Γιατί χρειάζονται οι εθνικές επέτειοι

Στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης το θέμα «επέτειος» έχει αναχθεί σε ύψιστη συνθήκη. Ποια επέτειος; Η οποιαδήποτε. Οι επίσημα καταχωρισμένες ή αυτές που προκύπτουν από ένα «γκουγκλάρισμα» στα ημερολόγια και στα «σαν σήμερα». Η ημερομηνία που γεννήθηκε ο Χατζιδάκις, που αυτοκτόνησε ο Καρυωτάκης, που κηδεύτηκε ο Παλαμάς, που πήρε ο Σεφέρης το Νομπέλ, που μίλησε ο Ελύτης στη Σουηδική Ακαδημία, που ιδρύθηκε το ΠΑΣΟΚ, που κερδίσαμε το Euro, που χάσαμε στη Eurovision, που μπήκαμε στο ευρώ, που παραλίγο να βγούμε από το ευρώ, που πνιγήκαμε, που καήκαμε, που σωθήκαμε γίνονται αφορμή να σχηματιστούν μεγάλες ή μικρές διαδικτυακές κοινότητες για να τη «γιορτάσουν», να τη σχολιάσουν και να την προβάλουν στο σήμερα πολιτικολογώντας, αερολογώντας, αμπελοφιλοσοφώντας. Τριακόσιες εξήντα πέντε ημέρες, τριακόσιες εξήντα πέντε αφορμές τον χρόνο για να επιχρωματίσει ο κάθε χρήστης ακόμη πιο έντονα το διαδικτυακό του άβαταρ. Δεν το λέω για κακό. Και οφείλω να ομολογήσω ότι αντλώ κι εγώ από το «σαν σήμερα» θέματα για το καθημερινό κείμενό μου στην εφημερίδα.

Σε αυτήν την εποχή της «μικροκουλτούρας των επετείων» λοιπόν, όταν καθημερινά κατακερματίζονται η έννοια και ο συμβολισμός τους δι’ ασήμαντον αφορμήν, θα περίμενα να αποδυναμώνονταν στη συνείδησή μας οι μεγάλες εθνικές μας επέτειοι. Συμβαίνει το αντίθετο. Δεν θυμάμαι στα προ Διαδικτύου χρόνια να «γιορτάζαμε» τόσο την 28η Οκτωβρίου. Εκείνες τις εποχές, μέρες σαν τη χθεσινή, δεν δείχναμε στους φίλους μας παιδικές φωτογραφίες μας όπου απαγγέλλουμε στη σχολική γιορτή το «Τι είν’ η πατρίδα μας», όπως ποστάρουμε σήμερα. Ούτε αναπαρήγαμε μεταξύ μας τις αναμνήσεις των πατεράδων και των παππούδων μας από τον πόλεμο. Και δεν νομίζω ότι μιλούσαμε για τη Βέμπο. Αυτά τα γράφαμε για να κλείσει το επετειακό φύλλο της εφημερίδας.

Τι είναι, έτσι όπως το ζούμε σήμερα, μια εθνική επέτειος; Μια συγκολλητική ουσία, νομίζω, που στα χρόνια της απομόνωσης φαίνεται να την έχουμε μεγάλη ανάγκη. Και όχι μόνο διότι συντηρεί την εθνική μας μνήμη αλλά επειδή διασώζει και τις προσωπικές αναμνήσεις μας. Στην πραγματικότητα, την 28η Οκτωβρίου (τουλάχιστον οι μεγαλύτερες γενιές αλλά και οι νεότερες από τις διηγήσεις των γονιών τους) «γιορτάζουμε» τις επετείους που ζήσαμε. Τα λουστρίνια της παρέλασης, τους παιάνες που μας ξυπνήσανε, τα σημαιάκια που ανεμίσαμε, τις σχολικές γιορτές, το ποίημα που απαγγείλαμε, τα παλιά οικογενειακά άλμπουμ, τις «μικρές» ιστορίες που όταν τις πρωτακούσαμε μας συγκίνησαν, τα τεύχη του «Μικρού Ηρωα», το «Κοντσέρτο για πολυβόλα» και το «Αυτοί που μίλησαν με τον θάνατο» στην τηλεόραση, τον μοναχικό σημαιοφόρο στο ακριτικό νησί – και εγώ, από φέτος, τον πακιστανό ντελιβερά που χθες, όταν έφερε την παραγγελία μου, μου είπε «χρόνια πολλά».

Και, κάπως έτσι, η εθνική μνήμη μπερδεύεται με την προσωπική ανάμνηση που, όσο περνούν τα χρόνια, διαστέλλεται ώστε να χωρέσει πράγματα που νομίζουμε ότι τα θυμόμαστε ενώ δεν τα έχουμε ζήσει ποτέ. Οπως ακριβώς το έλεγε ο Φελίνι: «Αφού έτσι τα θυμάμαι, έτσι έγιναν». Και, τελικά, η συλλογική εθνική επέτειος γίνεται προσωπική γιορτή.