Τα απομεινάρια μιας εξομολόγησης{CR}

Οταν τη ρωτούσαν τι θα κάνει όταν δεν θα είναι καγκελάριος, η Μέρκελ απαντούσε ότι μεταξύ άλλων θα διαβάζει. Τελευταία διαβάζει το μνημειώδες έργο του Τσόρτσιλ για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και διαβάζοντάς το, διαπιστώνει απροσδόκητα ότι ο Τσόρτσιλ δεν ήταν τόσο πολεμοχαρής, όσο πίστευε. Εβλεπε με κριτική ματιά την κατάσταση της διεθνούς κοινότητας και τις χαμένες διπλωματικές ευκαιρίες της εποχής. «Ξέρετε πώς χαρακτηρίζει τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στον Ρούσβελτ;», ρωτάει η Μέρκελ. Οχι. «Ο αχρείαστος πόλεμος», απαντά αμέσως. Η περιγραφή είναι από το πολυσέλιδο πορτρέτο του δημοσιογράφου Αλεξάντερ Οζανγκ, στην τελευταία έκδοση του περιοδικού «Ντερ Σπίγκελ».

Θα μπορούσε να είναι και το σχόλιό της και για τις επίκαιρες εξελίξεις – «αχρείαστος» σήμερα είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία. Από τον Δεκέμβριο του 2021, που αποχώρησε επισήμως από την καγκελαρία, η Μέρκελ αποφεύγει επιμελώς δημόσιες πολιτικές παρεμβάσεις. Μίλησε μόνον μία φορά στον ίδιο δημοσιογράφο και συγγραφέα, Αλεξάντερ Οζανγκ, σε εκδήλωση στο θέατρο Berliner Ensemple τον Ιούνιο του 2022, τώρα είναι η δεύτερη.

Η επίθεση του Πούτιν στην Ουκρανία ρίχνει βαριά σκιά και στην παρακαταθήκη της δεκαεξάχρονης θητείας της στην καγκελαρία. Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται. Αλλά «επαναλαμβάνονται συγκεκριμένα μοτίβα», λέει η Μέρκελ. Είναι σημαντικό «να αναρωτηθούμε πώς λειτουργεί η παγκόσμια ιστορία, ποιοι κανόνες τη διέπουν. Διαφορετικά κάνουμε πάντα τα ίδια λάθη». Με την Ουκρανία ασχολήθηκε πολύ, ευχόταν να ακολουθήσει μία πιο ειρηνική περίοδος μετά την αποχώρησή της από την καγκελαρία. Συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Αλλά η ρωσική επίθεση «δεν ήταν έκπληξη», λέει. Στην τελευταία επίσκεψή της στη Μόσχα τον Αύγουστο του 2021, διαπίστωσε οδυνηρά ότι ο Πούτιν είχε πάρει τις αποφάσεις του. Ολες οι προηγούμενες ήταν τετ α τετ, στην τελευταία είχε μαζί του και τον υπουργό Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ.

Η πρώην σιδηρά καγκελάριος, ισχυρότερη γυναίκα του πλανήτη, σύμβολο του ελεύθερου κόσμου, είχε δώσει μάχες με τους πάσης φύσεως μάτσο, Τραμπ, Πούτιν, Μπερλουσκόνι, Σρέντερ. Αλλά στο τέλος της θητείας της ήταν πλέον ανίσχυρη. Οχι μόνον απέναντι στον Πούτιν αλλά και μέσα στην ευρωπαϊκή οικογένεια. «Δεν είχα πλέον τη δύναμη να επιβληθώ, διότι όλοι γνώριζαν πως το φθινόπωρο θα φύγω», λέει. Στην εξωτερική πολιτική δεν προχωρούσε «ούτε χιλιοστό». Οχι μόνο στην Ουκρανία, αλλά ούτε στα μέτωπα της Υπερδνειστερίας, Μολδαβίας, Γεωργίας, Αμπχαζίας, Συρίας και Λιβύης.

Σήμερα δέχεται κριτική για την άρνησή της στην ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ στη σύνοδο κορυφής στο Βουκουρέστι το 2008, αλλά και για τη διαπραγμάτευση της συμφωνίας του Μινσκ του 2015, με την οποία σταμάτησε τον πόλεμο στην Ανατολική Ουκρανία μετά την προσάρτηση της Κριμαίας. Ετσι όμως η Ουκρανία «αγόρασε χρόνο», και προετοιμάστηκε για μία επίθεση της Ρωσίας. «Η Ουκρανία έγινε πολύ ισχυρότερη και ανθεκτικότερη χώρα», λέει η Μέρκελ, τότε ήταν βέβαιη ότι τα στρατεύματα του Πούτιν θα έκαναν περίπατο στην Ουκρανία.  Η κριτική εκ των υστέρων κάνει μια μεγάλη αφαίρεση: «Τις ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία, τις διαπραγματεύσεις, την κυβέρνηση συνασπισμού, υπήρχε πάντα το πρόβλημα Ελλάδα, έσπασα τη λεκάνη μου», λέει η Μέρκελ. Τα ελληνικά μέσα αντέδρασαν με τα γνωστά αντανακλαστικά κατηγορώντας τη Μέρκελ ότι φορτώνει την ευθύνη στην Ελλάδα. Δεν ισχύει. Είναι ακριβώς 5 λέξεις σε ένα κείμενο δέκα πυκνογραμμένων σελίδων του αφιερώματος στο «Σπίγκελ», που παραπέμπουν στη μεγαλύτερη κρίση της ΕΕ την προηγούμενη δεκαετία. «Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, όλοι μιλούν για τον πόλεμο της Ρωσίας, αλλά κανείς δεν μιλάει για τη συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας», λέει η Μέρκελ.

Με τον πρώην αμερικανό πρόεδρο, Μπαράκ Ομπάμα, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία, έκαναν τα πάντα για να αποτρέψουν νέες επιθέσεις της Ρωσίας στην Ουκρανία. Είχαν συμφωνήσει λεπτομερώς για τις κυρώσεις στη Ρωσία. Αλλά το καλοκαίρι του 2021 η Συμφωνία του Μινσκ στην οποία είχε πρωτοστατήσει, «είχε πλέον διαβρωθεί». Η προσπάθεια και η πρότασή της μαζί με τον Εμανουέλ Μακρόν για μία συνάντηση και της ΕΕ με τον Πούτιν έπεσε στο κενό. Με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 τελείωσε μία ιστορική «περίοδος ευφορίας», ο σημερινός κόσμος είναι και πάλι «γεμάτος επιπλοκές», σχολιάζει η Μέρκελ.

Οχι, δεν μετάνιωσε που έβαλε τέλος στην πολιτική της καριέρα. «Χρειάζονται νέα πρόσωπα», λέει η Μέρκελ και διαπιστώνει με έκπληξη «πόσα πράγματα μένουν σε εκκρεμότητα έπειτα από δουλειά 16 ετών».