταρρυθμιστικό κόμμα στο Ιράν, η Ενωση του Λαού του Ισλαμικού Ιράν, που ιδρύθηκε από στενούς συνεργάτες του μεταρρυθμιστή πρώην προέδρου Μοχαμάντ Χαταμί (199-2005), είχε καλέσει τις Αρχές ήδη από τις 24 Σεπτεμβρίου, μία εβδομάδα μετά την έναρξη των κινητοποιήσεων, να άρουν την υποχρεωτικότητα της μαντίλας, να ανακοινώσουν επισήμως το τέλος της αστυνομίας των ηθών και να επιτρέψουν τις ειρηνικές διαδηλώσεις. Είναι άραγε πράγματι τόσο ευοίωνη όσο ακούστηκε σε κάποιους η δήλωση που έκανε το Σάββατο ο σκληροπυρηνικός πρόεδρος του Ιράν Εμπραχίμ Ραϊσί ότι το ιρανικό Σύνταγμα «έχει αξίες και αρχές σταθερές και ακλόνητες (…) αλλά υπάρχουν τρόποι εφαρμογής του Συντάγματος που μπορούν να επανεξεταστούν»;

Μόλις τον περασμένο Ιούλιο ο Ραϊσί είχε ζητήσει την κινητοποίηση «όλων των κρατικών θεσμών για την εφαρμογή του νόμου περί χιτζάμπ». Και οι ιρανικές Αρχές αποδίδουν σταθερά τις τελευταίες 11 εβδομάδες την ευθύνη για τις «ταραχές» στους ξένους εχθρούς της χώρας τους, πρωτίστως τις ΗΠΑ, τη Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ. Σε κάθε περίπτωση, οι ιρανοί διαδηλωτές, που ζητούν πια πολύ περισσότερες ελευθερίες από την κατάργηση ενός νόμου και ενός Σώματος, εννοούν να ενισχύσουν την πίεση στις Αρχές, απηύθυναν λοιπόν χθες εκκλήσεις για την πραγματοποίηση, από σήμερα, τριήμερης οικονομικής απεργίας, καθώς και μιας συγκέντρωσης διαμαρτυρίας στην πλατεία Αζαντί (Ελευθερίας) της Τεχεράνης την Τετάρτη. Την ίδια εκείνη ημέρα, Ημέρα των Φοιτητών στο Ιράν, έχει προγραμματιστεί στην πρωτεύουσα της χώρας ομιλία του Ραϊσί σε φοιτητές.