«Η βία είναι τρόπος επικράτησης στον μικρόκοσμο του σχολείου και της γειτονιάς»

Καθόλου τυχαία τα μεγαλύτερα προβλήματα εμφανίζονται σε Επαγγελματικά Λύκεια. «Εκεί συνήθως φοιτούν μαθητές με χαμηλές σχολικές επιδόσεις, ενώ συχνά βρίσκονται σε περιφερειακές και αγροτικές περιοχές, όπου η βία αποτελεί κομμάτι της κουλτούρας της κοινότητας», εξηγεί ο Θεόδωρος Θάνος, καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. «Συγκεντρώνουν μαθητές με μειωμένες προσδοκίες που έχουν βιώσει απόρριψη από το εκπαιδευτικό σύστημα», συμπληρώνει ο Πέτρος Φύτρος, μέλος του ΔΣ της ΟΛΜΕ.

«Δεν ξέρω αν το κράτος έχει αντιληφθεί ότι πολλοί μαθητές μας δεν έχουν κάθε μέρα φαγητό στο σπίτι, θέρμανση, χώρο να μελετήσουν, υπολογιστή και πρόσβαση στο Διαδίκτυο», τονίζει, από την πλευρά της, η Δώρα Ξυπολιά, καθηγήτρια σε ΕΠΑΛ της Αθήνας. «Εχουμε παιδιά που έχουν στερηθεί πολλά, που ονειρεύονται ένα καλύτερο μέλλον αλλά το σχολείο, η μόρφωση και η συμμόρφωση στους κανόνες, δεν τους το εξασφαλίζει», συμπληρώνει η συνάδελφός της Γεωργία Βαλωμένου. «Θα χρειαζόταν ένα σχολείο που θα προσπαθούσε να κρατάει τους μαθητές αντί να τους διώχνει, όπως κάνει το σχολείο των πολλαπλών εξετάσεων», επισημαίνει ο Πέτρος Φύτρος. Επιπλέον, η «ρευστοποίηση κάθε κανόνα σε αρκετά σχολεία, οδηγεί σε ρευστοποίηση των δικαιωμάτων μαθητών και εκπαιδευτικών μέχρι του σημείου της προσβολής της αξιοπρέπειάς τους», συμπληρώνει ο Κώστας Θεριανός, εκπαιδευτικός και διδάκτωρ Κοινωνιολογίας.

«Μαθητές των οποίων το κοινωνικό υπόβαθρο, οι γνωστικές ικανότητες, το γλωσσικό, πολιτισμικό, εθνοτικό υπόβαθρο “αποκλίνει” από αυτό των άλλων μαθητών της τάξης βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο θυματοποίησης», λέει η Βάσω Αρτινοπούλου, καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. «Υπάρχει δυσκολία να ενταχθούν οι Ρομά στο σχολικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα να βρίσκονται στο περιθώριο και εύκολα να τους ασκείται μπούλινγκ», επισημαίνει η Μάρω Οικονόμου, που έχει δουλέψει σε προγράμματα ένταξης παιδιών Ρομά.

Ωστόσο, όπως διευκρινίζει η Γεωργία Βαλωμένου, «η πιο συνηθισμένη βία είναι μεταξύ ομοίων, είναι τρόπος επικράτησης στον μικρόκοσμο του σχολείου και της γειτονιάς».

«Ο εκφοβισμός και η βία συνήθως ξεκινούν από το Διαδίκτυο και μετακινούνται στον χώρο του σχολείου. Ενα περιστατικό μπορεί να ξεκινήσει με ένα μήνυμα ή βίντεο στα social media και εντός σχολικού περιβάλλοντος να λάβει έκταση», σημειώνει ο ψυχολόγος του «Χαμόγελου του Παιδιού» Στέφανος Αλεβίζος.

Στην περίοδο της πανδημίας «μαθητές/τριες βρέθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα έξω από τις νόρμες της σχολικής ζωής», επισημαίνει ο Κώστας Θεριανός. «Η πανδημία επιδείνωσε υφιστάμενες ανισότητες και δημιούργησε νέες» σημειώνει η Β. Αρτινοπούλου. «Λειτούργησε σαν μεγεθυντικός φακός σε ήδη προβληματικές καταστάσεις», σημειώνει ο Στ. Αλεβίζος.

«Δεν υπάρχει σχετικό σχολικό μάθημα, ούτε η αντιμετώπιση περιστατικών σχολικής βίας συμπεριλαμβάνεται στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης», τονίζει ο Θ. Θάνος. «Εχουν γίνει στο παρελθόν δράσεις επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, αλλά ανταποκρίνονταν σε ανάγκες του παρελθόντος» προσθέτει η Βάσω Αρτινοπούλου. «Στο πρόγραμμα “Μια Νέα Αρχή στα ΕΠΑΛ” δικαιολογούνται οι προσλήψεις ψυχολόγων στα ΕΠΑΛ, αλλά πώς γίνεται σε σχολείο 700 παιδιών να αντιστοιχεί μία θέση αναπληρωτή ψυχολόγου για τέσσερις ημέρες», αναρωτιέται η Δώρα Ξυπολιά.

Ο σχεδιασμός του υπουργείου

Το υπουργείο Παιδείας επιμένει ότι προχωρά σε στοχευμένες δράσεις, με προσλήψεις 3.200 ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, με θεσμοθέτηση του συμβούλου Σχολικής Ζωής, με πιλοτική εφαρμογή της διαμεσολάβησης στις σχολικές μονάδες της Σταυρούπολης και συνεργασίες με πανεπιστημιακά τμήματα. Εχει θεσμοθετήσει το Πρόγραμμα «Φιλία» για την πρόληψη, εκπαιδευτική προσέγγιση, αντιμετώπιση και προστασία παιδιών και εφήβων και την ενίσχυση ασφαλούς περιβάλλοντος, μέσα από ανάπτυξη υλικού για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας και εκπόνηση πρωτοκόλλων πρόληψης, διαχείρισης και αντιμετώπισης φαινομένων ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού. Σχεδιάζει εργαστήρια δεξιοτήτων με θεματικές που στοχεύουν στην καλλιέργεια του αλληλοσεβασμού, έχοντας ήδη επιμορφώσει 125.000 εκπαιδευτικούς στις αντίστοιχες θεματικές, ενώ ελπίζει ότι τα 166 νέα προγράμματα σπουδών θα καλλιεργήσουν συνειδήσεις κατά της βίας και των διακρίσεων.