Στο «εργαστήριο» του Γιάννη Μόραλη

Τα χρώματα έχουν αφήσει τα ίχνη τους διακριτικά πάνω στην ξύλινη επιφάνεια του καβαλέτου που στέκει μόνο του στην είσοδο του δεύτερου ορόφου του Μουσείου Μπενάκη. Αλλοτινός σύντροφος του Γιάννη Μόραλη, στέκει άδειο, χωρίς έναν τελαρωμένο καμβά πάνω του, αλλά και χωρίς τον σπουδαίο ζωγράφο απέναντί του να υποδέχεται τους επισκέπτες της περιοδικής έκθεσης «Γιάννης Μόραλης, χώρος ιδιωτικός». Μια έκθεση που λειτουργεί ως ένα παράθυρο στον άγνωστο κόσμο του δημιουργού, ο οποίος δεν επηρέασε μόνο καθοριστικά μέσα από το έργο και τη διδασκαλία του το τοπίο της μεταπολεμικής τέχνης στην Ελλάδα, αλλά κατάφερε επιπλέον να εξοικειώσει το κοινό με την τέχνη, καθώς η δουλειά του δεν βρισκόταν μόνο σε μουσεία και γκαλερί, αλλά από το μετρό ως την πρόσοψη του ξενοδοχείου Χίλτον κι από τα εξώφυλλα των δίσκων του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη ως τις ποιητικές συλλογές του Γιώργου Σεφέρη.

Κόκκινο βαθύ – σαν εκείνο που αγαπούσε ο Γιάννης Τσαρούχης κι έμοιαζε να έχει βγει από τις τοιχογραφίες της Πομπηίας – στην πρώτη αίθουσα φιλοξενεί την πλέον αθέατη στο ευρύ κοινό πλευρά του Γιάννη Μόραλη. Εκείνη του νεαρού από την Αρτα που από πολύ μικρή ηλικία έδειξε το ταλέντο του στη ζωγραφική, όπως δείχνουν οι παιδικές του ζωγραφιές που έχουν γίνει όχι όπως θα περίμενε κάποιος σε χαρτί, αλλά σε καμβά. Υλικό που μαρτυρά ότι οι γονείς του Γιάννη Μόραλη αναγνώριζαν το ταλέντο του και του προμήθευαν από νωρίς επαγγελματικό εξοπλισμό.

Στην πρώτη αυτή ενότητα της έκθεσης – που επιμελήθηκαν η Νίκη Δάφνη και ο Τάσος Κουτσουρής σε σχεδιασμό του Σπύρου Νάσαινα – φιλοξενούνται έργα που κατά κύριο λόγο ως τώρα δεν είχαν ποτέ δει το φως της δημοσιότητας, καθώς εντοπίστηκαν τα τελευταία χρόνια στο εργαστήριό του: από τις Χήνες και τα Αγροτόσπιτα που ζωγράφιζε με λάδι σε ηλικία εννέα ετών έως την πρώτη του αυτοπροσωπογραφία σε ηλικία 13 ετών, δύο μόλις χρόνια πριν από την εισαγωγή του στη Σχολή Καλών Τεχνών. Και από το σχολικό του τετράδιο έως το πορτρέτο της πρώτης του κοπέλας, της Λίντας, και των μελών της οικογένειάς του – κυρίως της αδελφής του Ολγας που αποτελούσε αγαπημένο του μοντέλο, αλλά και του πατέρα του, Κωνσταντίνου, τον οποίο «συναντάμε» και μέσα από τα προσωπικά του αντικείμενα, όπως το μπαστούνι, το ρολόι και τα γυαλιά του.

Την καρδιά της έκθεσης αποτελεί η «μεταφορά» του εργαστηρίου της οδού Δεινοκράτους, που επί πέντε δεκαετίες αποτελούσε τον χώρο δράσης του Γιάννη Μόραλη, στο Μουσείο Μπενάκη. Μια «μετακόμιση» που προσφέρει μια ξεχωριστή εμπειρία στους επισκέπτες, δεδομένου ότι το εργαστήριο δεν είναι προσβάσιμο στο κοινό. Και ανάμεσα σε δύο υπερμεγέθεις φωτογραφίες του χώρου, όπως έμεινε μετά τον θάνατο του ζωγράφου, γλύπτη, χαράκτη και σκηνογράφου, το 2009, μπορεί κάποιος να βρεθεί σε απόσταση αναπνοής από την παλέτα, τα πινέλα και τα χρώματα, τις σημειώσεις και τα δοκίμια του ζωγράφου, τους καμβάδες του που είχαν υποστεί προετοιμασία πριν δεχτούν στην επιφάνειά τους τις πινελιές του, την ποδιά του και τη χαρακτηριστική γκαμπαρντίνα του, αλλά και το δερμάτινο κομποσκοίνι του, όπως και το δαχτυλίδι του, πανομοιότυπο με του αδελφού του.

Εως το 1994

Σε φόντο μπλε ακολουθούν τα υπόλοιπα από τα 106 έργα της έκθεσης – εκείνα της εποχής της ωριμότητας, της περιόδου που σιγά σιγά αφήνει πίσω του την παραστατικότητα και αφιερώνεται στην αφαίρεση. Κι ανάμεσά τους ο επισκέπτης εντοπίζει τη μακέτα για τη σύνθεση που κοσμούσε την πρόσοψη πάνω από την είσοδο του Χίλτον, τη σύνθεση με κεραμικές πλάκες για την είσοδο του δημαρχιακού μεγάρου επί της οδού Λιοσίων, τα δοκίμια για τη διακόσμηση του Μον Παρνές και του κυλικείου της Τράπεζας της Ελλάδος. Τα έργα φτάνουν έως το 1994 και συμπαρουσιάζονται με δημιουργίες – δώρα προς τον Γιάννη Μόραλη συναδέλφων και φίλων του, όπως οι Γιάννης Τσαρούχης, Γιάννης Παππάς, Αγλαΐα Λυμπεράκη και Σωτήρης Σπαθάρης.

Την έκθεση που αποτελεί συνδιοργάνωση του Μουσείου Μπενάκη και της Εταιρείας Μελέτης, Ερευνας και Προβολής της Νεοελληνικής Τέχνης – Εργαστήριο Γιάννης Μόραλης συνοδεύει αναλυτικός κατάλογος που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με το Ιδρυμα Μιχελή.