Η χρήση αντικαταθλιπτικών για «το παραμικρό» αμφισβητείται έντονα

Η κατάθλιψη συγκαταλέγεται, αναμφισβήτητα, στις ασθένειες της εποχής μας, ενώ ειδικά μετά το πέρασμα της COVID-19 τα «κρούσματα» έχουν πολλαπλασιαστεί δραματικά, καθιστώντας την ένα είδος πανδημίας. Οσο για τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, είναι από τα σκευάσματα που συναντά κανείς συχνότερα στα σπίτια κυρίως των κοινωνιών της Δύσης. Για του λόγου το αληθές τα επίσημα στοιχεία και οι στατιστικές μελέτες δείχνουν ότι το 10%-15% των ενηλίκων στον δυτικό κόσμο λαμβάνουν κάποιου είδους αντικαταθλιπτικό, ενώ πληθαίνει διαρκώς το ποσοστό εκείνων που το λαμβάνουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα – συχνά επί δεκαετίες ή και εφ’ όρου ζωής.

Πόσο, όμως, χρειαζόμαστε τα αντικαταθλιπτικά; Πόσο αποτελεσματικά είναι, ποιες παρενέργειες μπορεί να έχουν και ποια είναι η σχέση οφέλους και κόστους; Σχεδόν 35 χρόνια μετά το πράσινο φως που έδωσαν οι αμερικανικές αρχές στο Prozac, που θεωρείται το πιο γνωστό παγκοσμίως φάρμακο αυτής της κατηγορίας και άνοιξε τον δρόμο σε πολλά άλλα, τα παραπάνω ερωτήματα τίθενται ολοένα πιο συχνά. Τόσο από τους επιστήμονες όσο και από πολίτες, που ασκούν πλέον έντονες πιέσεις και στις φαρμακευτικές οι οποίες τα παράγουν.

Αξίζει, άλλωστε, να σημειωθεί ότι οι εταιρείες του κλάδου, όπως έχει διαπιστωθεί σε πολλές περιπτώσεις, δίνουν στη δημοσιότητα ελλιπή ή επιλεκτικά στοιχεία αναφορικά με τη δράση και τις παρενέργειές τους, ανάμεσα στις οποίες έχουν αναφερθεί και αρκετές σοβαρές: Δυσλειτουργίες στη σεξουαλική ζωή, λήθαργος, αυξημένες πιθανότητες για γενετικές ανωμαλίες στα έμβρυα όταν τα φάρμακα λαμβάνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης – ενώ σε ανθρώπους προχωρημένης ηλικίας υπάρχουν περιστατικά καρδιακών εμβολών, απώλειας ισορροπίας, καθώς και αιμορραγίας μετά από χειρουργικές επεμβάσεις.

Οσο για την αποτελεσματικότητά τους, το σχετικό ρεπορτάζ του «The Economist» είναι αποκαλυπτικό: Οταν τα πορίσματα όλων των ερευνών που έχουν κατατεθεί στη ρυθμιστική αρχή των Ηνωμένων Πολιτειών έγιναν αντικείμενο μελέτης ανεξάρτητων επιστημόνων αποδείχθηκε πως τα αντικαταθλιπτικά επέφεραν σημαντικό όφελος, πέρα από αυτό των εικονικών φαρμάκων, μόλις στο 15% των πασχόντων από κατάθλιψη στους οποίους χορηγούνταν».

Μόνο στις σοβαρές περιπτώσεις

Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι η επίσημη ιστοσελίδα της κρατικής Εθνικής Βιβλιοθήκης Φαρμάκου των ΗΠΑ (NIH) αναφέρει ρητά στο σχετικό κεφάλαιο ότι «όπως συμβαίνει και με άλλα θεραπευτικά σχήματα, αυτού του είδους τα σκευάσματα μπορούν να βοηθήσουν σε ορισμένες περιπτώσεις και να μη βοηθήσουν σε άλλες». Εκτιμά, μάλιστα, πως «είναι αποτελεσματικά σε περιπτώσεις μέτριας, σοβαρής και χρόνιας κατάθλιψης, πιθανότατα όμως όχι σε εκείνες της ήπιας».

Με βάση τα παραπάνω και καθώς οι σχετικές μελέτες πυκνώνουν τα τελευταία χρόνια και επιτρέπουν μια πιο σφαιρική και ολοκληρωμένη εκτίμηση, το βρετανικό περιοδικό τονίζει ότι οι κλινικές οδηγίες για την αντιμετώπιση των περιστατικών κατάθλιψης έχουν αναθεωρηθεί και συνεχίζουν να αναθεωρούνται. Με συνέπεια, «τα αντικαταθλιπτικά να μην αποτελούν τη συνιστώμενη πρώτη γραμμή θεραπείας για τις λιγότερο σοβαρές περιπτώσεις». Γι’ αυτές, όπως υπογραμμίζεται, «προτιμώνται οι οδηγίες για το πώς μπορεί καθένας να βοηθήσει τον εαυτό του, οι μέθοδοι συμπεριφορικής θεραπείας, όπως και οι συστάσεις για περισσότερη άσκηση και καλύτερο ύπνο».

Ειδικά όσον αφορά την υπερεργασία και τις συνέπειές της – ανάμεσα στις οποίες είναι το υπερβολικό άγχος, αλλά και η κατάθλιψη, όπως μπορούν να βεβαιώσουν και οι… Γιαπωνέζοι – ενδέχεται να αποδειχθεί επαρκής μια ιατρική βεβαίωση που συνιστά απουσία από τη δουλειά για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Κατά συνέπεια, «η χρήση των φαρμάκων περιορίζεται στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, στις οποίες μπορούν πραγματικά να σώσουν ζωές».

Η διαδικασία της απεξάρτησης

Εδώ, όμως, τίθεται ένα ακόμη σοβαρό ερώτημα, που αφορά εκείνους οι οποίοι αποφασίζουν να διακόψουν τη λήψη αντικαταθλιπτικών – φυσικά με τη συμβουλή και τη σύμφωνη γνώμη του γιατρού ή του θεραπευτή τους: Πόσος είναι ο χρόνος που απαιτείται για την απεξάρτηση και ποια είναι η καλύτερη μέθοδος. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει «συνταγή» γενικής χρήσης, φαίνεται κατ’ αρχάς πως όσο μεγαλύτερο διάστημα έχει γίνει χρήση ενός τέτοιου σκευάσματος τόσο πιο δύσκολη είναι και η διακοπή. Για χρόνια χρήση, τονίζουν πολλοί ειδικοί, απαιτούνται αρκετές εβδομάδες ή και μήνες σταδιακής μείωσης της δόσης (περίπου, δηλαδή, όπως συμβαίνει με την κορτιζόνη ή και με τις ναρκωτικές ουσίες), προκειμένου η προσαρμογή να γίνει όσο το δυνατόν πιο ομαλά.

Ταυτόχρονα, βεβαίως, απαιτείται και κατά περίπτωση μελέτη – με άλλα λόγια, εάν οι συνθήκες που βιώνει τη συγκεκριμένη στιγμή ένας άνθρωπος είναι κατάλληλες για τη διακοπή της λήψης του αντικαταθλιπτικού. Αυτή η τελευταία παράμετρος δε είναι που δημιουργεί πολλά προβλήματα στις μέρες μας…