Το παράθυρο για την αποφυγή της καταστροφής κλείνει γρήγορα

Ζούμε μια ανησυχητική περίοδο για τους επιστήμονες που ειδικεύονται στο κλίμα. Το ένα μετά το άλλο, τα ζοφερά σενάρια που είχαν περιγράψει για το εγγύς μέλλον ξεπεράστηκαν από γεγονότα: ακραίες καταιγίδες, ξηρασίες, πλημμύρες και καταρρεύσεις παγετώνων – φαινόμενα των οποίων η ξαφνική εμφάνιση ξεπέρασε τις χειρότερες προβλέψεις των ειδικών. Η καταστροφική κλιματική αλλαγή συμβαίνει ταχύτερα και με μεγαλύτερη ένταση από τις πιο ζοφερές προειδοποιήσεις.

Τα παραδείγματα περιλαμβάνουν το ρεκόρ υψηλής θερμοκρασίας 40,3 βαθμών Κελσίου που σημειώθηκε φέτος το καλοκαίρι στο Ηνωμένο Βασίλειο, ένα τεράστιο άλμα 1,6 βαθμών Κελσίου σε σχέση με την προηγούμενη θερμότερη ημέρα, τις καταρρακτώδεις βροχές που προκάλεσαν τις σοβαρότερες πλημμύρες στην πρόσφατη ιστορία του Πακιστάν και τον περσινό τυφώνα Αϊντα, μια από τις πιο καταστροφικές καταιγίδες που έπληξαν ποτέ τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Δεν είναι ότι οι παγκόσμιες θερμοκρασίες αυξήθηκαν ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν. Το πρόβλημα είναι ότι το αποτέλεσμα αυτής της ανόδου ήταν απροσδόκητα ακραίο. «Πολλές από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων, εκδηλώνονται τώρα ταχύτερα από ό,τι είχε προβλεφθεί, παρόλο που η ίδια η αύξηση της θερμοκρασίας είναι σε μεγάλο βαθμό σύμφωνη με τις προβλέψεις των μοντέλων» δήλωσε ο αμερικανός κλιματολόγος Μάικλ Μαν, του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια.

Την άποψη αυτή υποστηρίζει και ο Γιόχαν Ρόκστρομ , διευθυντής του Ινστιτούτου του Πότσδαμ για την έρευνα των κλιματικών επιπτώσεων στη Γερμανία: «Χωρίς αμφιβολία, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, που ενισχύονται από την υπερθέρμανση του πλανήτη, έρχονται ταχύτερα και είναι πιο σοβαρά από ό,τι είχε προβλεφθεί. Οι επιπτώσεις είναι ορατές: οι καταστροφικές πλημμύρες στο Πακιστάν, η ανωμαλία στην εποχή των βροχών στη Σομαλία τα τελευταία τέσσερα χρόνια και οι εξαιρετικά καταστροφικές πυρκαγιές στην Καλιφόρνια».

Οι συνέπειες από την αύξηση της θερμοκρασίας

Αυτά τα απρόβλεπτα γεγονότα συμβαίνουν σε έναν κόσμο που είναι σήμερα κατά 1,2 βαθμό Κελσίου θερμότερος από ό,τι ήταν στην προβιομηχανική εποχή και οι θερμοκρασίες είναι πιθανό να συνεχίσουν να αυξάνονται σημαντικά παρά τις δεσμεύσεις των κρατών στις πρόσφατες συνόδους κορυφής να κάνουν τα πάντα για να συγκρατήσουν την αύξηση στον 1,5 βαθμό Κελσίου. Το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να ξεπεραστεί σε μία δεκαετία, λένε οι επιστήμονες. Το αποτέλεσμα θα είναι ακόμη χειρότερες ξηρασίες, καύσωνες, πλημμύρες και ασθένειες από αυτές που βιώνουμε τώρα.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό, λέει ο Ρόκστρομ. Ο ίδιος και οι συνάδελφοί του δημοσίευσαν πρόσφατα έρευνα που δείχνει ότι μέχρι να ολοκληρωθεί η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 1,5°C θα υπάρχει σημαντικός κίνδυνος για τέσσερα σημαντικά συστήματα. «Τα συστήματα αυτά περιλαμβάνουν το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας και το στρώμα πάγου της Δυτικής Ανταρκτικής, τα οποία θα αρχίσουν να αποσυντίθενται» προσθέτει. «Το τελικό αποτέλεσμα θα είναι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας κατά αρκετά μέτρα, αν και αυτό θα μπορούσε να διαρκέσει πολλές, πολλές δεκαετίες».

Επιπλέον, τα συστήματα μόνιμου πάγου του Καναδά και της Ρωσίας θα αρχίσουν να ξεπαγώνουν και να απελευθερώνουν τα τεράστια αποθέματα μεθανίου, ένα αέριο πολλές φορές πιο ισχυρό και επικίνδυνο από το διοξείδιο του άνθρακα που συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Τέλος, σε αύξηση της θερμοκρασίας κατά περίπου 1,5 βαθμό Κελσίου, όλα τα τροπικά συστήματα κοραλλιογενών υφάλων του πλανήτη θα άρχιζαν να καταρρέουν, διαπίστωσε η ομάδα. «Αυτό θα σήμαινε ότι θα παραδώσουμε στα παιδιά μας και σε όλες τις μελλοντικές γενιές, έναν πλανήτη που θα ολισθαίνει ανεπιστρεπτί προς τον σημαντικό περιορισμών των περιοχών που μπορούν να ζήσουν οι άνθρωποι».

Οι προειδοποιήσεις των επιστημόνων

Ο πλανήτης ακροβατεί στο χείλος της μετεωρολογικής καταστροφής, δίνοντας μια απελπιστική διάσταση στην έναρξη της συνόδου κορυφής για το κλίμα Cop27 που ξεκινά αύριο στην Αίγυπτο. Το έργο που αντιμετωπίζουν οι σύνεδροι υπογραμμίστηκε έντονα από τον ΟΗΕ, ο οποίος ανέφερε την περασμένη εβδομάδα ότι ο κόσμος βρίσκεται πλέον σε τροχιά αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 2,8 βαθμούς Κελσίου. Κατηγόρησε επίσης τα έθνη ότι έχασαν έναν χρόνο επειδή απέτυχαν να υλοποιήσουν τις φιλόδοξες δεσμεύσεις για τις εκπομπές ρύπων που είχαν αναληφθεί στη σύνοδο κορυφής Cop26 στη Γλασκώβη πέρυσι.

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι για να έχει ο κόσμος πιθανότητες να επιτύχει μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έως το 2050 και να αποτρέψει έτσι την υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού Κελσίου, οι παγκόσμιες εκπομπές θα πρέπει να μειωθούν κατά 5% έως 7% ετησίως. Επί του παρόντος, οι εκπομπές αυξάνονται μεταξύ 1% και 2% ετησίως με ελάχιστες ενδείξεις ότι η αύξηση αυτή θα ανακοπεί.

Η εξεύρεση τρόπων για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα για το Cop27, επιμένουν οι επιστήμονες. Ωστόσο, η σύνοδος κορυφής αναμένεται να κυριαρχήσουν αμφιλεγόμενες συζητήσεις σχετικά με την αποζημίωση που τα φτωχότερα έθνη πιστεύουν ότι τα πλουσιότερα έθνη πρέπει να τους καταβάλουν για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η παγκόσμια θέρμανση προκλήθηκε από τα βιομηχανικά έθνη που χρησιμοποίησαν ορυκτά καύσιμα για να γίνουν πλούσια. Το επιχείρημα είναι ότι θα πρέπει τώρα να αποζημιώσουν τις χώρες που υποφέρουν από τις χειρότερες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Αυτές είναι γνωστές ως αξιώσεις «απώλειας και ζημίας» και θα αποτελέσουν βασικό αντικείμενο της συνόδου κορυφής. «Μπορείτε να φανταστείτε τι θα συμβεί όταν η αντιπροσωπεία του Πακιστάν παρουσιάσει την αξίωσή της για αποζημίωση για τις πλημμύρες που μόλις έβαλαν το ένα τρίτο της χώρας τους κάτω από το νερό» σχολιάζει ο Ρόκστρομ. «Μπορείτε να φανταστείτε τον αριθμό σε αυτό το τιμολόγιο. Και νομίζω ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν ένα πραγματικά δικαιολογημένο επιχείρημα για την υποβολή αυτών των αιτήσεων αποζημίωσης για απώλειες και ζημίες. Αλλά δεν πρόκειται να είναι μια πολύ εποικοδομητική συζήτηση, διότι είναι πολύ δύσκολο να προχωρήσει κανείς σε ένα τέτοιο θέμα». Και καταλήγει: «Σε αυτό το σημείο, η ανάγκη για δράση είναι σαφής. Υπάρχει ακόμη χρόνος, αλλά Θεέ μου, το παράθυρο ευκαιρίας κλείνει γρήγορα».